1940 جىلى 6 شىلدەدە ىلە الاتاۋىنىڭ باۋرايىنداعى ءۇشقوڭىر جايلاۋىندا ءابىش پەن ءالجان نازاربايەۆتاردىڭ شاڭىراعىندا كوپتەن كۇتكەن ۇل ومىرگە كەلدى. وعان اكە-شەشەسى نۇرسۇلتان دەپ ات قويدى.

وتباسىندا سۇلتان دەپ اتالعان ۇلاننىڭ بالالىق شاعى سوعىستىڭ سۇراپىل جىلدارىنا جانە سوعىستان كەيىنگى اۋىر كەزەڭگە تۇسپا-تۇس كەلدى.

بۇل سوعىستاعى جەڭىسكە ميلليونداعان ادامدى قۇربان ەتكەن الىپ مەملەكەتتىڭ ايرىقشا كۇش جۇمىلدىرعانىنىڭ ارقاسىندا قول جەتتى. جارىمجان كۇيگە تۇسكەن ەل ءۇيىندى اراسىنان شىعىپ، ەندى عانا ەڭسەسىن كوتەردى. جەڭىستەن كەيىن بىرنەشە جىل وتكەن سوڭ كسرو «قىرعي-قاباق سوعىس» دەپ اتالعان، بارلىق اۋىرتپالىعى قاراپايىم حالىقتىڭ يىعىنا تۇسكەن  جاڭا مازاسىز دوداعا قوسىلدى.

بۇل ەل ءالى اش-جالاڭاشتىقتان ارىلا قويماعان اۋىر كەزەڭ ەدى. ءبىراق بالا نۇرسۇلتاننىڭ جاس زەردەسىندە سول كەزەڭنىڭ قىسپاققا سالعان قيىنشىلىقتارى عانا ەمەس، اناسىنىڭ ايالى الاقانى مەن اكەسىنىڭ مەيىرلى ءجۇزى دە ساقتالىپ قالدى. تاتۋ وتباسى، باۋىرلار، اكە-شەشەسى ايتقان اندەر… الاتاۋدىڭ اسەم اقباس شىڭدارى، بالانى ەلىكتىرەتىن ويىندار… ونىڭ قاتارلاستارىنىڭ ءبارىنىڭ بالالىق شاعى وسىلاي ءوتتى.

نۇرسۇلتان ءوز اكەسىنىڭ ەشقاشان قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرماعانىن كورىپ، وعان ۇنەمى كومەكتەسۋگە ۇمتىلدى. ۇيدە دە، باقشادا دا، الما باعىندا دا اكەسىنىڭ جانىندا بولىپ، كارتوپ پەن الما وسىرۋگە جاردەمدەستى. نۇرسۇلتان مال جايعاۋمەن اينالىستى، اكەسىمەن بىرگە تاۋعا بارىپ، ءشوپ شاپتى.

بىردە ءابىش ۇيگە ارنايى جەر اۋدارىلعان بالقارلار وتباسىن ەرتىپ كەلدى. نازاربايەۆتار وتباسى ولاردى شاڭىراعىنا پانالاتتى، جۇمىسقا تۇرۋىنا كومەكتەستى.

كوپ ۇلت مەكەندەگەن شامالعان تۇرعىندارىنىڭ ءبارى دە ءسويتتى. ەشكىم ۇلتقا بولىنگەن جوق. نۇرسۇلتان نازاربايەۆ كەيىنىرەك كىتاپتارىنىڭ بىرىندە سەن قازاقسىڭ با، ۋكراينسىڭ با، چەشەن الدە نەمىسسىڭ بە، بالالاردىڭ اراسىندا ونى ەشكىم دە ەسىنە المايتىنى تۋرالى جازدى: «ەگەر قازاق ۇيىنە مەسحەتتىك تۇرىكتىڭ باسپاناسى جاپسارلاس سالىنىپ، ال كەلەسى ۇيلەردە بوگدان، ريحارد، ولەگ تۇرىپ جاتسا، ءقايتىپ بولىنەدى…».

نۇرسۇلتان ەجەلگى اڭىزدار مەن بابالاردىڭ نانىم-سەنىمدەرى تۋرالى ۇلكەندەر ايتاتىن اڭگىمەلەردى ىقىلاسپەن تىڭدايتىن. ول كىتاپتارىنىڭ بىرىندە بىلاي دەپ جازدى: «كەيىنگى كەزدە ءوزىنىڭ «پرولەتارلىق» تەگىمەن كوكىرەك قاعۋ باسقا ءبىر نارسەنىڭ سالقىنىمەن الماستى: قايتكەندە دە ءوز تەگىنەن «اقسۇيەكتىك» قاسيەت ىزدەپ تابۋ ەتەك الدى. ونداي ءبىزدىڭ تۇقىمدا بولعان ەمەس. مەن – قويشىلاردىڭ ۇلىمىن، نەمەرەسىمىن جانە شوبەرەسىمىن. دەمەك، ەشقانداي اقسۇيەكتەر اۋلەتىنەن ەمەسپىن. مەنىڭ اتا-بابالارىمنىڭ ءبارى دە الاتاۋ باۋرايىندا ءومىر سۇرگەن».

كەيىنىرەك ونىڭ اۋلەتىندە ايگىلى ادامدار بولعانى انىقتالعانىنا قاراماستان، نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءارقاشان ءوزىن حالىق اراسىنان شىققان، حالىققا جان-تانىمەن جاقىن ادام دەپ ەسەپتەيدى جانە ءقازىر دە سولاي ويلايدى.  حالقىنىڭ قانى ءبىر پەرزەنتى رەتىندە ول بۇل سەزىمنەن ەشقاشان ارىلعان ەمەس، قايتا جىل وتكەن سايىن ەسەلەي ءتۇستى.

نۇرسۇلتاننىڭ بالالىق جانە جاستىق شاعى ۇزاققا سوزىلعان جوق.  مەكتەپتى ءبىتىرىپ، 18-گە تاياعان نۇرسۇلتان ءوز قاتارلاستارىنىڭ اراسىندا تەرەڭ بىلىمىمەن، ءوي-ورىسىنىڭ كەڭدىگىمەن ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. تىنىمسىز ەڭبەك، سپورتپەن جۇيەلى اينالىسۋ ونى تىعىنشىقتاي ەتىپ، شىڭداپ شىعاردى. ونى ەرەكشەلەگەن باستى نارسە – پىكىر ايتۋداعى جانە ارەكەت ەتۋدەگى دەربەستىك پەن جەتەكشىلىككە تۇراقتى ۇمتىلىس ەدى. ول قۇربى-قۇرداستارىمەن العاش تانىسقان ساتتەن باستاپ، ءتىل تابىسىپ كەتە بەرەتىن. ءوز ورتاسىنىڭ ۇيىتقىسى بولعان ول ءازىل-قالجىڭعا بەيىم ەدى، ءاندى جاقسى ايتاتىن، ەلدىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ، ءوز ورتاسىن تەز ءۇيىرىپ اكەتە ءبىلدى.

سول كەزدە تەمىرتاۋداعى مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسىنا كومسومولداردى جيناپ جاتقانىن بىلگەن سوڭ، نۇرسۇلتان مەتاللۋرگ بولۋعا بەل بۋدى.

تەمىرتاۋعا كەلگەن سوڭ، ول بولاشاق مەتاللۋرگ رەتىندە ۋكرايناعا، دنەپرودزەرجينسك قالاسىنداعى دنەپر مەتاللۋرگيا كومبيناتى جانىنداعى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەگە وقۋعا جىبەرىلدى.

ول شىنىققان شىمىر جاستاردان ىرىكتەلگەن دومناشىلار توبىنا قوسىلىپ، بۇلشىق ەتى مەن مىنەزىنىڭ مىقتىلىعىن سپورتتا، بالۋانداردىڭ بوز كىلەمىندە دالەلدەي ءبىلدى. جەكپە-جەكتەردىڭ بىرىندە ول ءوزىنىڭ ارىپتەسى، جەرگىلىكتى ۋكراين جىگىتى نيكولاي ليتوشكونىڭ جاۋىرىنىن جەرگە تيگىزدى. «ميكولانىڭ» ادەپكىدەگى تاڭ قالۋى كەيىننەن قۇرمەتكە اۋىسىپ، قازاق نازاربايەۆ پەن ۋكراين ليتوشكو اراسىنداعى مىزعىماس دوستىققا ۇلاستى.

1959 جىلى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ كاسىپوداقتاردىڭ بۇكىلوداقتىق ورتالىق كەڭەسى (ۆسسپس) ۇيىمداستىرعان جارىستا جەڭىمپاز اتاندى. ءسويتىپ، ول ۋچيليششە بىتىرگەندە مەتاللۋرگتىڭ قيىن دا كۇردەلى ماماندىعىن يگەرىپ قانا قويماي، ۋكراينانىڭ سپورت شەبەرى اتاندى.

تاباندىلىعى مەن قايسارلىعى ءوزى تاڭداعان ماماندىق بويىنشا بارلىق ءپاندى ۇزدىك يگەرۋگە جول اشتى. سونداي-اق جاس نازاربايەۆ وقۋ بىتىرەتىن كەزدەگى بىلىكتىلىك ەمتيحاندارىنان ۇزدىك باعا الىپ، «دومنا پەشىنىڭ سەگىزىنشى رازريادتى ەكىنشى گورنوۆويى» كۋالىگىن يەلەندى.

تەمىرتاۋعا ورالعاننان كەيىن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءومىربايانىنىڭ «جالىندى» كەزەڭى باستالدى. 1960 جىلى 3 شىلدەدە سول كەزدە قازاقستان مەن ورتالىق ازياداعى العاشقى جانە بىردەن-بىر دومنا پەشى ىسكە قوسىلدى. بۇل قازاقستان ماگنيتكاسى – قاراعاندى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ ومىرگە كەلگەن كۇنى بولىپ سانالادى. قازاقستاننىڭ العاشقى شويىنىن قورىتۋعا تاجىريبەلى شەبەرلەرمەن بىرگە جاس مەتاللۋرگ نازاربايەۆ تا قاتىستى.

ول «قارمەتتە» قۇيۋ ماشيناسىنىڭ شويىنشىسى، دومنا پەشىنىڭ گورنوۆويى، دومنا سەحىنىڭ ديسپەچەرى، گازشىسى بولىپ جۇمىس ىستەدى. جۇمىس وتە اۋىر ەدى، كەيبىرەۋلەر الاپات ىستىق پەن قيىندىقتا شىداماي، ەسىنەن تانىپ، مۇرىندارىنان قان ساۋلاپ جاتاتىن. جاستاردىڭ كوپشىلىگى وسىعان توزە الماي، كەتىپ قالدى. ءبىراق نازاربايەۆ ولاردىڭ قاتارىنان ەمەس ەدى. ول بارىنە شىداۋعا انت بەردى جانە شىداي ءبىلىپ، جۇمىستى دوڭگەلەنتىپ اكەتتى. ونىمەن بىرگە قيىندىقتارعا توتەپ بەرگەن جولداستارى تولەگەن يۋسۋپوۆ پەن بولات كارىموۆ تە جوعارى بىلىكتى مەتاللۋرگتەرگە اينالدى.

جيىرما جاستاعى نۇرسۇلتان ءوزىنىڭ قوماقتى جالاقىسىنىڭ جارتىسىن جاس بالالارىنىڭ مۇقتاجدىعىنا جۇمساسىن دەپ، اكەسىنە جولداپ وتىردى.

الدىڭعى قاتارلى جۇمىسشى قازاق، كومسومول مۇشەسى رەتىندە نازاربايەۆ بلكجو سەزدەرى مەن جاستار فەستيۆالدەرىنە ءجيى باردى. ول تانىمال بولا باستادى، ءوندىرىس ۇزدىگى نازاربايەۆتىڭ سۋرەتى ورتالىق باسپاسوزدە دە باسىلدى. جاس مەتاللۋرگ ارىپتەستەرى اراسىندا ۇلكەن بەدەلگە يە بولدى. سوندىقتان ول پارتياعا وتكەننەن كەيىن سەح پارتورگى بولىپ سايلاندى.

وسى جىلداردا ونىڭ ومىرىندە تاعى ءبىر ماڭىزدى وقيعا بولدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەيىننەن بىلاي دەپ جازدى: «ال سول جىلداردىڭ ءومىر بويى ەستە قالاتىن ەڭ ءبىر ەلەۋلى وقيعاسى – بولاشاق كەلىنشەگىم سارامەن العاشقى كەزدەسۋىم. ال بۇل كەزدەسۋ… ءبىر اپاتتان كەيىن دومنا پەشىنىڭ جانىندا بولعان ەدى. ادەتتە اپات بولىپ، مەتالل جەرگە توگىلىپ جاتقاندا تۇگەل اۋىسىم بار قالدىقتى جيناپ، تەمىر جول قوزعالىسىن قالپىنا كەلتىرگەنشە ەشكىم ەشقايدا كەتپەيدى. بۇل ءبىر بۇلجىماس ءتارتىپ ەدى. كۇنى بويى بولاسىڭ با، تاۋلىك بويى بولاسىڭ با، ءوزىڭ بۇلدىرگەندى ءوزىڭ رەتكە كەلتىرۋىڭ ءتيىس. وسىنداي قولايسىز ءبىر ءسات ەدى – تاۋلىك بويى دەرلىك تابانىمىزدان تىك تۇرعان كەزىمىز، تۇلا بويىمىز قازاننىڭ ءتۇپ كۇيەسىندەي قاپ-قارا، تەك كوزىمىز جىلتىراپ، اپپاق ءتىسىمىز اقسيادى. سول كۇنى قوسالقى ەلەكتر ستانسياسىندا كەزەكشى بولىپ، ءبىزدىڭ پەشىمىزدىڭ تۇبىندە نە بولىپ جاتقانىن كورۋگە كەلگەن قىزعا كەز بولا كەتتىم. كوپ ۇزاماي تويىمىز بولدى. ءوزىم ەكپىندىلەر مەن بەلسەندىلەر قاتارىندا جۇرگەندىكتەن كوللەكتيۆىمىز ونى كومسومول-جاستار ۇيلەنۋ تويى ەتىپ وتكىزىپ بەردى».

باقىتتى جاس وتباسى تەز جەتىلىپ، ءوسىپ-ونىپ كەلە جاتتى، شاڭىراقتارىندا ءۇش قىز – داريعا، دينارا جانە ءاليا دۇنيەگە كەلدى.

جاس جۇبايلاردىڭ وزدەرى دە كاسىبي تۇرعىدان وسە بەردى. زاۋىتتىڭ جولداماسى بويىنشا نازاربايەۆ ءوز سەحىنداعى بىرنەشە جىگىتپەن بىرگە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا ءتۇستى. ودان سوڭ تەمىرتاۋدا قاراعاندى مەتاللۋرگيا زاۋىتى جانىنان قايتا قۇرىلعان زاۋىت-ۆتۋزعا اۋىستىرىلدى، ونى ينجەنەر-مەتاللۋرگ ديپلومىمەن ءبىتىرىپ شىقتى.

ونىڭ ىزىنشە زايىبى سارا الپىس قىزى دا 1967 جىلى «قارمەت» جانىنداعى زاۋىت-ۆتۋزدى ءبىتىرىپ، ەكونوميست ديپلومىن الدى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ الدىنان جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلدى. ول 1969 جىلدان باستاپ تۋعان قالاسىنداي بولىپ كەتكەن تەمىرتاۋدا وزىنە ۇسىنىلعان پارتيالىق، كومسومولدىق جۇمىسقا اۋىسۋعا كەلىسىم بەرەدى.

قالىڭ كوپتى باسقارۋ مەن ۇيىمداستىرۋ، ارمان-تىلەكتەرىن سەزىنۋ نازاربايەۆتىڭ قانىندا بار قاسيەت بولىپ شىقتى. بىرگە جۇمىس ىستەگەن جانداردىڭ كوبى كەيىننەن ونىڭ ادامدى جانە وعان قاتىستى وقيعانى ەستە ساقتايتىن كەرەمەت قابىلەتى، ۇنەمى ءبارىن ۇعۋعا، تۇپكى مانىنە جەتۋگە، سۇحباتتاسۋشىسىن مۇقيات تىڭداۋعا جانە تۇسىنۋگە تىرىساتىنى تۋرالى ايتىپ ءجۇردى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ءوزىنىڭ ەسكە الۋىنشا، وندا استامسۋ سەزىمى بولماعان، باسقارۋشىلىق لاۋازىمدارعا دەگەن ايتارلىقتاي قۇلشىنىستى دا سەزىنبەپتى. الايدا ءجاسوسپىرىم كەزىنەن «ورتاشا» كۇيىندە قالۋدى قالامايتىن وزىندىك بيىك نامىسقويلىعى، ءارقاشان ءبىرىنشى بولۋعا ۇمتىلۋ داعدىسى قالىپتاسقان.

ومىرىندەگى بەتبۇرىستى ءسات ونىڭ 1972 جىلى وزىنە ەتەنە جاقىن قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىندا پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى لاۋازىمىنا تاعايىندالۋى بولدى. ول 30 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيتىن قازاقستان اۋقىمىنداعى اسا ءىرى كاسىپورىندا كومبينات ديرەكتورىنان كەيىنگى ەكىنشى تۇلعاعا اينالعانى وعان زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەگەن ەدى. تەك پارتيالىق جۇمىستارمەن عانا ەمەس، وندىرىسپەن، ءونىم شىعارۋ جوسپارىمەن، جوندەۋ جانە قۇرىلىس ماسەلەلەرىمەن، كاسىپورىندى جابدىقتاۋمەن، كوپتەگەن ادامنىڭ تۇرمىستىق، باسپانالىق، مادەني جانە وتباسىلىق ىستەرىمەن دە اينالىسۋعا تۋرا كەلدى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ادامداردىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەدى، سوندىقتان ءاردايىم ءوزىن ولاردىڭ قولدايتىنىنا سەنىمدى بولدى. مەتاللۋرگتەرمەن بىرگە ول قايناعان ىستىقتا ءجۇردى، شاحتەرلەرمەن بىرگە شتولنيالارعا ءتۇستى. سوندىقتان نازاربايەۆ ۇلكەن لاۋازىم يەلەرىنىڭ كابينەتتەرىنە قايمىقپاي كىرىپ، ادىلدىككە جەتۋ ءۇشىن «قارا قىلدى قاق جارعانداي» ەتىپ شىندىقتى عانا ايتتى. ول جالاڭ سىناۋشى عانا بولعان جوق، ۇنەمى سول جەردە تۇيتكىلدەردى بىردەن شەشۋدىڭ قيسىندى جولدارىن ۇسىندى، بەرىك دالەل مەن دايەككە عانا سۇيەندى. مۇنداي تاجىريبەلى جانە جىگەرلى ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ەلدە زور بولاتىن.  سوندىقتان دا 1977 جىلدىڭ وزىندە ول قاراعاندى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى، ودان سوڭ ەكىنشى حاتشىسى بولدى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 1979 جىلى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولدى. 1984 جىلى 44 جاسىندا قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى بولىپ تاعايىندالدى. ول كسرو-داعى وداقتىق رەسپۋبليكالارداعى ەڭ جاس پرەمەر ەدى. ءبىراق وزگە ارىپتەستەرىمەن سالىستىرعاندا، جاس ەكەندىگىنە قاراماستان، ول سول كەزدىڭ وزىندە كەمەلىنە كەلگەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى بولىپ قالىپتاستى.

ءوزىنىڭ جاڭا قىزمەتىنىڭ بيىگىنەن ول تۋعان رەسپۋبليكاسىنىڭ دامۋىندا جىبەرىلگەن قاتەلىكتەردىڭ اۋقىمى مەن ودان تۋىندايتىن قاسىرەتتى تولىق سەزىنە الدى. ول قازاقستاننىڭ وداقتىق ەكونوميكا ءۇشىن الىپ شيكىزات قورىنا اينالىپ كەتكەنىن كوردى. تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ 60 پايىزى قازاقستانعا وزگە رەسپۋبليكالاردان اكەلىنەتىنىن، قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭ باستى مۇقتاجدىقتارى بۇرىنعىشا شيكىزاتتىق دامۋدىڭ ىڭعايىنا قاراي وتەلەتىنىن اڭعاردى.

ول وزىمەن بىرگە وزگەلەردىڭ دە وي-ساناسى اشىلىپ، بۇكىل ەل ويانا باستاعانىن بايقادى. ايگىلى 1986 جىلدىڭ جەلتوقسانى قازاقستان ءۇشىن «جىلىمىق» كەزەڭ بولعانداي ەدى، ءبىراق  رەسپۋبليكانى گ.كولبين باسقارعان از عانا جىلدا وداقتىق ورتالىق وكتەمدىك كورسەتىپ، قايتا قۇرساۋلاپ تاستادى. ءبىراق ۋاقىت اعىنىن توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. وزگەرىستەر پىسىپ-جەتىلدى. وقيعالار بارعان سايىن جەدەلدەي ءتۇستى.

كسرو-دا 1989 جىلعى كوكتەمدە العاشقى رەت مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ەڭ جوعارى ورگانىنىڭ بالامالى نەگىزدەگى سايلاۋى ءوتتى. ماسكەۋدە 1989 جىلعى ماۋسىمدا رەفورمالاردىڭ قاجەتتىگى، يدەولوگيا مەن ەكونوميكانىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرى قىزۋ تالقىلانعان كسرو حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىرىنشى سەزى بولدى. حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ سەزى بىتە سالىسىمەن، گەنناديي كولبين ماسكەۋگە جۇمىسقا اۋىستىرىلدى. قازاق كسر كومپارتياسىنىڭ ورتالىق كوميتەتى 1989 جىلعى 22 ماۋسىمدا  ءبىرىنشى حاتشى لاۋازىمىنا نۇرسۇلتان نازاربايەۆتى سايلادى. وعان پلەنۋمعا قاتىسقان 158 ادامنىڭ 154ء-ى جاقتاپ داۋىس بەردى.

سول 1989 جىلعى شىلدەدە قاراعاندىدا ەكونوميكالىق قانا ەمەس، ساياسي ماقسات كوزدەپ، سەمەي پوليگونىن جابۋ تۋرالى تالاپ قويعان شاحتەرلەر ەرەۋىلى باستالدى. نازاربايەۆ ەرەۋىلشىلەردىڭ تالاپتارىن قولدادى – ول ادامداردىڭ ورتالىق ۆەدومستۆولار مونوپولياسىنا دەگەن نارازىلىعىن جاقسى ءتۇسىندى. ءدال سولار سياقتى ول ءوزى دە قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دەربەستىگىن، زاردابى زور سىناقتاردىڭ توقتاتىلۋىن قالايتىن.

دەموكراتيالىق ۇدەرىستەر كسرو رەسپۋبليكالارىندا جاپپاي ەڭبەكشىلەر بىرلەستىكتەرىنىڭ قۇرىلۋىنا الىپ كەلدى. قازاقستانداعى ەڭ العاشقى جانە مەيلىنشە قاتارى قالىڭ قوزعالىستىڭ ءبىرى 1989 جىلى قۇرىلعان، تۇپكى ماقساتى سەمەي پوليگونىن جانە قازاقستان اۋماعىنداعى وزگە دە سىناق ورىندارىن جابۋدى كوزدەگەن «نيەۆادا – سەمەي» ەكولوگيالىق قوزعالىسى ەدى. بۇل قوزعالىس تا نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ  قولداۋىنا يە بولدى. حالىققا قاسىرەت اكەلگەن سەمەي پوليگونى ءبىرجولا جابىلدى.

قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى 1990 جىلعى 24 ساۋىردە قازاق كسر پرەزيدەنتى لاۋازىمىن بەلگىلەدى. نۇرسۇلتان نازاربايەۆ رەسپۋبليكانىڭ  جوعارعى كەڭەسى سەسسياسىندا قازاقستان تاريحىنداعى تۇڭعىش پرەزيدەنت بولىپ  سايلاندى.

1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ العاشقى بۇكىلحالىقتىق سايلاۋى ءوتىپ، ونىڭ بارىسىندا نازاربايەۆ سايلاۋشىلارىنىڭ تولىق قولداۋىنا يە بولدى. سول جىلى 10 جەلتوقساندا قازاق كسر اتاۋىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەپ وزگەرتۋ تۋرالى زاڭ قابىلدانىپ، قازاقستان تۇڭعىش پرەزيدەنتتى ۇلىقتاۋ ءراسىمىن وتكىزدى.

1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى رەسپۋبليكانىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن جاريا ەتتى. نۇرسۇلتان نازاربايەۆ تاۋەلسىز قازاقستان  رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە كىرىستى.

تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالدى.

ارداقتى ۇلىن ۇلىقتاعان ۇلاعاتتى ۇلتىمىز اينىماس باسشىسىنىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قايتا قابىلدانعان كونستيتۋسيالىق زاڭى نەگىزىندە 2010 جىلى 15 ماۋسىمدا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆقا ەلباسى (ۇلت كوشباسشىسى) مارتەبەسى بەرىلدى.