بىزگە ءوز تابيعي بايلىقتارىمىزعا دەگەن كوزقاراسىمىزدى وي ەلەگىنەن وتكىزۋدىڭ ءپرينسيپتى ماڭىزى بار. ءبىز ولاردى ساتۋدان قازىنامىزعا كىرىس قۇيا وتىرىپ، ولاردى دۇرىس باسقارۋدى، ەڭ باستىسى، ەلىمىزدىڭ تابيعي بايلىعىن ورنىقتى ەكونوميكالىق وسۋگە بارىنشا ءتيىمدى كىرىكتىرۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك.
جەتىنشى سىن-قاتەر - ءۇشىنشى يندۋستريالىق ريەۆوليۋسيا.
ادامزات ءۇشىنشى يندۋستريالىق ريەۆوليۋسيا تابالدىرىعىندا تۇر، ول ءوندىرىس ۇعىمىنىڭ ءوزىن وزگەرتەدى. تەحنولوگيالىق جاڭالىقتارالەمدىك نارىقتىڭ قۇرىلىمى مەن قاجەتتىلىكتەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتەدى. ءبىز بۇرىنعىعا قاراعاندا مۇلدە وزگەشە تەحنولوگيالىق بولمىستا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز.
سيفرلىق جانە نانوتەحنولوگيا، رەگەنەراتيۆتىك مەديسينا جانە باسقا دا كوپتەگەن عىلىمي جەتىستىكتەر قورشاعان ورتانى عانا ەمەس، ادامنىڭ ءوزىن ترانسفورماسيالاپ، كۇندەلىكتى اقيقاتقا اينالادى.
ءبىز وسىناۋ ۇدەرىستەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارى بولۋعا ءتيىسپىز.
سەگىزىنشى سىن-قاتەر - ۇدەي تۇسكەن الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق.
قازىرگى ۋاقىتتا ەڭ ۇلكەن الەمدىك پروبلەمالاردىڭ ءبىرى - كۇشەيە تۇسكەن الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى - الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك.
بۇگىندە الەمدە ەكى ءجۇز ميلليونعا جۋىق ادام جۇمىس تابا الماي وتىر. ەۋروپالىق وداقتىڭ وزىندە جۇمىسسىزدىق سوڭعى ونجىلدىقتارداعى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتىپ، كوپتەگەن جاپپاي تارتىپسىزدىكتەرگە تۇرتكى بولىپ وتىر.
مۇنىڭ جانىندا قازاقستانداعى احۋال ءبىرشاما قولايلى بولىپ وتىرعانىن مويىنداۋ كەرەك. بۇگىندە ءبىز بۇكىل جاڭا تاريحىمىز ىشىندەگى جۇمىسسىزدىقتىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيىندەمىز. بۇل، ءسوز جوق، ۇلكەن جەتىستىك. سولاي بولا تۇرا، ءبىز ماساتتانۋعا ءتيىس ەمەسپىز.
الەۋمەتتىك-ساياسي داعدارىسقا ۇلاساتىن جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس قازاقستانعا ءسوزسىز قىسىم كورسەتىپ، ءبىزدىڭ ءتوزىمىمىزدى سىناققا الاتىن بولادى.
سوندىقتان كۇن تارتىبىنە الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىك جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق ماسەلەسى قويىلادى. ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى مىندەت -قوعامىمىزداعى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ.
توعىزىنشى سىن-قاتەر - وركەنيەتىمىز قۇندىلىقتارىنىڭ داعدارىسى.
الەم اۋىر دۇنيەتانىمدىق جانە قۇندىلىق داعدارىستى باستان كەشىرىپ وتىر. وركەنيەتتەر قاقتىعىسى، تاريحتىڭ اقىرى، مۋلتيمادەنيەتتىڭ كۇيرەۋىن جاريالايتىن ۇندەر ءجيى ەستىلەدى. جىلدار بويى سىننان وتكەن قۇندىلىقتارىمىزدى قورعاي وتىرىپ، ءبىز ءۇشىن وسىناۋ كەرتارتپا كوزقاراستان تارتىنۋىمىزدىڭ ءپرينسيپتى ماڭىزى بار. ءوز تاجىريبەمىزدەن بىلەتىنىمىز، ءبىزدىڭ «وسال تۇسىمىز» دەپ اتاعان كوپەتنوستىلىعىمىز بەن كوپكونفەسسيالىعىمىزدى ءوز ارتىقشىلىعىمىزعا اينالدىرا الدىق.
ءبىز مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ قاتار ءومىر ءسۇرۋى جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ ۇيرەنۋىمىز كەرەك. ءبىز مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر ديالوگىنابەيىلدى بولۋعا ءتيىسپىز.
تەك باسقا ۇلتتارمەن جاراستىقتا عانا ءبىزدىڭ ەلىمىز بولاشاقتا تابىس پەن ىقپالعا قول جەتكىزە الادى. ءححى عاسىردا قازاقستان ءوزىنىڭ وڭىرلىك كوشباسشىلىق ۇستانىمىن نىعايتىپ، شىعىس پەن باتىستىڭ ۇندەستىگى مەن ءوزارا ءىس-قيمىلى ءۇشىن كوپىر بولۋعا ءتيىس.
ونىنشى سىن-قاتەر -الەمدىك جاڭا تۇراقسىزدىق ءقاۋپى.
الەمدە نە بولىپ جاتقانىن ءبىزدىڭ ءبارىمىز كورىپ وتىرمىز. بۇل داعدارىستىڭ جاڭا تولقىنى ەمەس، الەمدىك ەكونوميكا ءالى ەڭسەرە الماي وتىرعان 2007-2009 جىلدارداعى داعدارىستىڭ جالعاسى.
جاھاندىق ەكونوميكالىق جۇيە 2013-2014 جىلداردىڭ وزىندە ەلەۋلى ىركىلىسكە ۇشىراتىپ، اتاپ ايتقاندا، شيكىزاتقا الەمدىك باعانىڭ قۇلدىراۋىن تۋعىزۋى مۇمكىن. ءبىز ءۇشىن مۇنداي كورىنىس اسا ءتيىمدى بولا قويمايدى.
ەو مەن اقش-تاعى ىقتيمال رەسەسسيا دامىعان ەلدەردىڭ شيكىزات رەسۋرستارىنا قاجەتتىلىگىن تومەندەتۋگە اكەلۋى مۇمكىن.
ەۋرووداقتاعى جوق دەگەندە ءبىر مەملەكەتتىڭ ىقتيمال دەفولتى «دومينو اسەرىن» تۋدىرىپ، ءبىزدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرىمىزدىڭ ساقتالۋى مەن ەكسپورتتىق ءونىم بەرۋىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىنا كۇمان تۋعىزۋى مۇمكىن.
ۆاليۋتالىق رەزەرۆتەردىڭ قىسقارۋى ۆاليۋتالىق باعامدار مەن ينفلياسيانىڭ قىسىمىن كۇشەيتىپ، بۇل قايتادان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالعا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
وسىعان بايلانىستى ءبىز حالىقارالىق احۋال دامۋىنىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنە جان-جاقتى دايىن بولۋ ءۇشىن بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارىنىڭ، مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ويلاستىرىلعان، كەلىسىلگەن جانە ۇيلەستىرىلگەن باعىتىن تۇجىرىمداۋعا ءتيىسپىز.
ءىىى. قازاقستان-2050 ستراتەگياسى - تىم قۇبىلمالى تاريحي جاعدايداعى جاڭا قازاقستان ءۇشىن جاڭا ساياسي باعىت
قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!
قىمباتتى وتانداستار!
ءبىز شەشۋگە ءتيىستى مىندەتتەر پاراديگماسى ساپالىق تۇرعىدان وزگەردى.
جاڭا سىن-قاتەرلەردى لايىقتى قابىلداۋ ءۇشىن ەندىگى جەردە 2030 ستراتەگياسىنىڭ اياسى جەتكىلىكتى ەمەس. ءبىز جوسپارلاۋ كوكجيەگىنكەڭەيتىپ، 15 جىل بۇرىنعىداي كەزەكتى دۇنيەتانىمدىق سەرپىلىس جاساۋىمىز كەرەك.
بىرىنشىدەن، قازاقستان - قازىرگى زامانعى مەملەكەت. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز كەمەلدىككە جەتتى. سوندىقتان دا بۇگىنگى كۇن ءتارتىبى مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋى كەزەڭىندەگىدەن وزگەشە.
دۇنيەدە بولىپ جاتقان وزگەرىستەردىڭ سيپاتى مەن تەرەڭدىگى، جاھاندىق ءوزارا ءىس-قيمىل ۇزاق مەرزىمدى دامۋدى تالاپ ەتەدى. كوپتەگەن ەلدەر ءقازىردىڭ وزىندە 2030-2050 جىلداردىڭ ارعى جاعىنا كوز جىبەرۋگە تىرىسادى. «باسقارىلاتىن بولجامداۋ» قازىرگى تۇراقسىز كەزدە مەملەكەتتەر دامۋىنىڭ ماڭىزدى تەتىگىنە اينالۋدا.
ەكىنشىدەن، «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭى ءۇشىن جاسالعان بولاتىن. ءوزىنىڭ بازالىق ولشەمى بويىنشا ول ورىندالدى.
ۇشىنشىدەن، ءبىز جاڭا شىندىق تۋدىرعان سىناقتار مەن قاۋىپ-قاتەرلەرگە كەزىگىپ وتىرمىز. ولار جالپىلىق سيپات الىپ، بارلىق ەلدەر مەن وڭىرلەرگە اسەرىن تيگىزۋدە.
ءبىز «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىن تۇجىرىمداعان كەزدە ناتيجەسىندە جاڭا، مۇلدەم كۇتپەگەن، ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي جاعداياتتار تۋىندايتىن، ءوز كولەمى جاعىنان تەڭدەسى جوق الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس تونەدى دەپ ەشكىم كۇتپەگەن ەدى.
2030 ستراتەگياسى 1997 جىلى اشىق قۇجات رەتىندە جاسالدى. ءبىز و باستان-اق وعان تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن ەسكەردىك.
الەمدەگى جاعداي وزگەرەتىنىن جانە ءومىر ءوز تۇزەتۋلەرىن ەنگىزۋى مۇمكىن ەكەنىن تۇسىنە وتىرىپ، مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا جاڭا جاعدايداعى ءبىزدىڭ ورنىمىز بەن ءبىزدىڭ مۇمكىندىكتەرىمىزدى وي ەلەگىنەن وتكىزە وتىرىپ جۇمىس ىستەيتىن جۇمىس توبى قۇرىلدى.
ولاردىڭ تالداۋ جۇمىستارىن ەسكەرە وتىرىپ، مەن ۇلتتىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى جاڭا ساياسي باعىتىن جاساۋدى ۇسىنامىن، ونىڭ ىشىندە 2030 ستراتەگياسىنىڭ مىندەتتەرىن ورىنداۋ جالعاسىن تاباتىن بولادى. ۋاقىت پەن جاعداي 2030 باعدارلاماسى سياقتى ءبىزدىڭ جوسپارلارىمىزعا تۇزەتۋلەرىن ەنگىزەتىنىن ناقتى ءتۇيسىنۋىمىز كەرەك.
2050 جىل - جاي بەينەلى داتا ەمەس.
بۇل بۇگىندە الەمدىك قاۋىمداستىق باعدار ۇستاپ وتىرعان ناقتى مەرزىم.
بۇۇ-دا 2050 جىلعا دەيىنگى وركەنيەتتەر دامۋىنىڭ جاھاندىق بولجامى ازىرلەندى.
2050 جىلعا دەيىنگى بولجامدىق باياندامانى دۇنيەجۇزىلىك ازىق-تۇلىك ۇيىمى جاريالادى.
ءقازىر ەلدەردىڭ دەنى وسىنداي ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالار ازىرلەپ، قابىلداۋدا. جۇڭگو ءوزى ءۇشىن ءدال وسىنداي ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ كوكجيەگىن ايقىنداپ الدى.
ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ءوزى الداعى جارتى عاسىرعا دامۋ ستراتەگيالارىن ازىرلەۋدە.
ون بەس جىل بۇرىن، 2030 ستراتەگياسى قابىلدانعاندا ءبىزدىڭ جاڭا مەملەكەتىمىزدە دۇنيەگە كەلگەن قازاقستاندىقتاردىڭ جاڭا بۋىنى ەندى عانا مەكتەپكە بارۋعا دايارلانىپ جاتتى.
بۇگىندە ولار ەڭبەك ەتۋدە نەمەسە جوعارى وقۋ ورىندارىن اياقتاۋدا.
ەندى ەكى-ۇش جىلدان سوڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ ەكىنشى بۋىنى دۇنيەگە كەلە باستايدى.
سوندىقتان ءقازىردىڭ وزىندە ولارعا دۇرىس باعدار نۇسقاۋ تۋرالى ويلانعاننىڭ ماڭىزى زور.
ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز 2050 جىلعا قاراي جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ.
قازاقستان ءححى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىندا بولۋعا ءتيىس.
ءبىزدىڭ جەتىستىكتەرىمىز بەن قازاقستاندىق دامۋ ۇلگىسى جاڭا ساياسي باعىتتىڭ نەگىزى بولۋعا ءتيىس.
قازاقستان-2050 ستراتەگياسى - قازاقستان-2030 ستراتەگياسىنىڭ جاڭا كەزەڭدەگى ۇيلەسىمدى دامۋى. «ءبىز كىمبىز، قايدا بارامىز جانە 2050 جىلعا قاراي قايدا بولعىمىز كەلەدى؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ وسى.جاس ۇرپاقتىڭ ناق وسىعان مۇددەلى ەكەنىنە سەنىمدىمىن.
وسىعان وراي، ۇلتتىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى جاڭا ساياسي باعىتىنىڭ جوباسىن ۇسىنامىن. بۇل مەنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىم بولادى.
***
ءبىز قايدا بارا جاتىرمىز؟ قازاقستان 2050 جىلعا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىندا بولۋعا ءتيىس.
دامۋشى ەلدەر اراسىندا وسى كلۋبتاعى ورىنعا باسەكەلەستىك قاتال بولماق. كۇن استىنداعى ورىن تەك ەڭ مىقتىلارعا ارنالعانىن ناقتى سەزىنە وتىرىپ، ۇلتىمىز جاھاندىق ەكونوميكالىق تايتالاسقا دايىن بولۋعا ءتيىس. ءبىز ءبىرىنشى دارەجەدەگى مىناداي ماقساتتارىمىزدى نازاردان شىعارماستان، نىسانالى ءارى شابىتتى جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك:
· مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى دامىتۋ جانە نىعايتۋ.
· ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ جاڭا قاعيداتتارىنا كوشۋ.
· ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ جەتەكشى كۇشى - كاسىپكەرلىككە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ.
· جاڭا الەۋمەتتىك ۇلگىنى قالىپتاستىرۋ.
· ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ قازىرگى زامانعى جانە ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ.
· مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن، تيىمدىلىگى مەن فۋنكسيونالدىعىنارتتىرۋ.
· حالىقارالىق جانە قورعانىس ساياساتىنىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرىنە پاراپار ساياسات قۇرۋ.
بۇگىن، سونىمەن قاتار، مەن 2050 جاڭا ساياسي باعىتتىڭ تابىستى باستالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن 2013 جىلعى ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتتەردى اتاعالى وتىرمىن.
وسى مىندەتتەرگە سايكەس ۇكىمەت شۇعىل تۇردە 2013 جىلعى جالپىۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپارىن ازىرلەۋى ءتيىس.
وسىناۋ اسا ماڭىزدى قۇجات ناقتى تاپسىرمالاردى قامتۋى جانە بيلىكتىڭ اتقارۋشى، زاڭ شىعارۋشى جانە سوت تارماقتارىباسشىلارىنىڭ دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن كوزدەۋى ءتيىس. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ونى دايىنداۋ جانە كەيىننەن ىسكە اسىرۋ بارىسىن ەرەكشە باقىلاۋعا الۋعا ءتيىس.
ەندى مەن قازاقستان 2050 ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالىءوز پايىمداۋىمدى العا تارتقىم كەلەدى.
1. جاڭا باعىتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى - پايدا الۋ، ينۆەستيسيالار مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتەن قايتارىم الۋ پرينسيپىنە نەگىزدەلگەن تۇگەل قامتيتىن ەكونوميكالىق پراگماتيزم
1. تۇگەل قامتيتىن ەكونوميكالىق پراگماتيزم
جاڭا باعىت ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ءمانى - تۇگەل قامتيتىن ەكونوميكالىق پراگماتيزم، شىن مانىندە بۇل ءبىزدىڭ بۇگىنگى كوزقاراستارىمىز بەن ۇستانىمدارىمىزدى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ.
بۇل نەنى بىلدىرەدى؟
ءبىرىنشى. ەكونوميكالىق جانە باسقارۋ شەشىمدەرىن تۇگەلدەي ەكونوميكالىق ماقساتتىلىق جانە ۇزاق مەرزىمدى مۇددەلەر تۇرعىسىندا قابىلداۋ.
ەكىنشى. قازاقستان تولىققاندى بيزنەس-سەرىكتەستىك رەتىندە قاتىسا الاتىن جاڭا نارىقتىق تاۋاشالاردى ايقىنداۋ. ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا تىرەكتەرىن قۇرۋ.
ءۇشىنشى. ەكونوميكالىق الەۋەتتى ارتتىرۋ ماقساتىندا قولايلى ينۆەستيسيالىق احۋال قۇرۋ. ينۆەستيسيادان الىناتىن كىرىستىلىك پەن قايتارىم.
ءتورتىنشى. ەكونوميكانىڭ ءتيىمدى جەكە سەكتورىن قۇرۋ جانە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىكتى دامىتۋ. ەكسپورتتى مەملەكەتتىك ىنتالاندىرۋ.
جاڭا كادر ساياساتى
جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات تابىستىلىعىنىڭ باستى شارتى كادرلارارقىلى نىعايتىلۋعا ءتيىس. بۇل ءۇشىن ءبىز:
· باسقارۋشىلىق رەسۋرسىن جەتىلدىرۋگە ءتيىسپىز ءارى بۇل ءۇشىن بىزدە رەزەرۆتەر بار.
مەنەجدمەنتتىڭ جاڭا قۇرالدارىن جانە مەملەكەتتىك سەكتورداعى كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ قاعيدالارىن ەنگىزۋ قاجەت.
· مۇنىمەن ءبىر مەزگىلدە حالىقارالىق ەڭبەك بولىنىسىنەن پايدالى جاعىن الۋىمىز، اتاپ ايتقاندا، ءبىزدىڭ جاڭا باعىتىمىزدىڭ ءبىرقاتار مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اۋتسورسينگ باعدارلامالارى ارقىلى سىرتقى كادر رەسۋرستارىنتارتۋىمىز كەرەك. ءبىز سونىمەن قاتار اشىق نارىقتاعى ەڭ ۇزدىك شەتەل ماماندارىن تارتۋعا جانە ولاردى ەلىمىزگە جۇمىسقا شاقىرۋعا ءتيىسپىز.
كەڭ كولەمدى حالىقارالىق تاجىريبەسى بار ءارى ءبىلىمدى باسقارۋ كادرلاردى پايدالانۋ ەكى بىردەي ناتيجە بەرەدى: ءبىز ءوندىرىسىمىزدىڭ مەنەدجمەنتىن جاڭعىرتۋمەن قاتار، ءوزىمىزدىڭ وتاندىق كادرلارىمىزدى ۇيرەتەمىز. بۇل - ءبىز ءۇشىن جاڭا تاجىريبە.
2050 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن مىناداي مىندەتتەردى شەشۋ ءپرينسيپتى ماڭىزدى:
بىرىنشىدەن، مەملەكەتتىڭ ماكروەكونوميكالىق ساياساتى جاڭعىرتىلۋى ءتيىس.
بيۋدجەت ساياساتى
· ءبىز بيۋدجەت ساياساتىنىڭ جاڭا پرينسيپتەرىمەن قارۋلانۋعا - ءوز مۇمكىندىكتەرىمىز شەگىندە عانا شىعىندانۋعا جانە تاپشىلىقتى بارىنشا مۇمكىندىكتە قىسقارتۋعا ءتيىسپىز. ۇزاق مەرزىمدە ولاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ، «قيىن-قىستاۋ» كۇنگە رەزەرۆتەر جيناۋ قاجەت.
· بيۋدجەتتىك-قارجىلىق پروسەسكە دەگەن كوزقاراس جەكەلەي سالىمدارعا كوزقاراس سەكىلدى ۇقىپتى دا ويلاستىرىلعان بولۋعا ءتيىس. باسقاشا ايتقاندا، بىردە-بىر بيۋدجەتتىك تەڭگە ىسىراپ بولماۋعا ءتيىس.
· مەملەكەت بيۋدجەتى ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆا تۇرعىسىنان قاراعاندا ءونىمدى، ماسەلەن، ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ سەكىلدى جالپىۇلتتىق جوبالارعا باعىتتالۋى ءتيىس.
ينۆەستيسيالار ءۇشىن وبەكتىلەردى ولاردىڭ ماقساتتىلىعى جانە قايتارىمدىلىعى تۇرعىسىنان قاتاڭ ىرىكتەۋ قاجەت. ەڭ زاماناۋي وبەكتىلەردىڭ ءوزى ولاردى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن شىعىستاردى تالاپ ەتىپ، ءبىراق كىرىستەر اكەلمەيتىن بولسا جانە ەل ازاماتتارىنىڭ پروبلەمالارىن شەشپەيتىن بولسا، بيۋدجەتكە ماسىل بولارىن ەستە ساقتاعان ءجون.
سالىق ساياساتى
· ءوندىرىس جانە جاڭا تەحنولوگيالار سالاسىنداعى سالىق سالۋ وبەكتىلەرى ءۇشىن قولايلى سالىق رەجىمىن ەنگىزۋ قاجەت. ءقازىر بۇل جۇمىس باستالدى. ونى جەتىلدىرۋ ماقساتىن قويامىن. بارلىق قولدانىستاعى سالىق جەڭىلدىكتەرىنە ريەۆيزيا جۇرگىزىپ، ولاردى مەيىلىنشە ءتيىمدى ەتۋ كەرەك.
· ءبىز سالىق اكىمشىلىگىن ىرىقتاندىرۋ جانە كەدەن اكىمشىلىگىن جۇيەلەندىرۋ ساياساتىن جالعاستىرۋعا ءتيىسپىز. سالىق ەسەپتىلىگىن جەڭىلدەتىپ ءارى مەيلىنشە ازايتۋ قاجەت.
ءبىز نارىق قاتىسۋشىلارىن سالىقتان جالتارۋ جولدارىن ىزدەۋگە ەمەس، باسەكەلەستىككە ىنتالاندىرۋىمىز قاجەت.
· سالىقتىق قاداعالاۋدى پراگماتيكالىق ازايتۋ شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ سالىق قىزمەتىمەن ديالوگىن ازايتۋعا ءتيىس. الداعى بەس جىلدا ءبارىمىز ونلاين-ەلەكتروندىق ەسەپتىلىك رەجىمىنە كوشۋىمىز كەرەك.
· 2020 جىلدان باستاپ ءبىز سالىقتىق نەسيەلەندىرۋ پراكتيكاسىن ەنگىزۋىمىز كەرەك. باستى مىندەت - كاسىپكەرلەردىڭ ينۆەستيسيالىق بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋ.
· جاڭا سالىق ساياساتى الەۋمەتتىك باعىت الۋعا ءتيىس. بۇل ءۇشىن 2015 جىلدان باستاپ ىنتالاندىرۋ شارالارى كەشەنىن، سونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋگە، ءوزىن، ءوز وتباسىن، قىزمەتكەرلەرىن مەديسينالىق ساقتاندىرۋعا قاراجات سالاتىن ازاماتتار مەن كومپانيالاردى سالىقتان بوساتۋ پراكتيكاسىن كوزدەيتىن ىنتالاندىرۋ كەشەنىن ازىرلەۋ قاجەت.
وسىلايشا، بيزنەس دەڭگەيىندەگى بولاشاق سالىق ساياساتى ىشكى ءوسىمدى ىنتالاندىرۋى جانە سىرتقى نارىقتارعا وتاندىق ەكسپورتتى، ال ازاماتتار دەڭگەيىندە ولاردىڭ قورلارىن، جيناقتارىن جانە سالىمدارىن ىنتالاندىرۋعا ءتيىس.
اقشا-كرەديت ساياساتى
· الەمدىك ەكونوميكاداعى قولايسىز احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ، ءبىز ينفلياسيادانءاربىر قازاقستاندىقتىڭ كىرىستەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جانە ەكونوميكالىق ءوسىم ءۇشىن لايىقتى دەڭگەيىن ۇستاپ تۇراتىن بولامىز. بۇل جاي عانا ماكروەكونوميكالىق ماسەلە ەمەس، بۇل ەلدىڭ الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ ماسەلەسى. جانە دە بۇل - 2013 جىلدىڭ وزىنەن باستاپ ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ باستى ماسەلەسى.
· قازاقستاندىق بانكتەر ءوز كەزەگىندە ءوزىنىڭ ماقساتىن ورىنداۋعا جانە ناقتى ەكونوميكا سەكتورىنىڭ كرەديتتىك رەسۋرستارعا دەگەن قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. بۇل رەتتە قارجىلىق جۇيەگە باقىلاۋدى السىرەتۋگە بولمايدى، بانكتەردى پروبلەمالىق كرەديتتەردەن تازارتۋ جانە قورلاندىرۋ ماسەلەلەرىمەن تىعىز اينالىسۋ قاجەت.
بۇل ءۇشىن ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتكە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ ۇيلەستىرۋىمەن ەكونوميكانى قاجەتتى اقشا رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان تۇبەگەيلى اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ جاڭا جۇيەسىن ازىرلەۋ قاجەت بولادى.
مەملەكەتتىك جانە سىرتقى قارىزدى باسقارۋ ساياساتى
· ءبىز ەلدىڭ مەملەكەتتىك قارىزىنىڭ دەڭگەيىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋعا ءتيىسپىز.
· ىجو-گە قاتىستى بيۋدجەت تاپشىلىعىن 2013 جىلعى 2،1%-دان 2015 جىلى 1،5%-عا دەيىن تومەندەتۋ كەرەك.
مەملەكەتتىك قارىز از مولشەرلى دەڭگەيدە قالۋعا ءتيىس. بۇل قاعيداتتى مىندەت، ويتكەنى، ءبىز الەمدىك تۇراقسىزدىق جاعدايىندا بيۋدجەتىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىن جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدى تەك وسىلاي عانا قامتاماسىز ەتە الامىز.
· ەكونوميكانىڭ كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورى بورىشىنىڭ دەڭگەيىن قاتاڭ باقىلاۋ قاجەت.
ەكىنشىدەن، ءبىزدىڭ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا دەگەن قاعيداتتى تۇردە جاڭا كوزقاراسىمىز بولۋعا ءتيىس.
ينفراقۇرىلىم ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە ءتيىس.
ينفراقۇرىلىمدى ەكى باعىتتا دامىتۋ: ۇلتتىق ەكونوميكانى جاھاندىق ورتاعا كىرىكتىرۋ، سونىمەن قاتار، ەل ىشىندە وڭىرلەرگە قاراي قادام جاساۋ قاجەت.
· ءوز پايدامىزدى مۇقيات ەسەپتەي وتىرىپ، قازاقستاننىڭ شەگىنەن تىس وندىرىستىك كولىكتىك-لوگيستيكالىق وبەكتىلەر قۇرۋ ءۇشىن، ەلدەن سىرتقا شىعۋعا نازار تىكتەۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىز قازىرگى تۇسىنىكتەرىمىزدەن ارىلىپ، وڭىردە جانە بارشا الەمدە - ەۋروپادا، ازيادا، امەريكادا، مىسالى، تەڭىزگە تىكەلەي شىعا الاتىن ەلدەردىڭ پورتتارى، الەمنىڭ توراپتىق ترانزيتتىك نۇكتەلەرىندەگى جانە تاعى باسقا، كولىكتىك-لوگيستيكالىق حابتار سەكىلدى قازىرگى زامانعى كاسىپورىندار قۇرۋعا ءتيىسپىز. وسى ماقساتتا «جاھاندىق ينفراقۇرىلىمدىق ينتەگراسيا»ارنايى باعدارلاماسىن ازىرلەۋ قاجەت بولادى.
· ءبىز ءوز ترانزيتتىك الەۋەتىمىزدى دامىتۋعا ءتيىسپىز. بۇگىندە ناتيجەسىندە 2020جىلى قازاقستان ارقىلى ترانزيتتىك تاسىمالداۋ ەكى ەسەگە ۇلعايۋى ءتيىس بولاتىن ءبىرقاتار ءىرى جالپىۇلتتىق ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ىسكە اسۋدا. 2050 جىلعا قاراي - بۇل سيفر ون ەسە ۇلعايۋعا ءتيىس.
· وسىنىڭ ءبارى باستى ماقساتقا - ەكسپورتىمىزدى تەك ءبىزدىڭ ءونىمىمىز بەن قىزمەتتەرىمىزگە دەگەن ۇزاق مەرزىمدى سۇرانىس بولاتىن الەمدىك نارىقتارعاقاراي جىلجىتۋعا باعىنۋعا ءتيىس.
· ينفراقۇرىلىم جاساۋ، سونىمەن قاتار، تابىستىلىق زاڭىنا باعىنۋعا ءتيىس. جاڭا بيزنەستەردى دامىتۋعا جانە جۇمىس ورىندارىن اشۋعا باستايتىن جەردە عانا قۇرىلىس جۇرگىزۋ قاجەت.
· شالعاي وڭىرلەردى نەمەسە تۇرعىندارىنىڭ تىعىزدىلىعى جەتكىلىكتى ەمەس وڭىرلەردى ومىرلىك ماڭىزدى جانە ەكونوميكالىق قاجەت ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىمەن قامتۋ ءۇشىن ءبىز «ينفراقۇرىلىمدىق ورتالىقتار» قۇرۋعا ءتيىسپىز. بۇل ءۇشىن كولىك جۇيەسىنىڭ وزىڭقى ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
· ۇكىمەتكە 2013 جىلى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەپ، قابىلداۋدى تاپسىرامىن.
ۇشىنشىدەن، مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ.
قازاقستان - الەمدىك اۋقىمدا كولەمى شاعىن ەكونوميكا. سوندىقتان ونى وتە ءتيىمدى باسقارۋ قاجەت. ەل ءبىرتۇتاس كورپوراسيا سەكىلدى جۇمىس ىستەۋى ءتيىس، ال مەملەكەت ونىڭ وزەگى بولۋعا ءتيىس.
كورپوراتيۆتىك ويدىڭ قۋاتى بارلىق پروسەستەردىڭ ءبىرتۇتاس الىپ قارالۋىندا جاتىر. بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك باسقارۋشىلار وسىنداي بيزنەس-پايىمعا ۇيرەنۋگە ءتيىس.
قايتالاپ ايتامىن: ەلدىڭ بيۋدجەتىن جاي ءبولىپ قانا قويماي، ويلى دا سالماقتى ينۆەستيسيالاۋ قاجەت.
تيىمدىلىكتىڭ باستى ولشەمى - ءبىزدىڭ سالىمدارىمىزدان تۇسەتىن قايتارىم دەڭگەيى. ەلدىڭ وندىرىستىك الەۋەتىن قانشالىقتى ەسەلەي الساق، قازاقستان حالىقارالىق نارىقتا قوسالقى ەمەس، سولعۇرلىم تەزىرەك الەۋەتتى ويىنشىعا اينالادى.
· ۇلتتىق قور جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا كوشۋدىڭ «لوكوموتيۆى» بولۋعا ءتيىس. ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن ءبىرىنشى كەزەكتە ۇزاق مەرزىمدىك ستراتەگيالىق جوبالارعا باعىتتاۋ كەرەك. 2013 جىلى ۇلتتىق قوردا قاراجات جيناقتاۋ جالعاسۋى ءتيىس، ءبىراق بۇل قاراجاتتى مەيىلىنشە ءتيىمدى دە ويلاستىرىپپايدالانۋ كەرەك.
· مەملەكەت ءۇشىنشى يندۋستريالدىق ريەۆوليۋسيا ناتيجەسىندە پايدا بولاتىن سەكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ، ۇلتتىق كومپانيالار ارقىلى بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدى ىنتالاندىرۋى ءتيىس. ۇلتتىق يندۋستريا ءبىز ءوز ەلىمىزدە وندىرۋگە ءتيىس ەڭ جاڭا كومپوزيتتىك ماتەريالداردى تۇتىنۋى كەرەك.
· مەملەكەت اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىندا ترانزيتتىك الەۋەتتى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋى ءتيىس. 2030 جىلعا قاراي قازاقستان ارقىلى ءبىز الەمدىك اقپاراتتىق اعىنداردىڭ كەم دەگەندە 2-3%-ىن وتكىزۋگە ءتيىسپىز. 2050 جىلعا قاراي بۇل سيفر كەم دەگەندە ەكى ەسەلەنۋگە ءتيىس.
· سونىمەن قاتار، جەكە كومپانيالاردىڭ ءوز قاراجاتىن زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاسيالارعا سالۋىن ىنتالاندىرۋ كەرەك. مىنا نارسەنى باسا ايتقىم كەلەدى: يننوۆاسيالاردى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزى زور، ءبىراق بۇل باستى نىسانا ەمەس. ءبىزدىڭ جاڭا تەحنولوگيالار سۇرانىسقا يە بولعاندا، ولار نارىقتا قاجەت بولعاندا عانا ەل ناقتى پايدا الاتىن بولادى. ولاي بولماعان كۇندە يننوۆاسيا - اقشانى بوسقا شىعىنداۋ دەگەن ءسوز.
· جەكەلەگەن كومپانيالار مەن سالالاردى ىرىكتەپ قولداۋ تاجىريبەسىن توقتاتۋ كەرەك. ءبىز الەۋمەتتىك-ماڭىزدى ستراتەگيالىق فۋنكسيالاردى اتقاراتىن جانە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەيتىن سالالاردى عانا قولداۋعا ءتيىسپىز.
تورتىنشىدەن، تابيعي رەسۋرستاردى باسقارۋدىڭ تۇبەگەيلى جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەت.
ءبىز رەسۋرستاردى ەكونوميكالىق ءوسۋدى، اۋقىمدى سىرتقى ساياسي جانە سىرتقى ەكونوميكالىق ۋاعدالاستىقتاردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق ارتىقشىلىعى رەتىندە پايدالانۋعا ءتيىسپىز.
· ءقازىردىڭ وزىندە شيكىزاتتىڭ جاڭا قارجىلىق كۇيرەۋ جاعدايىنداتۇراقسىزداندىرۋعا ۇشىرايتىن حالىقارالىق نارىقتارعا شىعۋىن بارىنشا جەدەلدەتۋ قاجەت. ءبىزدىڭ نەگىزگى يمپورتتاۋشىلارىمىز شيكىزات ساتىپ الۋدى ەلەۋلى قىسقارتۋى، ال باعا كۇرت تومەندەۋى مۇمكىن. ال ءبىزدىڭ وزىڭقى ستراتەگيامىز كەيىننەن ەلگە ىقتيمال جاھاندىق داعدارىس كەزەڭىنەن امان وتۋگە كومەكتەسەتىن قاراجاتتى نارىقتاردىڭ تۇراقسىزدانۋى باستالعانعا دەيىن وتە تەز جيناقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
· تەحنولوگيالىق ريەۆوليۋسيا شيكىزات تۇتىنۋ قۇرىلىمىن وزگەرتەدى. مىسالى، كومپوزيتتەر تەحنولوگياسىن جانە بەتوننىڭ جاڭا تۇرلەرىن ەنگىزۋ تەمىر كەنى مەن كومىردىڭ قورلارىن قۇنسىزداندىرادى.
بۇل - قازىرگى جوعارى الەمدىك سۇرانىستى ەلدىڭ مۇددەسىنە پايدالانۋ ءۇشىن تابيعي رەسۋرستاردى ءوندىرۋ مەن الەمدىك نارىققا جەتكىزۋ قارقىنىن ارتتىرۋدىڭ تاعى ءبىر فاكتورى.
· كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ نارىعىندا ءىرى ويىنشى بولىپ قالا وتىرىپ، ءبىزەنەرگيانىڭ بالامالى تۇرلەرىن ءوندىرۋدى دامىتۋعا، كۇن مەن جەلدىڭ ەنەرگياسىن پايدالاناتىن تەحنولوگيالاردى بەلسەندى ەنگىزۋگە ءتيىسپىز. بۇل ءۇشىن بىزدە بارلىق مۇمكىندىكتەر بار. 2050 جىلعا قاراي ەلدە ەنەرگيانىڭ بالامالى جانە جاڭعىرتىلاتىن تۇرلەرىن قوسا العانداعى بارلىق ەنەرگيا تۇتىنۋدىڭ كەم دەگەندە تەڭ جارتىسى كەلۋگە ءتيىس.
ەگەر ۇلتىمىز شيكىزات رەسۋرستارىنان تۇسەتىن كىرىستەردى 35 جىلدان كەيىن پايدالانعىسى كەلسە، بۇعان بۇگىننەن باستاپ دايىندالۋ كەرەك.بىزگە ارنايى ستراتەگيا ازىرلەۋ - بارلىق ءىرى كورپوراسيالار مەن كونسەرندەر تاجىريبەسىندەي الدا تۇرعان بارلىق جىلدارعا بارشا جۇمىستى ءبولىپ جوسپارلاۋ ءۇشىن باسىمدىقتاردى، سەرىكتەستەردى ايقىنداپ الۋ قاجەت.
بۇل - ءبىزدىڭ ءتول تاريحىمىزدىڭ باستى ساباعى: قاشاعان بويىنشا كەلىسسوزدەر مەن دايىندىقتى ءبىز وسىدان 20 جىل بۇرىن دەرلىك باستادىق، ال ناتيجەسىن تەك ءقازىر عانا الۋعا كىرىستىك.
ستراتەگيانى ازىرلەۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى:
· وڭىرلەر ينۆەستيسيالار تارتۋعا مۇددەلى بولۋى ءۇشىن جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ءموراتورييدى جويۋ قاجەت.
· ءبىز جاي عانا شيكىزات بەرۋدەن ەنەرگيا رەسۋرستارىن قايتا وڭدەۋ مەن اسا جاڭا تەحنولوگيالارمەن الماسۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا كوشۋگە ءتيىسپىز. 2025جىلعا قاراي ءبىز ءوز نارىعىمىزدى جاڭا ەكولوگيالىلىق ستاندارتتارىنا ساي جانار-جاعارماي ماتەريالدارمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىسپىز.
· ءبىز ينۆەستورلاردى ەلىمىزگە ەڭ زاماناۋي ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ تەحنولوگيالارىن بەرۋ شارتىمەن عانا تارتۋعا ءتيىسپىز. ءبىز ينۆەستورلارعا ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا ەڭ جاڭا وندىرىستەر قۇراتىن بولسا عانا شيكىزاتتارىمىزدى ءوندىرۋ مەن پايدالانۋعا رۇقسات بەرۋگە ءتيىسپىز.
· قازاقستان ينۆەستيسيا ءۇشىن وڭىرلىك تارتىلىس كۇشى بولۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ ەلىمىز ينۆەستيسيا ءۇشىن جانە تەحنولوگيالار ترانسفەرتى ءۇشىن ەۋرازياداعى ەڭ تارتىمدى بولۋعا ءتيىس. مۇنىڭ ءپرينسيپتى ماڭىزى بار. ءبىز ينۆەستورلارعا قولدا بار ارتىقشىلىقتارىمىزدى كورسەتۋگە ءتيىسپىز.
· بارلىق ءوندىرۋشى كاسىپورىندار تەك ەكولوگيالىق زيانسىز ءوندىرىستى ەنگىزۋگە ءتيىس.
قۇرمەتتى وتانداستار!
ۇلت بولاشاعى مەن مەملەكەت قاۋىپسىزدىگى مۇددەسىندە كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ ستراتەگيالىق «رەزەرۆىن» قۇرۋ كەرەك. ستراتەگيالىق رەزەرۆ ەل ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ ىرگەتاسى بولادى. وسىلايشا ءبىز ىقتيمال ەكونوميكالىق سىلكىنىستەر جاعدايىنا تاعى ءبىر قورعانىس شەبىن قۇرامىز.
***
بەسىنشىدەن، بىزگە يندۋستريالاندىرۋدىڭ كەلەسى فازاسىنىڭ جوسپارى قاجەت.
ەكى جىلدان كەيىن ۇدەمەلى يننوۆاسيالىق يندۋستريالاندىرۋباعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى اياقتالادى.
ۇكىمەت يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ كەلەسى فازاسىنىڭ ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارىن ازىرلەۋى ءتيىس. پەرسپەكتيۆالىق تەحنولوگيالىق باعىتتاردى دامىتۋدىڭ سەنارييى قاجەت.
ناتيجەسىندە، ەكسپورتتىڭ جالپى كولەمىندەگى شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ ۇلەسى 2025 جىلعا قاراي ەكى ەسەگە، ال 2040 جىلعا قاراي ءۇش ەسەگە ۇلعايۋى ءتيىس.
بۇل ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟
· 2050 جىلعا قاراي قازاقستان ءوزىنىڭ وندىرىستىك اكتيۆتەرىن ەڭ جاڭا تەحنولوگيالىق ستاندارتتارعا سايكەس تولىقتاي جاڭارتۋى ءتيىس.
باسەكەگە ەڭ قابىلەتتى سالالاردا ءبىز وتاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن جاڭا نارىقتىق تاۋاشالار قالىپتاستىرۋ ستراتەگياسىن بەلسەندى ازىرلەۋگە ءتيىسپىز. بۇل، اسىرەسە، دسۇ-عا كىرۋ پەرسپەكتيۆالارىن ەسكەرە وتىرىپ،كەرى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ىقتيمال ىدىراتۋشى اسەرلەرىنبولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وتاندىق تاۋارلار باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءتيىس. 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قازاقستاننىڭ، رەسەي مەن بەلارۋستىڭ قاتىسۋىمەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋدىڭ ءىس جۇزىندەگى كەزەڭى باستالدى.
جيىنتىق ءىجو-سى 2 ترلن. اقش دوللارى بولاتىن، 170 ملن. تۇتىنۋشىنى بىرىكتىرەتىن وسىناۋ اۋقىمدى نارىق ءبىزدىڭ بيزنەستى باسەكەگە قابىلەتتىلىككە ۇيرەتۋى ءتيىس. بۇل رەتتە وسىناۋ ەكونوميكالىق-ينتەگراسيالىق ۇدەرىستە قازاقستان ءوز ەگەمەندىگىنىڭ ءبىر مىسقالىن دا جوعالتپايدى.
· ءبىز ەكسپورتقا باعىتتالعان شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردى كەڭەيتۋگە نەگىزدەلگەن جاڭا ءوندىرىستى دامىتۋعا ءتيىسپىز.
· ءبىز ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ونەركاسىپتىك قۋاتتاردى يمپورتتاۋعا جانە تەحنولوگيالار الماسۋعا باعىتتاۋعاءتيىسپىز. بۇل ءۇشىن بىزگە بىرلەسكەن حالىقارالىق كومپانيالار مەن ەل ءۇشىن پايدالى سەرىكتەستىكتەر قۇرۋ مەن دامىتۋدىڭ كىشى باعدارلاماسى قاجەت.
· 2030 جىلعا قاراي قازاقستان عارىش قىزمەتتەرىنىڭ الەمدىك نارىعىنداعى ءوز تاۋاشاسىن كەڭەيتىپ، باستالعان ءبىرقاتار جوبالاردى قيسىندى اياقتاۋعا دەيىن جەتكىزۋگە ءتيىس. مەن استاناداعى عارىشتىق اپپاراتتار قۇراستىرۋ-سىناقتان وتكىزۋ كەشەنىن، قاشىقتان زوندتاۋ عارىشتىق جۇيەسىن، عارىشتىق مونيتورينگ پەن جەردەگى ينفراقۇرىلىمنىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن جانە جوعارى دالدىكتەگى سپۋتنيكتىك ناۆيگاسيا جۇيەسىن ايتىپ وتىرمىن.
· ەكى جەتەكشى يننوۆاسيالىق كلاستەردى - نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىن جانە يننوۆاسيالىق تەحنولوگيالار پاركىن دامىتۋدى جالعاستىرۋ كەرەك. بىزگەتومەنكومىرتەكتى ەكونوميكاعا جەدەل كوشۋ قاجەت.
2013 جىلى «جاسىل كوپىر» حالىقارالىق ۇيىمىن قۇرۋدى، سونىمەن قاتار، الماتىنىڭ ماڭىنداعى ءتورت سەرىكتەس قالادا Green4 جوباسىن ىسكە اسىرۋدى باستاۋدى ۇسىنامىن.
ەلدىڭ دامۋدىڭ «جاسىل» جولىنا كوشۋىنە استاناداعى الدا تۇرعانەكسپو-2017 قۋاتتى سەرپىلىس بەرۋى ءتيىس. استانادا عىلىم مەن تەحنيكانىڭ ۇزدىك الەمدىك جەتىستىكتەرى ۇسىنىلاتىن بولادى.
كوپتەگەن قازاقستاندىقتار ءبىز قول سوزىپ وتىرعان «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن» ءوز كوزىمەن كورە الادى.
***
ءقازىر مەن ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى يندۋستريالىق ريەۆوليۋسياعا دايىندىعىنىڭ شارتى بولىپ تابىلاتىن ەڭ ءپرينسيپتى ماسەلەلەردىاتادىم.
التىنشىدان، اۋىل شارۋاشىلىعىن، اسىرەسە، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمىنە ءوسىپ وتىرعان جاھاندىق سۇرانىس جاعدايىندا اۋقىمدى جاڭعىرتۋ قاجەت.
الەمدىك ازىق-تۇلىك نارىعىنىڭ كوشباسشىسى بولۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن بىزگە مىنالار قاجەت:
· ەگىستىك الاڭىن ۇلعايتۋ. مۇنداي مۇمكىندىك بارلىق ەلدەردە بىردەي جوق ەكەنىن اتاپ وتەمىن.
· ەگىستىك ءتۇسىمىن، ەڭ الدىمەن جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋ ەسەبىنەن ەلەۋلى كوتەرۋ قاجەت.
· ءبىز الەمدىك دەڭگەيدەگى مال شارۋاشىلىعى جەمشوپ بازاسىن قۇرۋ ءۇشىن ۇلكەن الەۋەتكە يەمىز.
· ءبىز ەكولوگيالىلىققا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ، ۇلتتىق باسەكەگە قابىلەتتى برەندتەر قۇرۋعا ءتيىسپىز. ناتيجەسىندە مەن اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ الدىنا - ەكولوگيالىق تازا ءوندىرىس سالاسىنداعى جاھاندىق ويىنشى بولۋ مىندەتىن قويامىن.
اۋىلشارۋاشىلىق قايتا وڭدەۋدە جانە ساۋدادا فەرمەرلىك پەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ.
بۇل - وزەكتى مىندەت. بۇل ارادا بىزگە:
· جەر وڭدەۋ مادەنيەتىن وزگەرتۋ جانە جاڭا عىلىمي، تەحنولوگيالىق، باسقارۋشىلىق جەتىستىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ، مال شارۋاشىلىعىنداعى داستۇرلەرىمىزدى جاڭعىرتۋىمىز قاجەت.
· اسا ءىرى ەكسپورتتىق نارىقتى مەڭگەرۋ ءۇشىن ءبىز قاي ازىق-تۇلىكتىڭ جاپپاي ءوندىرىسىن باستى ەتىپ قوياتىنىمىزدى ايقىنداۋىمىز كەرەك.
الىنعان شارالاردىڭ ناتيجەسى 2050 جىلعا قاراي ەل ىجو-دەگى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ ۇلەسى 5 ەسە ارتۋى بولۋى ءتيىس.
2013 جىلدىڭ وزىندە ۇكىمەتكە مىنالاردى تاپسىرامىن:
· ەل اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ جاڭا باعدارلاماسىن ازىرلەۋ.
· 2020 جىلعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ كولەمىن 4،5 ەسە ارتتىرۋ.
· ەڭ جاڭا اگروتەحنولوگيالاردى قولدانۋعا باعىتتالعان ورتا جانە ءىرى تاۋارلىق اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىستەرىن قۇرۋ جونىندەگى زاڭنامالىق جانە ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋلار جۇيەسىن تۇجىرىمداۋ.
· بەرىلگەننەن كەيىن بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە يگەرۋ قولعا الىنباعان جەرلەرگە سالىق مولشەرلەمەلەرىن كوتەرۋدى ەنگىزۋ.
جەتىنشىدەن، ەلىمىزدىڭ سۋ رەسۋرستارىنا قاتىستى جاڭا ساياسات تۇجىرىمداۋ قاجەت.
اۋىل شارۋاشىلىعى مۇقتاجدىعى ءۇشىن بىزگە اسا كوپ سۋ كولەمى قاجەت. وسىعان بايلانىستى ءبىز:
· باسقا ەلدەردەگى، مىسالى، اۆسترالياداعى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەمالارىن شەشۋدىڭ وزات تاجىريبەسىن مۇقيات زەردەلەپ، ونى ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا پايدالانۋعا ءتيىسپىز.
· بىزدە ەلەۋلى قورى بار جەراستى سۋلارىن ءوندىرۋ مەن ۇنەمدى پايدالانۋدىڭ ەڭ وزات تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ قاجەت.
· اگروونەركاسىپ سەكتورىندا ىلعال ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىنا كەشەندى تۇردە اۋىسۋعا ءتيىسپىز.
قوعامىمىزداعى وي-سانانى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ قاجەت. ءبىزدىڭ ەڭ اسىل تابيعي بايلىعىمىز - سۋدى ىسىراپ ەتۋدى توقتاتۋىمىز قاجەت.
2050 جىلعا قاراي قازاقستان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسىن تۇبەگەيلى شەشۋگە ءتيىس.
ۇكىمەتكە دايەكتىلىكپەن، ءبىرىنشى كەزەڭدە 2020 جىلعا قاراي - تۇرعىنداردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ، 2040 جىلعا قاراي سۋارۋ پروبلەماسىن شەشەتىن ۇزاقمەرزىمدى باعدارلاما جاساۋدى تاپسىرامىن.
2. كاسىپكەرلىكتى - ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ جەتەكشى كۇشىن جان-جاقتى قولداۋ
وتاندىق كاسىپكەرلىك جاڭا ەكونوميكالىق باعىتتىڭ قوزعاۋشى كۇشىبولىپ تابىلادى.
شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 2030 جىلعا قاراي، ەڭ از دەگەندە، ەكى ەسە وسۋگە ءتيىس.
بىرىنشىدەن، ءبىز ادامعا ول ءۇشىن مەملەكەت بارلىق پروبلەمالارىن شەشىپ بەرۋىن كۇتپەي، ءوزىن بيزنەستە سىناپ كورۋگە، ەلدە جاسالىپ جاتقان ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە تولىققاندى قاتىسۋشىعا اينالۋىنا جاعداي تۋعىزۋىمىز كەرەك.
ىسكەرلىك مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ مەن كاسىپكەرلىك باستامانى ىنتالاندىرۋدىڭ ماڭىزى ۇلكەن.
ول ءۇشىن تومەندەگىدەي شارالار قاجەت:
· شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ بىرلەستىكتەر مەن كووپەراسيالارعا ۇمتىلىسىن كوتەرمەلەۋ، ولاردى قولداۋ مەن كوتەرمەلەۋدىڭ جۇيەسىن جاساۋ.
· جەرگىلىكتى بيزنەس-باستامالاردى كوتەرمەلەۋ جانە مەيلىنشە از، ءبىراق قاتاڭ رەتتەۋ ەسەبىنەن ىشكى نارىقتى دامىتۋ.
· بيزنەسكە جاساندى بوگەتتەر تۋدىراتىن مەملەكەتتىك شەنەۋنىكتەر ءۇشىن جاڭا، الدەقايدا قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىك جۇيەسىن ەنگىزۋدى قاراستىرۋ.
· جاڭا جاعدايلاردى، سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىككە قاتىسۋىمىزدى، الدا دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا (دسۇ) كىرەتىنىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ، وتاندىق كاسىپكەرلەردى قولداۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ جانە ولاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ مەن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن قاجەتتى بارلىق شارانى قابىلداۋ.
بۇگىنگى كۇننىڭ مىندەتى - ۇساق كاسىپورىندار مەن جەكە كاسىپكەرلەردى ورتا دەڭگەيگە كوشىرۋ ءۇشىن جاعداي جانە العىشارتتار قالىپتاستىرۋ.
وكىنىشكە قاراي، قازىرگى ۋاقىتتا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە سالىق سالۋ جۇيەسىندەگى قيعاشتىقتار ولاردىڭ دامۋى مەن وسۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋدە. سوندىقتان ۇكىمەت 2013 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن زاڭناماعاميكرو، شاعىن، ورتا جانە ءىرى بيزنەس ۇعىمدارىن ايقىن جىكتەۋگەباعىتتالعان وزگەرىستەر ەنگىزسىن. بۇل تۇستا ءبىز شاعىن جانە ورتا ىسكەرلىك سەگمەنتتەرىنە تۇسەتىن كۇشتى اۋىرلاتپاۋعا ءتيىسپىز.
مەن ۇكىمەتكە 2013 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ سوڭىنا دەيىن قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ومىر-تىرشىلىگى قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي ىقپال ەتپەيتىن بارلىق رۇقساتتار مەن ليسەنزيالاردى قايتارىپ الىپ، ولاردى حابارلاندىرۋمەن اۋىستىرۋدى تاپسىرامىن.
زاڭنامالىق نەگىزدە بيزنەسكە ۇسىناتىن تاۋار، جۇمىس جانە قىزمەت ساپاسىن باقىلاۋ ماسەلەلەرىن ءوزى رەتتەيتىن جاعداي تۋدىرۋ قاجەت. بىزگە تۇتىنۋشىلار ءۇشىن سوت شەشىمدەرىن قابىلداۋدىڭ كوپدەڭگەيلى جۇيەسىن الىپ تاستاپ، ولاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن ازىرلەپ شىعۋ كەرەك.
