مەملەكەت باسشىسى - ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ استانادا 2012 جىلعى 14 جەلتوقساندا ەلورداداعى جاڭا وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ق ر تاۋەلسىزدىگى كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جينالىستىڭ بارىسىندا سويلەگەن قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ ءماتىنىن تاراتادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى - ەلباسى ن.ءا.نازاربايەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى - ەلباسى
ن.ءا. نازاربايەۆتىڭ
قازاقستان حالقىنا
جولداۋى
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى
قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى
مازمۇنى
ءى. قالىپتاسقان قازاقستان - مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ، ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ، ازاماتتىق قوعامىمىزدىڭ، قوعامدىق كەلىسىمىمىزدىڭ، وڭىرلىك كوشباسشىلىعىمىز بەن حالىقارالىق بەدەلىمىزدىڭ داعدارىستا سىنالۋى
1. قۋاتتى دا تابىستى مەملەكەت
2. دەموكراتيالاندىرۋ مەن ىرىقتاندىرۋدىڭ ورنىقتى پروسەسى
3. ءتۇرلى الەۋمەتتىك، ەتنوستىق جانە ءدىني توپتاردىڭ كەلىسىمى مەن تاتۋلىعى
4. ۇلتتىق ەكونوميكا. حالىقارالىق ەڭبەك بولىنىسىندەگى ءبىزدىڭ ءرولىمىز
5. قوعامدىق تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتەتىن كۇشتى الەۋمەتتىك ساياسات
6. الەمدىك قوعامداستىق تانىعان ەل
7. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىن ىلگەرىلەتۋدەگى ءبىزدىڭ بەلسەندى ءرولىمىز
8.قازاقستان-2030 ستراتەگياسى. نەگىزگى قورىتىندىلار
ءىى. ءححى عاسىردىڭ جاھاندىق ون سىن-قاتەرى
1. ءبىرىنشى سىن-قاتەر - تاريحي ۋاقىتتىڭ جەدەلدەۋى
2. ەكىنشى سىن-قاتەر - جاھاندىق دەموگرافيالىق تەڭگەرىمسىزدىك
3. ءۇشىنشى سىن-قاتەر - جاھاندىق ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تونەتىن قاتەر
4. ءتورتىنشى سىن-قاتەر - سۋدىڭ تىم تاپشىلىعى
5. بەسىنشى سىن-قاتەر - جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك
6.التىنشى سىن-قاتەر - تابيعي رەسۋرستاردىڭ سارقىلۋى
7. جەتىنشى سىن-قاتەر - ءۇشىنشى يندۋستريالىق ريەۆوليۋسيا
8. سەگىزىنشى سىن-قاتەر - ۇدەي تۇسكەن الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق
9. توعىزىنشى سىن-قاتەر - وركەنيەتىمىز قۇندىلىقتارىنىڭ داعدارىسى
10. ونىنشى سىن-قاتەر - جاڭا الەمدىك تۇراقسىزدىق ءقاۋپى
ءىىى. قازاقستان-2050 ستراتەگياسى- جەدەل وزگەرمەلى تاريحي جاعدايلارداعى جاڭا قازاقستاننىڭ جاڭا ساياسي باعىتى
1. مىندەتتەردىڭ جاڭا پاراديگماسى
2. قايدا بەت الدىق؟ جاڭا ساياسي باعىتتىڭ ماقساتتارى
1. جاڭا باعىتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى - پايدا الۋ، ينۆەستيسيالار مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتەن قايتارىم الۋ پرينسيپىنە نەگىزدەلگەن تۇگەل قامتيتىن ەكونوميكالىق پراگماتيزم
1. تۇگەل قامتيتىن ەكونوميكالىق پراگماتيزم
2. جاڭا كادر ساياساتى
3. ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى جاڭعىرتۋ
3.1. بيۋدجەت ساياساتى
3.2. سالىق ساياساتى
3.3. اقشا-كرەديت ساياساتى
3.4. مەملەكەتتىك جانە سىرتقى قارىزدى باسقارۋ ساياساتى
4. ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ
5. مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ
6. تابيعي رەسۋرستاردى باسقارۋدىڭ جاڭا جۇيەسى
7. يندۋستريالاندىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىنىڭ جوسپارى
8. اۋىل شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ
8.1. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋدە جانە ساۋدادا قوجالىقتار مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ
9. سۋ رەسۋرستارىنا قاتىستى ساياسات
2. ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ جەتەكشى كۇشى - كاسىپكەرلىكتى جان-جاقتى قولداۋ
1. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ
2. مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىنىڭ جاڭا ۇلگىسى -
«قۋاتتى بيزنەس - قۋاتتى مەملەكەت»
3. جەكەشەلەندىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭى - مەملەكەت ءرولىنىڭ وزگەرۋى
3. الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا پرينسيپتەرى - الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر مەن جەكە جاۋاپكەرشىلىك
1. الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا پرينسيپتەرى
1.1. ەڭ تومەنگى الەۋمەتتىك ستاندارت
1.2. اتاۋلى الەۋمەتتىك قولداۋ
1.3. وڭىرلەردەگى الەۋمەتتىك تەڭگەرىمسىزدىكتەر پروبلەماسىن شەشۋ
1.4. جۇمىسپەن قامتۋ جانە ەڭبەك ساياساتىن جاڭعىرتۋ
2. انانى قورعاۋ. ايەلدەرگە قامقورلىق
3. بالانى قورعاۋ
4. ۇلت دەنساۋلىعى - تابىستى بولاشاعىمىزدىڭ نەگىزى
4.1. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى نەگىزگى باسىمدىقتار
4.2. بالالار دەنساۋلىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى
4.3. مەديسينالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاقسارتۋ
4.4. اۋىلدا مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسى
4.5. دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى دامىتۋ
4. ءبىلىم مەن كاسىبي ماشىق - زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ، كادرلاردى دايارلاۋ مەن قايتا دايارلاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى باعدارلارى
1. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جۇمىستىڭ باسىمدىقتارى
1.1. «بالاپان» باعدارلاماسىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ
1.2. ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ
1.3. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك جۇيەسىن دامىتۋ
1.4. ءبىلىم بەرۋ ادىستەمەلەرىن جاڭعىرتۋ
2. يننوۆاسيالىق زەرتتەۋلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا ساياساتى
2.1. تەحنولوگيالار ترانسفەرتى
2.2. عىلىم مەن بيزنەستىڭ كووپەراسياسى
2.3. پەرسپەكتيۆالى ۇلتتىق كلاستەرلەردى قالىپتاستىراتىن جول كارتاسى
3.جاستارعا ۇندەۋ
5. مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى نىعايتۋ جانە قازاقستاندىق دەموكراتيانى دامىتۋ
1. مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ جاڭا ءتيپى
1.1. مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ مەن بولجاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ
2. باسقارۋدى ورتالىقسىزداندىرۋ
2.1. ورتالىق پەن وڭىرلەر اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىك پەن وكىلەتتىكتەردىڭ ارا-جىگىن اجىراتۋ
2.2. جەرگىلىكتى ءوزىن-وزى باسقارۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى
2.3. اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ
3. كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات قالىپتاستىرۋ
ز.1. اكىمشىلىك رەفورمانىڭ ەكىنشى كەزەڭى
4. بيزنەس قاۋىمداستىق پەن مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ جاڭا جۇيەسى
5.تارتىپسىزدىككە مۇلدە توزبەۋشىلىك ءپرينسيپىن ەنگىزۋ
6. جەمقورلىققا قارسى كۇرەس
7. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارناۋلى قىزمەتتەردى رەفورمالاۋ
6. دايەكتى دە بولجامدى سىرتقى ساياسات - ۇلتتىق مۇددەلەردى ىلگەرىلەتۋ مەن وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ
1. سىرتقى ساياساتتى جاڭعىرتۋ باسىمدىقتارى
2. ەكونوميكالىق جانە ساۋدا ديپلوماتياسىن دامىتۋ
3.وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ
4.جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ۇلەس قوسۋ
5. ۇلتتىق قورعانىس قابىلەتتىلىگى مەن اسكەري دوكترينانى نىعايتۋ
7. جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم - ءبىزدىڭ كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامىمىز تابىسىنىڭ نەگىزى
1. جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم
2. بارلىق ەتنوستار ازاماتتارىنىڭ تەڭ قۇقىقتىلىعى
3. قازاق ءتىلى جانە تىلدەردىڭ ءۇشتۇعىرلىلىعى
4. مادەنيەت، داستۇرلەر جانە دارالىق
5. ۇلتتىق ينتەلليگەنسياسىنىڭ ءرولى
6. ءححى عاسىرداعى قازاقستانداعى ءدىن
7. بولاشاقتاعى قازاقستاندى قالاي ەلەستەتەمىن؟
8. ۇلتقا ۇندەۋ
ءقادىرلى قازاقستاندىقتار!
قىمباتتى وتانداستار!
ءبىز بۇگىن تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا جينالىپ وتىرمىز.
مىنە، ءبىز 20 جىل بويى وسى ۇلى مەرەكەنى ماقتانىشپەن اتاپ ءوتىپ كەلەمىز.
1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا ءبىز - قازاقستان حالقى - ەگەمەندىكتى، بوستاندىقتى، الەمگە اشىقتىقتى تاڭدادىق. بۇگىنگى كۇنى وسى قۇندىلىقتار ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدىڭ بولشەگىنە اينالدى.
سول كەزدەرى، ساپارىمىزدىڭ باسىندا ءبارى باسقاشا بولدى. ەندى ءبىزدىڭورتاق كۇش-جىگەر جۇمساۋىمىزدىڭ ارقاسىندا ەل تانىماستاي بولىپ وزگەردى.
ءبىز بۇگىن - وزىندىك بەت-بەينەسى بار، وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن وزىندىك ۇستانىمى بار تابىستى مەملەكەتپىز.
ءبىزدىڭ العى شەپتى الۋىمىز قىمباتقا ءتۇستى.
ەل 20 جىل بويى ەگەمەندىگىمىز بەن ساياسي سالماعىمىزدى نىعايتۋعا جۇمىس ىستەدى. 20 جىل وتكەن سوڭ بۇل ماقساتقا قول جەتتى. قالىپتاسۋ كەزەڭى تابىستى اياقتالدى.
قازاقستان ءححى عاسىردىڭ باسىندا تاۋەلسىز ءارى وزىنە سەنىمدى بولىپ وتىر.
جاھاندىق داعدارىستىڭ جالعاسۋىنىڭ اسەرىنەن الەمدە بولىپ جاتقان وزگەرىستەر ءبىزدى ۇرەيلەندىرمەيدى. ءبىز ولارعا دايىنبىز. ءبىزدىڭ ەندىگىمىندەتىمىز - ەگەمەندىك جىلدارى قول جەتكىزگەننىڭ بارلىعىن ساقتاي وتىرىپ، ءححى عاسىردا ورنىقتى دامۋدى جالعاستىرۋ.
ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز - 2050 جىلعا قاراي مىقتى مەملەكەتتىڭ، دامىعان ەكونوميكانىڭ جانە جالپىعا ورتاق ەڭبەكتىڭ نەگىزىندە بەرەكەلى قوعام قۇرۋ.
مىقتى مەملەكەت ەكونوميكالىق جەدەل ءوسۋ جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولماق.
مىقتى مەملەكەت كۇنكورىس ساياساتىمەن ەمەس، جوسپارلاۋ ساياساتىمەن، ۇزاقمەرزىمدى دامۋمەن جانە ەكونوميكالىق وسۋمەن اينالىسادى.
ءدال وسى سەبەپتەن دە تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا، قىمباتتى مەنىڭ وتانداستارىم، مەن سىزدەرگە جاڭا جولداۋ ۇسىنىپ وتىرمىن.
بۇل - ەلىمىزدىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىنا جاساعان وزىندىك پايىمداۋىم.
بۇل - جاڭا ساياسي باعىت.
ءى. قالىپتاسقان قازاقستان - مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ، ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ، ازاماتتىق قوعامىمىزدىڭ، قوعامدىق كەلىسىمىمىزدىڭ، وڭىرلىك كوشباسشىلىعىمىز بەن حالىقارالىق بەدەلىمىزدىڭ داعدارىستا سىنالۋى
ءدال 15 جىل بۇرىن ءبىز قازاقستان دامۋىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىن قابىلدادىق.
بۇل 1997 جىل - كەڭەستىك كەزەڭنەن كەيىنگى بەي-بەرەكەتتىك تۇبەگەيلى ەڭسەرىلمەگەن، داعدارىس وڭتۇستىك-شىعىس ازيانى جانە باسقا دا كەيبىر نارىقتاردى سانسىراتقان كەزەڭ بولاتىن. بىزگە دە اسا قيىن سوقتى.
وسى جىلدار ىشىندە ءبىزدىڭ ستراتەگيامىز باستى ماقساتىمىزدان اۋىتقىماي، شامشىراق سياقتى ءبىزدىڭ جولىمىزعا ساۋلە شاشىپ، العا باسۋعا جىگەرلەندىردى.
1997 جىل ەستەرىڭىزدە مە؟
پارلامەنتتە مەن ءسوز سويلەگەننەن كەيىن ابدىراۋ مەن ابىرجۋ بولدى.
كوپشىلىك: «بۇل نە - ناسيحات پا؟ الدە اسپاننان تۇسكەن نارسە مە؟» دەپ ساۋال قويىپ جاتتى.
سول كەزدە العا قويعان مىندەتتەر سونشالىقتى اسقاق بولىپ كورىنەتىن.
دەگەنمەن «كوز قورقاق، قول باتىر» دەيدى عوي.
ءبىزدىڭ الدىمىزدا وقيعالار بارىسىنا وزگەرىس ەنگىزۋ سياقتى اۋقىمدى مىندەت تۇردى. جاڭا ەلدىڭ ىرگەسىن قالاۋ كەرەك بولدى.
ول مىندەتتى شەشۋ ءۇشىن ءبىز ءۇش بىردەي جاڭعىرتۋ جۇرگىزۋگە ءتيىس ەدىك: مەملەكەتتىڭ ىرگەسىن قالاۋ مەن نارىقتىق ەكونوميكادا سەرپىلىس جاساۋ، الەۋمەتتىك مەملەكەتتىڭ نەگىزدەرىن قالاۋ، قوعامدىق سانانى قايتا وزگەرتۋ. ءبىز وزىندىك جولىمىزدى ايقىنداۋعا ءتيىس ەدىك. بۇل جولقازاقستان-2030 ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن بولاتىن. بۇل قۇجات ستراتەگيالىق ماقساتتار مەن مىندەتتەردى پايىمداعان، كوزقاراسىمىزداعى ماڭىزدى سەرپىلىس بولدى.
حالىق ناقىلىندا ايتىلعانداي: «ماقسات - جەتىستىكتىڭ جەلكەنى».ورىندى ماقساتتار عانا تابىسقا جەتكىزەدى.
بۇگىن دۇرىس تاڭداۋ جاساعانىمىز تۋرالى ايتۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن ابىروي. 2008-2009 جىلدارداعى جاھاندىق داعدارىس وسىنى ايعاقتادى.
قازاقستان وعان توتەپ بەردى. داعدارىس جەتىستىكتەرىمىزدى سەتىنەتە العان جوق، ءبىزدى قۋاتتى ەتە ءتۇستى.
ءبىز تاڭداعان ەل دامۋىنىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە سىرتقى ساياسي ۇلگىسى ءوز تيىمدىلىگىن دالەلدەدى.
قۋاتتى دا تابىستى مەملەكەت
ءبىزدىڭ باستى جەتىستىگىمىز - تاۋەلسىز قازاقستاندى قۇرعانىمىز.
ءبىز شەكارامىزدى زاڭدىق تۇرعىدان رەسىمدەدىك. ەلدىڭ تۇتاستاندىرىلعان ەكونوميكالىق كەڭىستىگىن قۇردىق. ەلدە وندىرىستىك بايلانىستاردى قايتادان ورنىقتىرىپ، نىعايتتىق. بۇگىندە بارلىق وڭىرلەر بىر-بىرىمەن اجىراعىسىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى.
بيلىك تارماقتارىنىڭ بولىنۋىنە نەگىزدەلگەن زاماناۋي مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاساعان تاريحي ماڭىزدى كونستيتۋسيالىق جانە ساياسي رەفورمالار جۇرگىزدىك.
ەلدىڭ جاڭا ەلورداسى - استانانى سالدىق. بۇل زاماناۋي قالا ءبىزدىڭبويتۇمارىمىز بەن ماقتانىشىمىزعا اينالدى. ءبىز ەلىمىزدىڭ مۇمكىندىگىن الەمگە كورسەتۋ ءۇشىن ونىڭ الەۋەتىن پايدالانا الدىق. ءدال سول سەبەپتەن دە حالىقارالىق قاۋىمداستىق قازاقستاندىەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ ورنى رەتىندە تاڭدادى.ەگەر استانا بولماسا، بۇل دا بولماس ەدى. مۇنداي قۇرمەت كەز كەلگەننىڭ ەنشىسىنە تيە بەرمەيدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز كەڭەستەن كەيىنگى كەزەڭدەگى كۇللى كەڭىستىكتە ەقىۇ-عا ءتوراعالىق ەتكەن، وسى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزگەن جانە عالامدىق اۋقىمداعى ءىس-شارا - ەكسپو-2017ء-نى وزىندە وتكىزەتىن ءبىرىنشى ەل ەكەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
دەموكراتيالاندىرۋ مەن ىرىقتاندىرۋدىڭ ورنىقتى پروسەسى
ءبىز «الدىمەن ەكونوميكا - cودان سوڭ ساياسات» دەگەن ايقىن فورمۋلامەن ىلگەرىلەپ كەلەمىز. ساياسي رەفورمالاردىڭ ءاربىر كەزەڭى ەكونوميكا دامۋىنىڭ دەڭگەيىمەن ۇشتاسادى. سوندىقتان دا ءبىز ساياسي ىرىقتاندىرۋ جولىن دايەكتى ۇستانۋدامىز. وسىلايشا عانا ەلدى جاڭعىرتىپ، ونى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە بولادى.
قوعام ءاربىر قادام باسقان سايىن دەموكراتيالاندىرۋ مەن ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى ەڭ جوعارى ستاندارتتارعا جاقىنداپ كەلەدى.
ءبىز ەل كونستيتۋسياسىندا نەگىزگى قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى بەكىتتىك. بۇگىنگى كۇنى قازاقستاننىڭ بارلىق ازاماتتارى تەڭ قۇقىقتار مەن مۇمكىندىكتەرگە يە.
ءتۇرلى الەۋمەتتىك، ەتنيكالىق جانە ءدىني توپتاردىڭ كەلىسىمى مەن تاتۋلىعى
ءبىز قازاق حالقىنا، ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىز بەن تىلىمىزگە قاتىستى تاريحي ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىردىك.
ەتنيكالىق، مادەني جانە ءدىني ءارالۋاندىققا قاراماستان، ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك پەن ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتادىق.
قازاقستان 140 ەتنوس پەن 17 كونفەسسيانىڭ وكىلدەرى ءۇشىن تۋعان شاڭىراعىنا اينالدى.
ازاماتتىق تاتۋلىق پەن ۇلتارالىق كەلىسىم - ءبىزدىڭ باستى قۇندىلىعىمىز. كوپۇلتتى ەلىمىزدەگى تاتۋلىق پەن كەلىسىم، مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ ۇندەسۋى الەمدىك ەتالون رەتىندە تانىلعان.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مادەنيەتتەر ۇندەسۋىنىڭ بىرەگەي ەۋرازيالىق ۇلگىسى بولدى.
قازاقستان جاھاندىق كونفەسسياارالىق ءۇنقاتىسۋ ورتالىعىنا اينالدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا. حالىقارالىق ەڭبەك بولىنىسىندەگى ءبىزدىڭ ءرولىمىز
ءبىز تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىندا ءبىرىنشى بولىپ جەكە مەنشىككە، ەركىن باسەكەلەستىككە جانە اشىقتىق پرينسيپتەرىنە نەگىزدەلگەن نارىقتىق ەكونوميكانىڭ زاماناۋي ۇلگىسىن جاسادىق. ءبىزدىڭ مودەلىمىز شەتەلدىك ينۆەستيسيالاردى تارتۋداعى مەملەكەتتىڭ بەلسەندى رولىنە نەگىزدەلگەن.
ءبىز ەلىمىزگە 160 ملرد. دوللاردان استام شەتەل ينۆەستيسياسىن تارتتىق.
كاسىپكەرلىك قىزمەت ءۇشىن نەگىزگى تالاپتار مەن زاماناۋي سالىق جۇيەسى قالىپتاستى.
ءبىز ۇلتتىق ەكونوميكانى جوسپارلى تۇردە ءارتاراپتاندىرۋدامىز. ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىندا ەكى بەسجىلدىقتا ەكونوميكامىزدىڭ بەت-بەينەcءىن وزگەرتىپ، ونى شيكىزاتتىڭ الەمدىك باعالارىنىڭ اۋىتقۋىنا تاۋەلسىز ەتۋ مىندەتىن قويدىم.
ستراتەگيا-2030 قابىلدانعاننان بەرى 15 جىل ىشىندە مەملەكەتىمىز الەمدەگى ەڭ سەرپىندى دامۋشى ەلدەر بەستىگىنە ەندى.
ناتيجەسىندە، 2012 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءىجو-نىڭ كولەمى جاعىنان ءبىز الەمنىڭ 50 ءىرى ەكونوميكاسىنىڭ قاتارىنا كىرەمىز.
الەمنىڭ بارلىق ەلدەرى ءوز دامۋىن سالىستىراتىن مويىندالعان رەيتينگتەر بار. وسىدان التى جىل بۇرىن مەن الدىمىزعا الەمنىڭباسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ جونىندە جالپىۇلتتىقمىندەتىن قويدىم. قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ رەيتينگىندە 51-ورىندى يەلەندى. ءبىز بۇگىن وسى ماقساتىمىزعا تاياق تاستام عانا قالدىق.
قوعامدىق تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتكەن كۇشتى الەۋمەتتىك ساياسات
مەن ءۇشىن ءارقاشان حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى باستى ولشەم بولدى ءارى سولاي بولا بەرمەك.
15 جىل ىشىندە قازاقستاندىقتاردىڭ تابىسى 16 ەسە ءوستى.
تابىسى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن ازاماتتاردىڭ سانى 7 ەسە ازايدى، جۇمىسسىزدار سانى ەكى ەسە قىسقاردى.
ءبىز الەۋمەتتىك باعدارلانعان قوعامنىڭ نەگىزدەرىن قالادىق.
ءبىز ۇلت دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ىسىندە ەداۋىر ىلگەرىلەۋگە قول جەتكىزدىك.
دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ونى ۇيىمداستىرۋ، باسقارۋ مەن قارجىلاندىرۋ جۇيەسى رەفورمالاندى.
سوڭعى بەس جىلدا انا ءولىمى شامامەن 3 ەسە ازايدى، بالا تۋۋ كورسەتكىشى ءبىر جارىم ەسە ءوستى.
ءبىلىم الۋعا تەڭ مۇمكىندىكتەر جاسالۋدا.
سوڭعى 15 جىلدا ءبىلىم الۋعا جۇمسالاتىن قارجى 9،5 ەسە ءوستى.
ءبىلىم بەرۋدىڭ مەكتەپكە دەيىنگىدەن باستاپ جوعارى بىلىمگە دەيىنگى بارلىق دەڭگەيلەرىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا.
ءبىزدىڭ ادام كاپيتالىن دامىتۋداعى ۇزاقمەرزىمدى سالىمدار ساياساتىمىزدىڭ ارقاسىندا قازىرگى تالانتتى جاس ۇرپاقتى وسىردىك.
الەمدىك قاۋىمداستىق تانىعان ەل
الەمدىك ساياساتتا ءبىزدىڭ ەلىمىز - تالاسسىز حالىقارالىق بەدەلگە يەجاۋاپتى دا سەنىمدى سەرىكتەس.
ءبىز جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ىسىندە ماڭىزدى رول اتقارامىز،حالىقارالىق تەرروريزمگە، ەكسترەميزمگە جانە ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەستە الەمدىك قاۋىمداستىقتى قولدايمىز.
ءبىز ءوز قاۋىپسىزدىگىمىز ءۇشىن حالىقارالىق ءۇنقاتىسۋ الاڭى - ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىن شاقىرۋعا باستاماشىلىق جاسادىق. بۇگىنگى كۇنى اوسشك حالقى 3 ملرد-تان اساتىن 24 ەلدى بىرىكتىرەدى.
سوڭعى 2-3 جىلدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا، يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىناجانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتتى.
استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا ءبىز ديالوگتىڭ جاڭا فورماتىن - G-global-دى ۇسىندىق. بۇل باستامانىڭ ءمانى - ادىلەتتى دە ءقاۋىپسىز الەمسيپاتىن جاساۋ ىسىندە كۇش-جىگەردى بىرىكتىرۋ.
ءبىز جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق جانە ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىنقامتاماسىز ەتۋگە لايىقتى ۇلەس قوسامىز.
يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىن ىلگەرىلەتۋدەگى ءبىزدىڭ بەلسەندى ءرولىمىز
يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىن نىعايتۋ جونىندەگى باستامالارىمىز - الەمدىك تۇراقتىلىققا، ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىككەقوسقان ءسوزسىز ۇلەسىمىز.
الەمدە العاشقى بولىپ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جاۋىپ جانە اتوم قارۋىنان باس تارتا وتىرىپ، ءبىز جەتەكشى يادرولىق دەرجاۆالاردان - اقش-تان، رەسەيدەن، ۇلىبريتانيادان، فرانسيادان جانە قىتايدانقاۋىپسىزدىگىمىزگە بەرىك حالىقارالىق كەپىلدىك الدىق.
ءبىز ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋسىز ايماق قۇرۋدا نەگىزگى ءرول اتقاردىق جانە جەر شارىنىڭ باسقا دا ايماقتارىندا، اسىرەسە، تاياۋ شىعىستا وسىنداي ايماقتار قۇرۋعا بەلسەندى قولداۋ كورسەتەمىز.
ءبىز الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ يادرولىق تەرروريزم قاتەرىنە قارسى تۇرۋداعى كۇش-جىگەرىنە قولداۋ جاسايمىز.
ءقازىر ءبىز يادرولىق قاتەردى تاراتپاۋ جونىندە ودان ءارى تاباندى شەشىمدەر قابىلداۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى باتىل ايتامىز. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارت تاراتپاۋ رەجىمىنىڭ ارقاۋى بولدى جانە سولاي بولا بەرمەك.
يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ تەزىرەك كۇشىنە ەنۋى تاراتپاۋ رەجىمىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى قوزعاۋشىسى بولۋعا ءتيىس.
بۇدان ءۇش جىل بۇرىن بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسى 29 تامىزدى حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى ۇسىنىسىمدى قولدادى.
وسىنىڭ بارلىعى - جاھاندىق ساياساتتاعى ءبىزدىڭ ءرولىمىزدى تانۋ.
وسىنداي جاۋاپتى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىنىڭ كوشباسشىسى، باسقا مەملەكەتتەر ءۇشىن ۇلگى بولىپ تانىلدى.
قازاقستان-2030 ستراتەگياسى. نەگىزگى قورىتىندىلار
«قازاقستان - 2030» ستراتەگياسىندا ءبىز ەلىمىزدىڭ تابىسىن جوسپارلادىق
ءبىز العا قويعان ماقساتتارعا دايەكتى دە تاباندى تۇردە قادام باسىپ كەلەمىز. 2008-2009 جىلدارداعى جاھاندىق داعدارىستىڭ وزىندە ۇلتتىق ەكونوميكامىز ءوسۋىن جالعاستىردى.
بۇگىنگى كۇنى مەن ءۇشىن 2030 ستراتەگياسىنىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن ورىنداۋعا قول جەتكەن پارامەترلەرىنىڭ تۇتاس ءبىر قاتارىن ىسكە اسىرۋدىڭ قورىتىندىلارىن شىعارۋ ۇلكەن ابىروي.
(1) ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك. ءبىزدىڭ الدىمىزدا قازاقستاننىڭ تۇتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ دامىتۋ مىندەتى تۇردى. ءبىز جوسپارلاعاننان دا اسىرا ورىندادىق.
تۇڭعىش رەت تاريحتا ءبىزدىڭ مەملەكەت حالىقارالىق دارەجەدە تانىلعان ناقتى شەكاراسىن بەلگىلەدى. 14 مىڭ شاقىرىم مەملەكەتتىك شەكارا مەجەلەندى.
قازاقستان كاسپيي تەڭىزىنىڭ ايدىنىنداعى احۋالدى سەنىمدى باقىلاۋدا ۇستايدى.
بولاشاقتا كەز كەلگەن اۋماقتىق داۋلاردىڭ تۋىنداۋ ءقاۋپى ءقازىر سەيىلگەن. ءبىز ۇرپاقتارىمىزعا كورشىلەرمەن داۋلى اۋماقتار قالدىرعان جوقپىز.
ءبىز ادامنىڭ، قوعام مەن مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىنكۇشتى، زاماناۋي، قورعانىسقا قابىلەتتى اسكەردى، پارمەندى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن قۇردىق.
(2) ءبىز 140 ەتنوس پەن 17 كونفەسسيانىڭ وكىلدەرى تۇراتىن ەلدە ىشكى ساياسي تۇراقتىلىق پەن ۇلتتىق بىرلىكتى ساقتاپ، نىعايتتىق.ءبىزدىڭ ساياساتىمىز تابىستى بولدى.
ءبىز دەموكراتيالىق دامۋ ۇلگىسى نەگىزىندە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن دايەكتى تۇردە قالىپتاستىردىق. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ومبۋدسمەن ينستيتۋتى قۇرىلدى.
بىزدە بۇرىن ەشقاشان كوپپارتيالىلىق بولماسا، ءقازىر ەلىمىزدەگى كۇللى ساياسي سپەكتردى كورسەتەتىن پارتيالار جۇمىس ىستەيدى. بىزدە كوپپارتيالى پارلامەنت، پارلامەنتتىك كوپشىلىك قولداعان ۇكىمەت بار.
ازاماتتىق قوعام دامۋدا، تاۋەلسىز ب ا ق جۇمىس ىستەۋدە. ءتۇرلى باعىتتاعى 18 مىڭنان استام ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جۇمىس ىستەيدى. 2،5 مىڭداي ب ا ق بار، ونىڭ 90%-ى - جەكە يەلىكتە.
قازاقستان بۇگىندە مادەنيەتارالىق جانە كونفەسسياارالىق ءۇنقاتىسۋدىڭ حالىقارالىق ورتالىعىنا اينالدى.
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ العاشقى ءتورت سەزى ناق ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءوتتى.
ءححى عاسىردا قازاقستان شىعىس پەن باتىستىڭ ءۇنقاتىسۋى مەن ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ كوپىرى بولۋعا ءتيىس.
(3) شەتەلدىك ينۆەستيسيالار مەن ىشكى سالىمداردىڭ دەڭگەيى جوعارى اشىق نارىقتىق ەكونوميكاعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ءوسۋ. ءبىز دامۋدىڭ ناقتى، ورنىقتى جانە ۇدەمەلى قارقىنىنا قول جەتكىزۋ مىندەتىن قويدىق. ءبىز وسى مىندەتتى تاريحي تۇرعىدان العاندا اسا قىسقا مەرزىمدە شەشتىك.
ءدال وسى «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا باستى نازار ەكونوميكالىق وسۋگە اۋدارىلدى.
ناتيجەسىندە، 15 جىل ىشىندە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ كولەمى 1997 جىلعى 1،7 تريلليون تەڭگەدەن 2011 جىلى 28 تريلليون تەڭگەگە ءوستى.
ەلدىڭ ءىجو 16 ەسەدەن استام ءوستى. 1999 جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ ءىجو-نىڭ جىل سايىنعى ءوسۋى 7،6%-دى قۇراپ، الدىڭعى قاتارلى ەلدەردى باسىپ وزدى.
جان باسىنا شاققاندا ءىجو 1998 جىلعى 1500 دوللاردان 2012 جىلى12 مىڭ دوللارعا جەتىپ، 7 ەسەدەن استام ءوستى.
قازاقستان اۋەل باستان جان باسىنا شاققاندا تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيسيالاردىڭ كولەمى جاعىنان تمد-دا كوشباسشى بولدى. بۇگىن بۇل 9200 اقش دوللارىنا جەتتى.
ءبىز سىرتقى ساۋدانىڭ - 12 ەسە وسۋىنە، ال ونەركاسىپ ءونىمىن ءوندىرۋكولەمىنىڭ 20 ەسە وسۋىنە قول جەتكىزدىك.
وسى جىلدار ىشىندە مۇناي ءوندىرۋ - 3 ەسە، تابيعي گاز ءوندىرۋ 5 ەسەۇلعايدى. ءبىز شيكىزات رەسۋرستارىنان تۇسكەن كىرىستى ۇلتتىق قورعاجىبەردىك.
بۇل - ىقتيمال ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق سىلكىنىستەردەنقورعايتىن سەنىمدى قالقانىمىز. بۇل - بۇگىنگى جانە بولاشاق ۇرپاققاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى.
ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا 2010 جىلدان باستاپ جالپى قۇنى 1 797 ملرد. تەڭگە بولاتىن 397 ينۆەستيسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلدى، 44 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى.
«بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلعان ەكى جىل ىشىندە جالپى كولەمى 101،2 ملرد. تەڭگە سوماسىنداعى كرەديت بولاتىن 225 جوبا ماقۇلداندى.
ءبىز - بۇگىن حالقىنىڭ تابىسى ورتاشا دەڭگەيدەگى جانە سەرپىندى داميتىن ەكونوميكاسى بار ەلمىز.
(4) قازاقستان ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعى، ءبىلىمى مەن ءال-اۋقاتى. ادامداردىڭ جاعدايىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋدىڭ، ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن جاقسارتۋدىڭ ومىرلىك ماڭىزى بار. اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتيجەسى كوزگە بىردەن تۇسەدى.
ورتاشا ايلىق جالاقى 9،3 ەسە ءوستى. زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ ورتاشا مولشەرى 10 ەسە ۇلعايدى.
حالىقتىڭ ناقتىلى اقشالاي كىرىستەرى 16 ەسە ءوستى.
ەگەر 1999 جىلى قارجىلاندىرۋ 46 ملرد. تەڭگەنى قۇراسا، 2011 جىلى 631 ملرد. تەڭگە بولدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ بەس يننوۆاسيالىق وبەكتىسى - بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعى، انا مەن بالا ورتالىعى، نەيروحيرۋرگيا، شۇعىل مەديسينالىق كومەك جانە كارديولوگيا ورتالىقتارى كىرەتىنمەديسينالىق كلاستەر قۇرىلدى.
ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ساپالى مەديسينالىق قىزمەتتەر الۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسالدى.
ەلىمىزدىڭ ەڭ شالعاي اۋداندارىن مەديسينالىق قىزمەتتەرمەن قامتيتىن كولىك مەديسيناسى جەدەل قارقىنمەن دامۋدا.
ۇلتتىق سكرينينگ جۇيەسى اۋرۋلاردى باستاپقى ساتىسىندا انىقتاۋعا جانە ولاردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دارى-دارمەكپەن تەگىن جانە جەڭىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ەنگىزىلدى.
سوڭعى 15 جىلدا حالىقتىڭ سانى 14 ملن-نان 17 ملن. ادامعا دەيىن ءوستى.
ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 70 جاسقا دەيىن ۇلعايدى.
ءبىز قولجەتىمدى جانە ساپالى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ باعىتىن دايەكتى جۇرگىزۋدەمىز.
«بالاپان» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋمەن 65،4%-عا دەيىن قامتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
مىندەتتى مەكتەپالدى دايارلىق ەنگىزىلدى، ول مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردىڭ 94،7%-ىن قامتىدى.
1997 جىلدان بەرى رەسپۋبليكا بويىنشا 942 مەكتەپ، سونىمەن قاتار،758 اۋرۋحانا جانە وزگە دە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى سالىندى.
ءبىز الەمدىك دەڭگەيدەگى زياتكەرلىك مەكتەپتەر مەن كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدەر جەلىسىن دامىتۋدامىز.
سوڭعى 12 جىلدا جوعارى ءبىلىم الۋعا بەرىلەتىن گرانتتار سانى 182%-عا ۇلعايدى.
1993 جىلى ءبىز «بولاشاق» اتتى بىرەگەي باعدارلاما قابىلدادىق، سونىڭ ارقاسىندا 8 مىڭ تالانتتى جاس الەمنىڭ تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وزىق ءبىلىم الدى.
استانادا حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن زاماناۋي عىلىمي-زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلدى.
(5) ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستار. قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز كەشەنى كۇللى ەكونوميكانىڭ لوكوموتيۆى بولىپ تابىلادى جانە باسقا سالالاردىڭ دامۋىنا ىقپالىن تيگىزەدى.
ءبىز ەكونوميكانىڭ زاماناۋي، ءتيىمدى مۇناي-گاز جانە تاۋ-كەن ءوندىرۋ سالاسىن قۇرۋعا ءتيىس ەدىك. ءبىز بۇل مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىقتىق. ءبىز بۇگىن شيكىزات سەكتورىنىڭ تابىسىن بولاشاق ەكونوميكانى قۇرۋ ءۇشىن پايدالانۋدامىز.
ەلدىڭ ىجو-دە مۇناي-گاز سالاسى ۇلەسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋ قارقىنى بايقالادى، ول 1997 جىلعى 3،7%-دان 2006 جىلى 14،7%-عا جانە 2011 جىلى 25،8%-عا ءوستى.
ءبىز وتكىزۋ نارىقتارىن ءارتاراپتاندىرىپ، ءوز پوزيسيالارىمىزدى بەرىك ورنىقتىردىق، سول ارقىلى ءونىمىمىزدى وتكىزۋدىڭ ءبىر باعىتقا تاۋەلدىلىگىن ازايتتىق.
(6) ينفراقۇرىلىم، اسىرەسە، كولىك پەن بايلانىس. ءبىزينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مىندەتىن العا قويدىق. ءبىز مۇنى دا ەڭسەردىك. وتكەن جىلدار ىشىندە ونەركاسىپ، كولىك ينفراقۇرىلىمى مەن تىنىس-تىرشىلىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ ءىرى ستراتەگيالىق وبەكتىلەرى ىسكە قوسىلدى. بۇل - اۆتوموبيل جانە تەمىر جول ماگيسترالدارى، قۇبىر جولدارى، لوگيستيكالىق ورتالىقتار، تەرمينالدار، اۋەجايلار، ۆوكزالدار، پورتتار جانە ت.ب.
وسىنىڭ بارلىعى كوپتەگەن قازاقستاندىقتارعا جۇمىس تاۋىپ بەردى، ءبىز وڭىرلىك جانە جاھاندىق شارۋاشىلىق بايلانىستار جۇيەسىنە كىرىكتىك.
جىل سايىن تەلەكوممۋنيكاسيا تۇتىنۋشىلارىنىڭ سانى وسە تۇسۋدە. بۇل ستاسيونارلىق تەلەفوندارعا دا، ۇتقىر بايلانىسقا دا، ينتەرنەتكە دە قاتىستى.
ەلەكتروندى ۇكىمەت ازاماتتاردىڭ مەملەكەتپەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن ەداۋىر جەڭىلدەتتى.
سوڭعى 11 جىلدا اۆتوموبيل جولدارى سالاسىن دامىتۋعا 1 263،1 ملرد. تەڭگە جۇمسالدى. وسى جىلدار ىشىندە ورتاق پايدالانۋداعى 48مىڭ شاقىرىمنان استام جول، سونداي-اق 1100 شاقىرىم تەمىر جول سالىندى جانە رەكونسترۋكسيالاندى.
قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز «باتىس ەۋروپا - باتىس جۇڭگو» ماگيسترالدىق كولىك ءدالىزىن سالىپ، جاڭا جىبەك جولىن جاڭعىرتۋدامىز.
ءبىز «وزەن - تۇركىمەنستان شەكاراسى» تەمىر جول جەلىسىن سالىپ، پارسى شىعاناعى مەن ۇلكەن شىعىس ەلدەرىنە جول اشتىق. «قورعاس-جەتىگەن» جولىن توسەپ، قىتايدىڭ جانە كۇللى ازيا قۇرلىعىنىڭ نارىقتارىنا ەنىپ، شىعىس قاقپاسىن ايقارا اشتىق. ءبىز «جەزقازعان-بەينەۋ» تەمىرجولىن سالۋدى باستادىق.
(7) كاسىبي مەملەكەت. ءبىز اكىمشىلىك-امىرشىلدىك جۇيەنىڭ باسقارۋ داستۇرلەرىنەن تۇبەگەيلى باس تارتىپ، باسقارۋشىلاردىڭ زاماناۋي ءارى ءتيىمدى كورپۋسىن قۇرۋعا ءتيىسپىز. بارلىق ازاماتتار تەڭ قۇقىقتار مەن مۇمكىندىكتەرگە يە بولاتىن، كادرلاردى ىرىكتەۋ مەن جوعارىلاتۋدىڭ ءبىز جاساعان جۇيەسى مەملەكەتتىك اپپارات قىزمەتىنىڭ كاسىبيلىگى مەن اشىقتىعىنىڭ بارىنشا جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەدى.
ءبىز مەملەكەتتىك باسقارۋدا وزىندىك تۇرعىدا توڭكەرىس جاساۋعا قول جەتكىزدىك، ونى حالىققا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا قايتا باعدارلادىق.
وسىلايشا 2030 ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن نەگىزگى مىندەتتەر ورىندالدى، قالعاندارى ورىندالۋ ۇستىندە.
بۇگىنگى كۇنى ءبىزدىڭ ءارقايسىمىز «2030 ستراتەگياسى ىسكە استى، زاماناۋي قازاقستان ورنىقتى» دەپ ايتا الامىز. بۇل - ءبىزدىڭ بىرلىگىمىزدىڭ، تاباندى دا قاجىرلى ەڭبەگىمىزدىڭ ناتيجەسى، ۇمتىلىستارىمىز بەن ۇمىتتەرىمىزدىڭ جاندى كورىنىسى.
ءبىز ءوز جەتىستىكتەرىمىز ءۇشىن ماقتانىش سەزىمىنە بولەنەمىز.
الەمدىك داعدارىس ءبىزدىڭ مەملەكەت پەن قوعام رەتىندە ورنىققانىمىزدى راستادى. ءبىزدىڭ شەكارامىز، ساياسي جۇيەمىز، ەكونوميكالىق ۇلگىمىز ەل ىشىندە دە، ودان سىرتقارى جەردە دە ەندىگى جەردە ەلەۋلى كەلىسپەۋشىلىكتەر مەن تالاس-تارتىستاردىڭ وزەگىنە اينالمايدى.
ەندى ءبىزدىڭ الدىمىزدا جاڭا مىندەت تۇر. ءبىز مەملەكەتىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى كەزەڭگە باعدارلانعان ودان ءارى دامۋ ۆەكتورىن كۇشەيتۋگە ءتيىسپىز.
ءىى. ءححى عاسىردىڭ ون جاھاندىق سىن-قاتەرى
قازىرگى ۋاقىتتا ادامزات جاڭا جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەرمەن بەتپە-بەت كەلۋدە.
ەلىمىز بەن ءوڭىرىمىز ءۇشىن مەن ون نەگىزگى سىن-قاتەردى ءبولىپ كورسەتەمىن. ەگەر ءبىز ءوز دامۋىمىزدا جاڭا تابىستارعا ودان ءارى قول جەتكىزۋدى جوسپارلايتىن بولساق، ولاردىڭ ءارقايسىسىن مىندەتتى تۇردە ەسكەرۋگە ءتيىسپىز.
ءبىرىنشى سىن-قاتەر - تاريحي ۋاقىتتىڭ جەدەلدەۋى.
تاريحي ۋاقىت اسا جەدەلدەي تۇسۋدە. الەم قارقىندى تۇردە وزگەرۋدە جانە بولىپ جاتقان وزگەرىستەردىڭ جىلدامدىعى ادامدى تاڭ قالدىرادى.
سوڭعى 60 جىلدا جەر تۇرعىندارىنىڭ سانى ءۇش ەسە كوبەيدى، ول 2050 جىلعا قاراي 9 ملرد. ادامعا جەتەدى. وسى كەزەڭ ىشىندە الەمدىك ىشكى جالپى ءونىم 11 ەسە ءوستى.
بۇكىل الەمدىك تاريحي پروسەستىڭ جەدەلدەۋى قاي كەزدە دە مەملەكەتتەر الدىندا جاڭا شەكتەۋسىز مۇمكىندىكتەر اشادى، ال ولاردى تولىعىمەن پايدالانعانىمىزدى مەن ماقتان تۇتامىن.
سوڭعى 20 جىلدان استام ۋاقىتتا ءبىز قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىنا وتە جوعارى قارقىنمەن جاڭعىرتۋ جۇرگىزدىك. كوپتەگەن باسقا ەلدەرگە 100، ءتىپتى 150 جىل كەرەك بولعان نارسەلەردى اتقاردىق.
دەگەنمەن وسى ۋاقىتقا دەيىن جالپى جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىنە كىرىكپەگەن الەۋمەتتىك توپتار بار. ونىڭ وبەكتيۆتى سەبەپتەرى دە بار. قوعامدا ادامداردىڭ مورالدىق جاي-كۇيى مەن قوعامدىق اڭسار-ۇمىتىنە اسەر ەتەتىن ءبىرقاتار تەڭگەرىمسىزدىك ءالى دە ورىن الۋدا.
ءبىز وسى تەڭگەرىمسىزدىكتى جويىپ، قوعامنىڭ بارلىق جىكتەرىنە قوعامدىق جاڭعىرتۋ پروسەسىنە كىرىگۋ مۇمكىندىگىن بەرۋىمىز كەرەك. ولار قوعامدا ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن تاۋىپ، جاڭا ساياسي باعىت ۇسىنعان مۇمكىندىكتەردى تولىق پايدالانۋعا ءتيىس.
ەكىنشى سىن-قاتەر - جاھاندىق دەموگرافيالىق تەڭگەرىمسىزدىك.
جاھاندىق دەموگرافيالىق تەڭگەرىمسىزدىك كۇن وتكەن سايىن كۇشەيە تۇسۋدە. جالپىالەمدىك ترەند - ادامزاتتىڭ قارتايۋى. ەندى 40 جىلدان كەيىن الپىس جاستان اسقان ادامداردىڭ سانى 15-كە تولماعانداردان اسىپ تۇسەدى. تۋۋدىڭ ازايۋى جانە ادامزاتتىڭ قارتايۋى كوپتەگەن ەلدەردە ەڭبەك نارىعىنداعى پروبلەمالارعا، اتاپ ايتقاندا، ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە ءسوزسىز اكەلەدى.
شيەلەنىسە تۇسكەن دەموگرافيالىق تەڭگەرىمسىزدىك جاڭا كوشى-قون تولقىندارىن تۋعىزىپ، كۇللى الەمدە الەۋمەتتىك شيەلەنىستى كۇشەيتە تۇسەدى.
ءبىز قازاقستاندا زاڭسىز ەڭبەك ميگرانتتارى جەرگىلىكتى ەڭبەك نارىقتارىن تۇراقسىزدىققا اكەلگەن ەلدىڭ جەكەلەگەن وڭىرلەرىندەگى كوشى-قون قىسىمىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز.
ءبىز تاياۋ بولاشاقتا كەرى پروسەسپەن - ەلدىڭ شەگىنەن تىس جەرلەردەن بىزگە كەلەتىن ەڭبەك يمميگراسياسىمەن بەتپە-بەت كەلۋىمىز ابدەن مۇمكىن ەكەنىن تۇسىنۋگە ءتيىسپىز.
ءبىز جاس ۇلتپىز. ەلىمىزدەگى ورتاشا جاس - 35. بۇل ءبىزدىڭ ادامدىق الەۋەتىمىزدى ساقتاۋعا، الەمدە ءوزىمىزدىڭ دۇرىس ورنىعۋىمىزعا زور مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى كۇنى العا جىلجۋعا بىزدە جاقسى نەگىز بار.
ەلىمىزدە ءاربىر ىزدەگەن ادام تابۋىنا بولاتىن جۇمىس بار. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ ءارقايسىمىزدىڭ ءوزىمىز جۇمىس ىستەپ، ءوزىمىزدى اسىراۋعا مۇمكىندىگىمىز بار. بۇل - ءبىزدىڭ ۇلكەن جەتىستىگىمىز.
مەن سىزدەردى جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا باستاپ كەلەمىن، وندا جۇمىسسىزدار جاي عانا جاردەماقى الۋشىلار ەمەس، ولار جاڭا كاسىپتەردى مەڭگەرەتىن بولادى، مۇگەدەكتەر جاسامپازدىق قىزمەتپەن بەلسەندى تۇردە اينالىسا الادى، ال كورپوراسيالار مەن كومپانيالار ولاردىڭ ەڭبەگى ءۇشىن لايىقتى جاعداي جاساي الادى.
ءبىزدىڭ جاستارىمىز وقۋعا، جاڭا ءعىلىم-بىلىمدى يگەرۋگە، جاڭا ماشىقتار الۋعا، ءبىلىم مەن تەحنولوگيانى كۇندەلىكتى ومىردە شەبەر دە ءتيىمدى پايدالانۋعا ءتيىس. ءبىز بۇل ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەردى جاساپ، ەڭ قولايلى جاعدايلارمەن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك.
ءۇشىنشى سىن-قاتەر - جاھاندىق ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تونەتىن قاتەر.
الەمدىك حالىق سانى ءوسۋىنىڭ جوعارى قارقىنى ازىق-تۇلىكپروبلەماسىن كۇرت شيەلەنىستىرىپ وتىر.
بۇگىننىڭ وزىندە الەمدە ميلليونداعان ادام اشتىققا ۇشىراپ، ميللياردقا جۋىق ادام تاعامنىڭ ۇدايى جەتىسپەۋشىلىگىن باستان كەشىرۋدە. تاماق ونىمدەرىن وندىرۋدە ريەۆوليۋسيالىق وزگەرىستەر جاساماسا، وسىناۋ ۇرەيلى سيفرلار تەك وسە تۇسپەك.
ءبىز ءۇشىن بۇل سىن-قاتەر استارىندا وراسان زور مۇمكىندىكتەر بار.
ءبىز ءقازىردىڭ وزىندە استىق داقىلدارىن اسا ءىرى ەكسپورتتاۋشىلار قاتارىنا ەندىك. بىزدە اسا ءىرى ەكولوگيالىق تازا اۋماقتار بار جانە ەكولوگيالىق تازا تاعام ونىمدەرىن شىعارا الامىز.
اۋىل شارۋاشىلىعى ونەركاسىبىندە ساپالى سەكىرىس جاساۋ تولىقتاي قولىمىزداعى نارسە. بۇل ءۇشىن بىزگە جاڭا تۇرپاتتاعى مەملەكەتتىك وي-سانا قاجەت بولادى.
ءتورتىنشى سىن-قاتەر - سۋدىڭ تىم تاپشىلىعى.
الەمدىك سۋ رەسۋرستارى دا قاتتى قىسىم كورىپ وتىر.
سوڭعى 60 جىلدا جەر شارىندا اۋىز سۋدى پايدالانۋ 8 ەسە ءوستى. وسى ءجۇزجىلدىقتىڭ ورتاسىنا قاراي كوپتەگەن ەلدەر سۋدى سىرتتان الدىرۋعا ءماجبۇر بولادى.
سۋ - بارىنشا شەكتەۋلى رەسۋرس جانە ونىڭ كوزدەرىن يەلەنۋ ءۇشىن كۇرەس جەر بەتىندەگى شيەلەنىس پەن جانجالدار سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە، ءقازىردىڭ وزىندە گەوساياساتتىڭ اسا ماڭىزدى فاكتورىنا اينالىپ وتىر.
سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە وتكىر بولىپ وتىر. بىزگە ساپالى اۋىز سۋ جەتىسپەيدى. ءبىرقاتار وڭىرلەر ونىڭ زاردابىن قاتتى تارتۋدا.
بۇل پروبلەمانىڭ گەوساياسي استارى دا جوق ەمەس. ءقازىردىڭ وزىندە ءبىز ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدا ءبىرقاتار ماسەلەلەرمەن بەتپە-بەت كەلدىك. اتالعان ماسەلەنىڭ كۇردەلىلىگىنە قاراماستان، ءبىز ونى ساياساتتاندىرۋعا جول بەرمەۋگە ءتيىسپىز.
بەسىنشى سىن-قاتەر- جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك.
بارلىق دامىعان ەلدەر بالامالى جانە «جاسىل» ەنەرگەتيكالىق تەحنولوگيالارعا ينۆەستيسيانى ۇلعايتۋدا.
2050 جىلعا قاراي العاننىڭ وزىندە ولاردى قولدانۋ بارلىق تۇتىنىلاتىن ەنەرگيانىڭ 50 %-نا دەيىن وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
كومىرسۋتەگى ەكونوميكاسىنىڭ ءداۋىرى بىرتە-بىرتە اياقتالىپ كەلە جاتقانى انىق. ادامزاتتىڭ ءومىر تىرشىلىگى تەك ءبىر عانا مۇناي مەن گازعا ەمەس، ەنەرگيانىڭ جاڭعىرتىلاتىن كوزدەرىنە نەگىزدەلەتىن جاڭا ءداۋىر كەلە جاتىر.
قازاقستان جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ باستى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
مۇناي مەن گازدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى اسا ءىرى قورلارىن يەلەنەتىن ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوزىنىڭ ەنەرگەتيكالىق سالاداعى سەنىمدى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن ءوزارا پايدالى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقساياساتىنان ءبىر قادام دا كەيىن شەگىنبەيتىن بولادى.
التىنشى سىن-قاتەر - تابيعي رەسۋرستاردىڭ سارقىلۋى.
جەردىڭ تابيعي رەسۋرستارىنىڭ شەكتەۋلىلىگى، تۇگەسىلۋى جاعدايىندا ادامزات تاريحىنداعى تەڭدەسى جوق تۇتىنۋدىڭ ءوسۋى ءار باعىتتاعى، كەلەڭسىز دە، وڭ دا ۇدەرىستەردى ۇدەتە تۇسەدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىز ءبىرقاتار ارتىقشىلىقتارعا يە. جاراتقان بىزگە كوپ تابيعي بايلىق سىيلاعان. باسقا ەلدەر مەن حالىقتارعا ءبىزدىڭ رەسۋرستارىمىز قاجەت بولادى.
