قىزداردى سۇندەتتەۋ –  جىل سايىن  الەمنىڭ 30 ەلىنىڭ 84 ميلليون ايەلى زارداپ شەگەتىن ءداستۇرلى ريتۋال. ەڭ كوپ افريكادا تارالعان، ازيا مەن لاتىن امەريكاسىندا دا ءجيى كەزدەسەدى.  بۇل ەلدىڭ ەميگرانتتارى باسقا ەلگە بارسا دا بۇل داستۇردەن اينىعان ەمەس. سوڭعى 10 جىلدا  مۇنداي وقيعا بpيتانيا، فpانسيا، گەpمانيا جانە اقش پەن فينليانديانى قوسقاندا دامىعان  بەس ەلدە تىركەلگەن.

بريتانيادا ايەلدەر سۇندەتىنە رەسمي تۇردە 1985ء-شى جىلى تىيىم سالىندى. ءبىراق، ءىرى قالالارداعى  افروازيالىق قوعام ءالى كۇنگە دەيىن قىزدارىن قۇربان قىلۋدى جالعاستىرۋدا. ءدال قازىرگى تاڭدا مۇنداي ءقاۋىپ 10.000  قىزعا ءتونىپ تۇرسا، جاڭا ەميگرانتتار كەلۋىمەن ولاردىڭ سانى كۇن ساناپ وسۋدە. دەگەنمەن، ناقتى سانىن ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتا المايدى، سەبەبى وپەراسيا قۇپيا تۇردە نەمەسە ەلدەن اۋلاق جاسالادى.

تۇركيا

بۇل داستۇرگە ءتۇرلى تۇسىنىك بەرۋگە بولادى، ءبىراق  باستى سەبەپ -  قىزدىڭ  «پاكتىگى» مەن «تازالىعىن» ساقتاپ، سەكسۋالدى بەلسەندىگىن جويۋ.   ونىڭ ۇستىنە، سۇندەتتەۋدى قولدايتىندار ايەل قىنابى بالا بوسانعاننان كەيىن دە سوزىلماي، ەرلەر ءۇشىن ءلاززاتتىڭ كوپ بولۋىنا اسەر ەتەدى دەپ سانايدى.  

 ەكىنشى ءبىر سەبەپ- ءدىني نانىم-سەنىم. «اتا-انامىز بىزگە قۇدايعا جاعۋ ءۇشىن دىندە جازىلعاننىڭ ءبارىن ورىنداۋ كەرەك»، - دەپ ۇيرەتكەن دەيدى سوماليلىق قىز. سوڭعى كەزدەرى كوپتەگەن مۇسىلمان قىزدار قۇراندا ىنجىلدەگىدەي ايەلدەر سۇندەتى جايلى ەشتەڭە جازىلماعانىن ءبىلىپ، تاڭدانىپ ءجۇر.

وسىعان قاراماستان ميلليونداعان ايەلدەر وزدەرىن، قىزدارىن بۇل ازاپقا ەرىكتى تۇردە اپارۋدا.  ولار اتا-بابا ءداستۇرى دەپ حرونيكالىق اسقىنعان اۋرۋ، ينفەكسيا، ەت ءوسۋ، ابسەسستەر، ەتەككىر قانىنىڭ ىشەككە كەتىپ قالۋى،  جىنىستى سالقىنقاندىلىق پەن ەشقانداي ءلاززات سەزىنبەۋ، كۇيزەلىس سىندى ايتا بەرسەڭ بىتپەيتىن اۋرۋلارعا ۇشىراۋدا. 

سۇندەتتەۋدىڭ ەڭ كوپ تاراعان ءتۇرى (كليتوردەكتوميا)، ياعني كليتوردى الىپ تاستاۋ. مۇنداي اياۋسىز جانە اسا اۋىر ءراسىم افريكا كونتينەنتىنىڭ كوپتەگەن بولىگىندە ءالى كۇنگە دەيىن بار. ەۋروپادا 50ء-شى جىلدارى «شامادان تىس» ماستۋرباسيامەن كۇرەسۋدىڭ ءادىسى بولعان.  

 افريكادا مۇنى ايەلدىڭ «تازارۋى» دەپ سانايدى.  كەي ايماقتاردا ەر ادامعا «سۇندەتتەلمەگەن ايەلدىڭ بالاسى» دەپ ايتۋ ولىممەن تەڭ».

 سۇندەتتەۋدى قولدايتىندار مۇحاممەدتىڭ حاديسىنەن مىسال كەلتىرىپ، پايعامبار ونى بارىنە مىندەتتەدى دەيدى، ايتىلعان حاديستە بىلاي دەلىنگەن: «ەگەر، سەندەر سۇندەتتەلمەگەن بولساڭدار ( جاتىر ەرنەۋى نەمەسە شەتكى ءتان) دارەت العاننان كەيىندە  تازا سىرتقى جىنىس اعزاسىنا يە بولا المايسىڭدار. ەگەر، «تازا ەمەس» اعزامەن سەندەر دۇعا ەتەر بولساڭدار، سەندەردىڭ دۇعالارىڭدى اللا ەستىمەيدى»، -دەلىنگەن دەگەندى العا تارتادى. دەگەنمەن، قاسيەتتى قۇراندا كليتوردى الىپ تاستاۋ جايىندا ەشتەڭە جازىلماعان.   يسلام عالىمدارى مۇنى ەسكىلىكتىڭ قالدىعى دەپ سانايدى.

 بۇل ءداستۇر ادەتتە تويدان كەيىن بولادى، اۋلەتتەگى ايەلدەردىڭ ەڭ ۇلكەنى،  تاجىربيەلى كەيۋانا  كولدەنەڭ تىلىك جاساپ، كەيىننەن قىناپقا كەرەك كولەمگە دەيىن ونى سوزۋ ءۇشىن  اعاش سيليندر سالادى.  بۇل سيليندر  ەكى اپتا بويى سول ورىندا تۇرادى. 

ەگيپەتتە ءالى كۇنگە دەيىن 7-8 جاستاعى قىزدارعا بۇل پروسەدۋرا جاسالىنادى. جاقىندا عانا جاسالعان زەرتتەۋ بويىنشا، وقىماعان،كوزى اشىق ەمەس  97% وتباسىنىڭ 66%  وسى ءداستۇردى  پراكتيكادا قولدانىپ ءجۇر.

«شەكاراسىز دارىگەرلەر» مالىمەتىنشە  200 سۋدان جەزوكشەسىنىڭ 170ء-ى  «سۇندەتتەلگەن» بولىپ شىققان.  ول جاقتا نەكە ءتۇنى ەر ادام تىگىلگەن ايەل «جاتىرىنىڭ ەرنەۋىن» پىشاقپەن ءتىلىپ، ونىڭ «پاك» ەكەنىنە كوز جەتكىزەدى.

"سۇندەتتەۋ ومىرىڭدە ۇلكەن جارا قالدىرادى» - دەيدى 24-جاستاعى شاري. ول انگلياعا كەلىپ، اعىلشىن جىگىتىنە شىققان كەزدە نەبارى 17 جاستا بولعان. نەكەلەرى وسىنىڭ كەسىرىنەن بۇزىلعان.

"مەن 14 جاسىمدا كليتوردەكتروميانىڭ قۇربانى بولدىم. ۇيلەنگەن بارلىق ۋاقىتىمدا  ەشقانداي توسەك ءلاززاتىن سەزىنە المادىم. كۇيەۋىم سۇندەتتەلگەنىمدى بىلمەس ءۇشىن ءبارىن دە جاساندى جاسايتىنمىن. ءبىزدىڭ ماساي تايپاسىندا وتە كەش سۇندەتكە وتىرعىزادى. مەن توي الدىندا اكۋشەر كارى ايەلگە ءوزىم كەلدىم. ول قاراپايىم پىشاقپەن، ەشقانداي اناستەزياسىز جاسادى. قاتتى اۋىر بولعانىمەن، ماساي تايپاسىنداعىلاردىڭ جىلاۋىنا بولمايدى.

 سوماليلىق اقىننىڭ «ايەلدىڭ تاعدىرىندا ءۇش مۇڭ بار- سۇندەتكە وتىرعىزىلعان كۇن، نەكە ءتۇنى جانە تۇڭعىشىنىڭ ومىرگە كەلۋى» -دەيدى. «نەكە ءتۇنى ەڭ  ازاپتى ءتۇن. ەر ادامنىڭ سايمانى جىنىس مۇشەڭە كىرە الماي، قينالاسىڭ.  دارىگەرگە بارۋ ماسقارا بولىپ سانالعاندىقتان،  شىدامى جەتپەگەن ەركەكتەر قاراپايىم پىشاقپەن تىلە سالادى»،- دەيدى سوماليلىق لاو ەسىمدى ايەل.

 مالي مەن سولتۇستىك نيگەريانىڭ ەتنيكالىق توپتارى ايەل جىنىس اعزاسىن «جيىركەنىشتى» دەپ ساناپ، ولاردى  ەستەتيكالىق سۇلۋلىعى جوق دەگەن سىلتاۋمەن تولىقتاي  الىپ تاستايدى.  جىل سايىن الەمدە ادامي قۇقىعى تاپتالاتىن ايەلدەردىڭ سانى قارقىندى وسۋدە. ەڭ كەڭ تارالعانى تۇرمىستىق زورلىق -زومبىلىق پەن ءماجبۇرلى تۇردە سۇندەتكە وتىرعۋى بولىپ وتىر.