ەكىنشىدەن، مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى پرينسيپىنە نەگىزدەلگەن سەنىمدى ديالوگ قۇرۋ ءۇشىن بيزنەستى توپتاستىرۋدى جالعاستىرۋ كەرەك، ول بۇل جاڭا ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدا كەڭ اۋقىمدى جانە بارلىق كاسىپكەرلەردىڭ تارتىلۋى مىندەتىن شەشىپ بەرەدى.
حالىقارالىق تاجىريبەنى تالداۋ كورسەتكەندەي، كاسىپكەرلەردىڭ پالاتالارعا توپتاسۋى - ەكونوميكانىڭ تيىمدىلىگىنىڭ ماڭىزدى فاكتورىنىڭ ءبىرى، وسىلاي ىستەلگەن جەرلەردە «مىقتى بيزنەس - مىقتى مەملەكەت» قاعيداسى ءىس جۇزىنە استى.
ۇكىمەت «اتامەكەن» وداعىمەن بىرلەسىپ، كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسىنا مىندەتتى مۇشەلىكتىڭ تۇجىرىمدامالىق مودەلىن ازىرلەدى.
اتالعان مودەل كاسىبي-تەحنيكالىق ءبىلىم، اسىرەسە، اۋىلدىق جەرلەر مەن مونوقالالارداعى شاعىن بيزنەستى كەشەندى سەرۆيستىك قولداۋ، سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەت سالالارىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەڭ وكىلەتتىكتەرى مەن فۋنكسيالارىن قۇرىلاتىن كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسىنا بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسى ۇكىمەتتىڭ سەنىمدى جانە بىلىكتى سەرىكتەسىنە اينالادى.
وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ، ونى پارلامەنتكە كەلەسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ەنگىزۋدى تاپسىرامىن.
ۇشىنشىدەن، مەملەكەت ءوزىنىڭ ءرولىن وزگەرتۋى ءتيىس. بىزگە كەڭ اۋقىمدى جەكەشەلەندىرۋدىڭ ەكىنشى تولقىنى قاجەت.
بۇل وڭاي قادام ەمەس، ويتكەنى، مەملەكەت پەن نارىق اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى قايتا ءبولىسۋدى بىلدىرەدى. ءبىراق ءبىز ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جوعارى قارقىنىن ساقتاۋ ءۇشىن سوعان بارۋىمىز كەرەك.
جەكە بيزنەس ءارقاشان جانە بارلىق جەردە مەملەكەتتەن گورى تيىمدىرەك ارەكەت ەتەدى. سوندىقتان ءبىز ستراتەگيالىق ەمەس سيپاتتاعى كاسىپورىندار مەن قىزمەتتەردى جەكە قولعا بەرۋگە ءتيىسپىز. بۇل -وتاندىق كاسىپكەرلىكتى نىعايتۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى قادام.
بۇل جولداعى العاشقى قادام «حالىقتىق ءىرو» باعدارلاماسىنىڭ ءساتتى باستالۋى بولدى. بۇل - ەڭ الدىمەن ۇلتتىق بايلىقتىڭ حالىقتىڭ قولىنا تاراتىلىپ بەرىلۋى. «قازترانسويل» كومپانياسى تاراپىنان 28 ميلليارد تەڭگەنى ورنالاستىرۋ تۋرالى حابارلاندى جانە ءقازىردىڭ وزىندە تاپسىرىستار ۇسىنىستان ەكى ەسە اسىپ كەتتى.
3. الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا پرينسيپتەرى - الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر جانە جەكە جاۋاپكەرشىلىك
ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز - الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىك جانە ازاماتتارىمىزدىڭ باقۋاتتىعى. بۇل - قوعامداعى تۇراقتىلىقتىڭ ەڭ جاقسى كەپىلى.
ءبىزدىڭ قوعامدا ۋاقىت سىنىنا توتەپ بەرە الاتىن جاڭارتىلعان جانە الدەقايدا ءتيىمدى الەۋمەتتىك ساياساتقا دەگەن سۇرانىس ءوسىپ كەلەدى.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي، الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ءمىنسىز جانە امبەباپ ۇلگىسى جوق. بۇل بارلىق ازاماتتارى سول الەۋمەتتىك جۇيەگە قاناعاتتاناتىنداي بىردە-بىر قوعامنىڭ جوقتىعى سياقتى.
الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىك جانە ازاماتتاردىڭ باقۋاتتىعى ماسەلەلەرىن شەشۋ - بۇل ءاربىر قازاقستاندىققا اسەر ەتەتىن قيىن جانە وتە ماڭىزدى مىندەت. سوندىقتان بۇل تۇستا ءار قادام مۇقيات ويلاستىرىلعان بولۋى ءتيىس.
مەن بىزدەر باسشىلىققا الۋعا ءتيىس جانە ولاردى ەسكەرە وتىرىپ، الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك پەن الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە دەگەن كوزقاراستارىمىزعا تۇزەتۋ ەنگىزە الاتىن قاعيدالاردى ءوزىمنىڭ قالاي پايىمدايتىنىمدى بايانداپ بەرگىم كەلەدى.
الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا قاعيدالارى
بىرىنشىدەن، مەملەكەت، اسىرەسە، جاھاندىق داعدارىس جاعدايىندا، ازاماتتارعا ەڭ تومەنگى الەۋمەتتىك ستاندارت كەپىلدىگىن بەرۋى ءتيىس.
باستى مىندەت - كەدەيشىلىكتىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ.
كەدەيشىلىك ەشبىر قازاقستاندىق ءۇشىن الەۋمەتتىك پەرسپەكتيۆاعا اينالماۋى كەرەك.
ءبىز ءوز ازاماتتارىمىز ءۇشىن ەكونوميكا مەن بيۋدجەتتىڭ وسىمىنە تىكەلەي تاۋەلدى بولاتىن ەڭ تومەنگى الەۋمەتتىك ستاندارتتار مەن كەپىلدىكتەر بەلگىلەۋىمىز كەرەك.
ولار مىنانى قامتۋعا ءتيىس:
· ەڭ الدىمەن، تۇلعانىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءتىزىمىن كەڭەيتۋ جانە وعان ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ باپتارىن ەنگىزۋ (سونىڭ ىشىندە، جۇمىسسىزدار مەن ەڭبەككە قابىلەتسىزدەر ءۇشىن ولاردى بارىنشا الەۋمەتتەندىرۋ ماقساتىندا)، سالاماتتى تاماقتانۋ جانە سالاماتتى ءومىر سالتى، زياتكەرلىك جانە اقپاراتتىق سۇرانىستارىن وتەۋ، ت.ب.
· ناقتى باعالار بويىنشا تۇلعانىڭ قاجەتتىلىكتەرىنىڭ قۇنىنىڭ ەسەبى (تيىسىنشە، ەلدەگى ستاتيستيكانى جەتىلدىرۋ قاجەت).
· ەكونوميكانىڭ وسىمىنە بايلاۋلى ءومىر ساپاسىنىڭ ستاندارتتارىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ساپالى ارتتىرۋ.
وسى ستاندارتتاردى ساقتاۋ بۇكىل الەۋمەتتىك سالانى بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋ كولەمىن ايقىنداۋى ءتيىس. بۇل بيۋدجەتتىك پروسەستەردىڭاشىقتىعىن ارتتىرادى جانە بىزدەر بولەتىن قاراجاتتىڭاتاۋلىلىعىن كۇشەيتەدى. ۇكىمەتكە ءتيىستى زاڭ ازىرلەۋدى تاپسىرامىن.
ەكىنشىدەن، مەملەكەت الەۋمەتتىك قولداۋدى تەك بۇعان مۇقتاج توپتارعا عانا كورسەتۋى ءتيىس.
ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
· مەملەكەت قوعامنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن توپتارىنا - زەينەتكەرلەرگە، مۇگەدەكتەرگە، ەڭبەككە جارامسىزدارعا، ناۋقاس بالالارعا جانە ت.ب. اتاۋلى كومەك ءۇشىن تولىق جاۋاپكەرشىلىك الاتىن بولادى.
· ۇدايى الەۋمەتتىك جانە زەينەتاقىلىق قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرىپوتىرۋ، انانى جانە بالانى جان-جاقتى قورعاۋ قاجەت.
· بىزدە جۇمىسسىزداردى وقىتۋ مەن قايتا دايارلاۋدىڭ ەڭبەك نارىعىنا بەيىمدەلگەن ايقىن باعدارلامالارى بولۋى كەرەك. مەملەكەت جۇمىسسىزدارعا الەۋمەتتىك قولداۋدى بۇل ساناتقا جاتاتىن ادام جاڭا ماماندىق يگەرۋىپ، قايتا دايارلىقتان وتۋگە بەت بۇرعان جاعدايدا كورسەتۋى كەرەك.
· جۇمىس بەرۋشىلەر حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن توپتارىن جۇمىسقا بەلسەنە تارتىپ، ولاردى ەڭبەكاقىمەن قامتاماسىز ەتەتىندەي جاعداي تۋعىزۋ قاجەتتىگى ماڭىزدى. ەڭ الدىمەن، بۇل مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا قاتىستى.الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندە وسىلاي جاسايدى. ءبىز ولاردىڭ تولىققاندى ەڭبەك ەتۋىنە جاعداي تۋعىزۋعا ءتيىسپىز. مەملەكەتتىك جاردەماقىنى تەك شىنىمەن ناقتى جۇمىس ىستەي المايتىندار عانا الۋى ءتيىس. جۇمىسقا مۇگەدەكتەردى الىپ، ولارعا جاعداي جاسايتىن كومپانيالار مەن كورپوراسيالاردى كوتەرمەلەۋ كەرەك.
ۇشىنشىدەن، ءبىز وڭىرلەردى دامىتۋدا الەۋمەتتىك تەڭگەرىمسىزدىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە نازار اۋدارۋعا ءتيىسپىز.
قازىرگى كەزدە ءبىرقاتار وڭىرلەردىڭ ەكونوميكالىق باياۋ دامۋى ەڭبەكپەن قامتۋدىڭ قامتاماسىز ەتىلمەۋىنە الىپ كەلەدى. حالىقتىڭ كىرىسىنىڭ دەڭگەيى تەربەلىپ تۇر.
(1) ەڭ الدىمەن، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وڭىرلىك دامۋ سالاسىنداعى جۇمىستارىن ۇيلەستىرۋدى كۇشەيتۋ قاجەت.
مىندەت - مەملەكەتتىك جانە سالالىق بارلىق باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىن وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ باسىمدىققا يە مىندەتتەرىن شەشۋمەن ۇيلەستىرۋ.
ۇكىمەت 2013 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا-اق وڭىرلەردەگى قاجەتتى جانە بولاشاعى بار جوبالاردىڭ تىزبەسىن انىقتاۋى جانە تاريفتەندىرۋى ءتيىس.
(2) ءوتىپ بارا جاتقان جىلدا ءبىز مونوقالالاردى دامىتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى باستادىق. جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا، الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە، كاسىپورىندار جۇمىسىن جەتىلدىرۋگە ايتارلىقتاي رەسۋرستار باعىتتالدى.
ءبىز جەرگىلىكتى جەرلەردە باسقارۋدىڭ ساپاسىن ارتتىراتىن بولامىز. بۇل جۇمىس مەنىڭ جەكە باقىلاۋىمدا.
سونىمەن بىرگە، بىزگە وڭىرلەردە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايلاردى تەڭەستىرۋدىڭ ءتيىمدى جاڭا تەتىكتەرى قاجەت.
ۇكىمەتكە وبلىستاردىڭ اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ، 2013 جىلى شاعىن قالالاردى دامىتۋ جونىندە باعدارلاما قابىلداۋدى تاپسىرامىن. بۇل ولاردىڭ بازاسىندا كوپتەگەن يندۋستريالىق جوبالار جاساي وتىرىپ، ۇزاق مەرزىمگە ارنالۋى كەرەك. ولاردىڭ مىندەتى - وڭىرلەردىڭ سالالارعا ماماندانۋ جۇيەسىن قۇرۋعا كومەكتەسۋ، ءىرى اگلومەراسيالاردىڭ يندۋستريالىق-وندىرىستىك سەرىكتەس قالالارىنا اينالۋ، اقىر سوڭىندا، جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن ارتتىرىپ، اۋىل جاستارىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ.
(3) بىزگە كوشى-قون ماسەلەلەرىن كەشەندى تۇردە شەشۋ بويىنشا ەل وڭىرلەرىندەگى ەڭبەك نارىعىنا ىقپال ەتەتىن شارالار قابىلداۋ قاجەت.
شەكتەس ەلدەردەن كەلىپ جاتقان كوشى-قون اعىنىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ كەرەك.
پەرسپەكتيۆالىق مىندەت رەتىندە ءبىزدىڭ الدىمىزدا شەتەلدىك ەڭبەك نارىقتارىنا كوپتەپ كەتىپ قالماۋى ءۇشىن وتاندىق بىلىكتى ماماندارعا قولايلى جاعداي جاساۋ مىندەتى تۇر.
ۇكىمەت 2013 جىلى كوشى-قون ماسەلەلەرىن شەشۋ جونىندە كەشەندى جوسپار ازىرلەپ، بەكىتۋى ءتيىس.
ەرەكشە نازاردى شەكارامەن شەكتەس اۋماقتارعا اۋدارعان ءجون. ولاردىڭ الەۋەتى ءالى تولىق اشىلعان جوق. ولاردى ءومىر سۇرۋگە قولايلى ەتە ءتۇسۋ قاجەت. ۇكىمەت وبلىستاردىڭ اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ، 2013 جىلى شەكارامەن شەكتەس اۋدانداردى دامىتۋ جونىندە قوسىمشا شارالار كەشەنىن ازىرلەۋى قاجەت.
تورتىنشىدەن، ءبىز ەڭبەكپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە ەڭبەك تولەمى ساياساتىن جاڭعىرتۋعا ءتيىسپىز.
(1) الەمدىك تۇراقسىزدىقتىڭ باستى قاتەرى - جۇمىسسىزدىقتىڭ ءوسۋى. ەلدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك تە، سالالىق تا - بارلىقباعدارلامالار، تەك الدەبىر بولىكتەرى ەمەس، بارلىعى ناقتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. سوندىقتان ۇكىمەتكە جانە اكىمدەرگە 2013 جىلدىڭ وزىندە-اق تومەندەگىنى ىسكە اسىرۋدى تاپسىرامىن:
· كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جانە بيزنەستى قولداۋ جونىندەگى بۇرىن قابىلدانعان بارلىق باعدارلامالاردى ىقپالداستىرۋ.
· بيۋدجەتتىك قاراجاتتى جۇمىسسىزداردىڭ جانە كىرىسى از ادامداردىڭ كورسەتكىشى جوعارى وڭىرلەرگە ءبولۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋ.
بۇل جاڭارتىلعان باعدارلامانىڭ ورىندالۋىنا جاۋاپتى رەتىندە مەن پرەمەر-مينيستردىڭ جەكە ءوزى مەن اكىمدەردى بەكىتەمىن.
(2) بۇدان جارتى جىل بۇرىن، «الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالام جاريالانعان سوڭكاسىپوداقتار جانە ەڭبەكتىڭ رەتتەلۋى تۋرالى زاڭ ازىرلەنە باستادى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز - ەڭبەككەرلەر مۇددەسىن ەسكەرگەن كاسىپكەرلىك قولداۋىن قامتيتىن ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ تۇبىرىمەن جاڭا ۇلگىسىن جاساۋ.
كۇشىنە ەنىپ، بارلىق ەڭبەككەرلەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋى ءۇشىن بۇل زاڭنىڭ قابىلدانۋىن جەدەلدەتۋ قاجەت.
(3) ۇكىمەتكە ەڭبەك تولەمىنە جانە ونداعى سايكەسسىزدىكتەردى قىسقارتۋعا قاتىستى مۇلدە جاڭا امالدار تابۋ شارالارىن قابىلداۋ قاجەت.
***
جاڭا كەزەڭدەگى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى رەتىندە انا مەن بالانى قورعاۋدى جاريالايمىن.
انانى قورعاۋ. ايەلدەرگە ۇندەۋ
مەملەكەت ءۇشىن جانە مەنىڭ جەكە ءوزىم ءۇشىن دە انانى قورعاۋ - ەرەكشە ماسەلە.
قىمباتتى حانىمدار!
سىزدەر - وتباسىنىڭ، دەمەك، مەملەكەتتىڭ تىرەگىسىزدەر.
ەلىمىزدىڭ بولاشاقتا قانداي بولاتىنى بالالارىمىزدىڭ بويىنا ءوزىمىز قانداي تاربيەنى سىڭىرەتىنىمىزگە تىكەلەي بايلانىستى.
ەڭ الدىمەن، ءبىز قىزدارىمىزدىڭ تاربيەسىنە كوپ كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك. ولار - بولاشاق جار، بولاشاق انا، شاڭىراقتىڭ شىراقشىلارى.
قازاقستان - زايىرلى مەملەكەت. ازاماتتاردى ار-وجدان بوستاندىعىمەن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ، مەملەكەت، دەگەنمەن قوعامعا ءوز بەتىمەن ءبىزدىڭ ءداستۇرىمىز بەن زاڭدارىمىزعا قايشى كەلەتىن الدەبىر قوعامدىق نورمالاردى تىقپالايتىن ارەكەتتەرگە وتە قاتاڭ قارسى تۇراتىن بولادى.
ءبىز قازاقستان قىزدارىنىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ، جاقسى جۇمىسقا يە بولۋى جانە تاۋەلسىز بولۋلارى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋىمىز قاجەت.
ولار بانك كارتوچكالارىنا يە بولۋعا، كولىك جۇرگىزىپ، قىزمەت جولىن قالىپتاستىرا الۋعا، زامانعا ساي بولۋعا، ساندەنۋگە ءتيىس جانە بىزدەردە ەشقاشان كيىلمەگەن، سالتىمىزعا جات كيىمدەرگە ورانىپ-قىمتانباۋعا ءتيىس. ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ءوز مادەنيەتى، ءوز ءداستۇرى مەن سالتى بار.
حالقىمىز «قىزدىڭ جولى جىڭىشكە» دەگەنگە ەرەكشە ءمان بەرىپ ايتادى. بويجەتكەننىڭ جولى، قىزدىڭ جولى - قىلداي، ونى ۇزۋگە بولمايدى. بويجەتكەن، ايەل زاتى ءاردايىم ءبىزدىڭ قوعامنىڭ تەڭقۇقىلى مۇشەسى، ال انا - ونىڭ ەڭ ارداقتى تۇلعاسى بولدى.
ءبىز ايەل زاتىنا - اناعا، جارعا، قىزعا دەگەن قاپىسىز قۇرمەتتى قايتا ورالتۋعا ءتيىسپىز.
ءبىز انانى قورعاپ-قولداۋىمىز كەرەك. مەنى وتباسىندا ايەلدەر مەن بالالارعا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ جايتتارىنىڭ كوبەيۋى الاڭداتادى. ايەلدى قۇرمەتتەمەۋ دەگەن بولماۋ كەرەك. بىردەن ايتايىن، ونداي زورلىق-زومبىلىقتىڭ جولى قاتاڭ تۇردە كەسىلۋى ءتيىس.
مەملەكەت ابدەن اسقىنعان جىنىستىق قۇلدىققا، ايەلگە تاۋار رەتىندە قارايتىن كوزقاراسقا ايرىقشا قاتاڭ تۇردە تىيىم سالۋعا ءتيىس.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تولىق ەمەس وتباسىلار كوپ. مەملەكەت بالانى جالعىز تاربيەلەپ جاتقان انالارعا كومەكتەسۋى كەرەك. ءبىز ايەلدەر ءۇشىن يكەمدى ەڭبەك تۇرلەرىن قالىپتاستىرىپ، ۇيدە جۇمىس جاساۋلارىنا جاعداي تۋعىزۋىمىز كەرەك. زاڭ، مەملەكەت جانە مەن ءبىزدىڭ حانىمدارىمىزدىڭ جاعىندامىز.
ءبىز بۇدان ءارى دە ەلىمىزدە ايەلدەردىڭ ءرولى ارتۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاسايتىن بولامىز. قازىرگى زامانداعى قازاقستاندىق ايەل قىزمەت ىستەۋگە ۇمتىلۋى كەرەك.
ايەلدەردى مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق باسقارۋ ىسىنە بەلسەنە تارتقان ءجون، اسىرەسە، جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى وڭىرلەردە. ولاردىڭ بيزنەس اشىپ، ونى جۇرگىزۋىنە دە قولايلى جاعداي جاساعان ابزال.
بالانى قورعاۋ
بەيبىت ءومىردىڭ وزىندە بىزدە مىڭداعان جەتىمدەر بار - بالالار ۇيلەرى تولى. بۇل، وكىنىشكە قاراي، جالپىالەمدىك ءۇردىس جانە جاھاندانۋدىڭ سىناعى. ءبىراق ءبىز بۇل ۇردىسپەن كۇرەسۋىمىز كەرەك. مەملەكەتىمىز بەن قوعامىمىز جەتىمدەردى اسىراپ الۋدى جانە وتباسى تيپىندەگى بالالار ۇيلەرى سالىنۋىن كوتەرمەلەۋى قاجەت.
ەرلەردىڭ ايەلدەر مەن بالالارعا مۇلدەم جاۋاپسىز كوزقاراس تانىتقان وقيعالارىنىڭ سانى وسۋدە. بۇل ءبىزدىڭ داستۇرىمىزگە، مادەنيەتىمىزگە تىپتەن جات.
بالالار - قوعامىمىزدىڭ ەڭ ءالسىز جانە قورعانسىز بولىگى جانە ولارقۇقىقسىز بولۋعا ءتيىس ەمەس.
ەلباسى رەتىندە مەن ءاربىر ءسابيدىڭ قۇقىعى قورعالۋىن تالاپ ەتەتىن بولامىن.
ءبىزدىڭ توپىراعىمىزدا تۋعان كەز كەلگەن ءسابي - قازاقستاندىق. جانە مەملەكەت ونى قامقورلىعىنا الۋعا ءتيىس.
مەن اجىراسۋعا قارسىمىن، جاستاردى وتباسى قۇندىلىعى، اجىراسۋدىڭ قاسىرەت ەكەندىگى رۋحىندا تاربيەلەۋ كەرەك، ويتكەنى، ونىڭ سالدارىنان، ەڭ الدىمەن، بالالار زارداپ شەگەدى. «اكەسى قوي باعا بىلمەگەننىڭ بالاسى قوزى باعا بىلمەيدى». بالا تاربيەسى - تەك انانىڭ ەمەس، اتا-انانىڭ ەكەۋىنىڭ دە مىندەتى.
ال بولعان ءىس بولعان ەكەن، وندا اكە اليمەنت تولەۋگە ءتيىس. مەملەكەت جالعىزباستى انالاردى قولداۋى جانە اليمەنت تولەمەگەنى ءۇشىن جازانى كۇشەيتۋى كەرەك.
بالا تاربيەلەۋ - بولاشاققا ەڭ ۇلكەن ينۆەستيسيا. ءبىز بۇل ماسەلەگە وسىلاي قاراپ، بالالارىمىزعا جاقسى ءبىلىم بەرۋگە ۇمتىلۋىمىز كەرەك.
مەن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وزىق ءبىلىم الۋى ءۇشىن مۇمكىندىك تۋعىزۋعا كوپ كۇش جۇمسادىم: «بالاپان» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىپ، زياتكەرلىك مەكتەپتەر، نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى، «بولاشاق» باعدارلاماسى جۇمىس جاساپ جاتىر.
وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، وعان تەك دايىندىعى بار جانە دارىندى بالالار عانا وتە الادى. بالانى ءبىلىم مەن ەڭبەككە دايىنداۋ - اتا-انانىڭ بورىشى.
«بار جاقسىلىق بالالارعا» ۇرانى بارلىق اتا-انا ءۇشىن قاعيداعا اينالۋى قاجەت.
ۇكىمەتكە:
· انا مەن بالانى قورعاۋ، سونداي-اق، وتباسى جانە نەكە سالاسىندا زاڭنامانى تۇبەگەيلى قايتا قاراۋدى؛
· انا مەن بالاعا قارسى باعىتتالعان قىلمىس ءۇشىن، سونداي-اق،وسى سالاداعى ەڭ ۇساق دەگەن زاڭبۇزۋشىلىقتار ءۇشىن جازانى كۇشەيتۋدى؛
· تۋۋ مەن كوپ بالالى بولۋدى ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدى - جەڭىلدەتىلگەن سالىق، مەديسينالىق جانە الەۋمەتتىك قىزمەت، ەڭبەك نارىعىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرۋ جانە سول سياقتى ماتەريالدىق جانە ماتەريالدىق ەمەس ىنتالاندىرۋلاردى قامتيتىن شارالار كەشەنىن ازىرلەۋدى؛
· ەلدە جىنىستىق ەرەكشەلىگى بويىنشا كەمسىتۋشىلىككە جول بەرمەۋ جانە ءىس جۇزىندە گەندەرلىك تەڭدىك پەن ايەلدەرگە ەرلەرمەن تەڭ مۇمكىندىكتەردى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن. بۇل ورايدا مەن ءسوزىمدى ەڭ ءبىرىنشى جۇمىس بەرۋشىلەرگە ارنايمىن.
ۇلت دەنساۋلىعى - ءبىزدىڭ تابىستى بولاشاعىمىزدىڭ نەگىزى
دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن ۇزاقمەرزىمدى جاڭعىرتۋ اياسىندا ءبىز ەلدىڭ بارلىق اۋماعىندا مەديسينالىق قىزمەتتەرساپاسىنىڭ ءبىرىڭعاي ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە، سونداي-اق مەديسينا مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋىن ءبىرىڭعايلاندىرۋعا ءتيىسپىز.
نەگىزگى باسىمدىقتار:
· ساپالى جانە قولجەتىمدى مەديسينالىق قىزمەتتەر كورسەتۋمەن قامتاماسىز ەتۋ.
· اۋرۋلار ءتۇرىنىڭ بارىنشا كەڭ سپەكترىن دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋمەنقامتاماسىز ەتۋ.
· پروفيلاكتيكالىق مەديسينا اۋرۋدىڭ الدىن الۋداعى باستى قۇرالعا اينالۋى ءتيىس. حالىقپەن اقپاراتتىق-تۇسىندىرمەلىك جۇمىس جۇرگىزۋگە باسا دەن قويۋ.
· «سمارت-مەديسينا»، قاشىقتان پروفيلاكتيكا جانە ەمدەۋ، «ەلەكتروندىق مەديسينا» قىزمەتتەرىن ەنگىزۋ. مەديسينا قىزمەتتەرىنىڭ بۇل جاڭا تۇرلەرى بىزدىكى سياقتى اۋماعى ۇلكەن، كەڭ بايتاق ەلدە ەرەكشە سۇرانىسقا يە.
· ءبىز بالالارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جاڭا تاسىلدەر ەنگىزۋ ماسەلەسىمەن جۇمىس جۇرگىزۋىمىز قاجەت. بارلىق 16 جاسقا دەيىنگى بالالاردى مەديسينالىق قىزمەتتىڭ بارلىق سپەكترىمەن قامتۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. ونىەڭ تومەنگى ءومىر ستاندارتتارىنا زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ قاجەت. بۇل قادام ۇلت دەنساۋلىعىن قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى ۇلەس بولادى.
· مەديسينالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن تۇبىرىمەن جاقسارتۋ. مەديسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى جۇيەسى مامانداندىرىلعان ورتا دەڭگەيدەگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى جەلىسى ارقىلى نىعايتىلۋى ءتيىس.
كۇندەلىكتى تاجىريبە وقۋ پروسەسىمەن بارىنشا ىقپالداستىرىلۋى ءتيىس.
· مەديسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى جۇمىسىنىڭ تاجىريبەلىك عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك بولىگىنە باستى ماڭىز بەرۋ. ادامزاتتىڭ جاڭا بىلىمدەرى مەن تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرىن شوعىرلاندىراتىن جوعارى وقۋ ورىندارى بولۋى ءتيىس. مىسال رەتىندە، ءىرى جانە تيىمدىلىگى جوعارى مەديسينالىق ورتالىقتار بولىپ سانالاتىن اقش-تاعى ۋنيۆەرسيتەتتىك گوسپيتالدەردى كەلتىرۋگە بولادى. بۇل باعىتتا دا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ كەرەك.
· جەكە مەديسينانىڭ دامۋىنا جاعداي جاساۋ. بارلىق دامىعان الەمدە مەديسينالىق قىزمەتتەردىڭ ايتارلىقتاي بولىگىن جەكە سەكتور كورسەتەدى. ءبىز جەكە اۋرۋحانالار مەن ەمحانالارعا تەزىرەك كوشۋگە جاعداي تۋعىزۋعا ءتيىسپىز.
· زاڭنامالىق دەڭگەيدە مەديسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى مەن مەكەمەلەردىڭ حالىقارالىق اككرەديتاسياسىن وتكىزۋدى بەكىتۋ.
قازىرگە دەيىن اۋىلداعى مەديسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسى جونىندە كوپ سىن ايتىلادى. ال اۋىل تۇرعىندارى بىزدە بۇكىل حالىقتىڭ 43%-ىن قۇرايدى.
دەنەشىنىقتىرۋ مەن سپورت مەملەكەتتىڭ ايرىقشا نازارىندا بولۋى ءتيىس. ناق سول سالاماتتى ءومىر سالتى ۇلت دەنساۋلىعىنىڭ كىلتى بولىپ سانالادى. الايدا ەلدە بارلىعى ءۇشىن قولجەتىمدى سپورت نىساندارى، سپورت قۇرال-جابدىقتارى جەتىسپەيدى. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت جانە جەرگىلىكتى ورگاندار دەنە شىنىقتىرۋدى، بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جانە تيپتىك جوباداعى دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ نىساندارى، سونىڭ ىشىندە، اۋلا نىساندارى قۇرىلىسى بويىنشا شارالار قابىلداۋ قاجەت. بۇل جۇمىستى كەلەسى جىلى-اق باستاۋ كەرەك.
4. ءبىلىم جانە كاسىبي ماشىق - زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ، كادر دايارلاۋ مەن قايتا دايارلاۋدىڭ نەگىزگى باعدارى
باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز ساۋاتتىلىعى جوعارى ەلگە اينالۋىمىز كەرەك.
قازىرگى الەمدە جاي عانا جاپپاي ساۋاتتىلىق جەتكىلىكسىز بولىپ قالعالى قاشان. ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز ۇنەمى ەڭ وزىق جابدىقتارمەن جانە ەڭ زاماناۋي وندىرىستەردە جۇمىس جاساۋ ماشىعىن مەڭگەرۋگە دايىن بولۋعا ءتيىس.
سونداي-اق بالالارىمىزدىڭ، جالپى بارلىق جەتكىنشەك ۇرپاقتىڭ فۋنكسيونالدىق ساۋاتتىلىعىنا دا زور كوڭىل ءبولۋ قاجەت. بالالارىمىز قازىرگى زامانعا بەيىمدەلگەن بولۋى ءۇشىن بۇل اسا ماڭىزدى.
ءبىزدىڭ جۇمىستارىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى باسىمدىقتارى
(1) بۇكىل الەمدەگى سياقتى، قازاقستان مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ادىستەرىنە كوشۋ كەرەك.
سىزدەر بىلەسىزدەر، مەن باستى مىندەتى بالالارىمىزدىڭ باستاپقى مۇمكىندىكتەرىن تەڭەستىرۋ بولعان «بالاپان» باعدارلاماسىباستاماسىن كوتەردىم.
ول جۇزەگە اسىرىلا باستاعان ساتتەن بەرى 3 956 جاڭا بالاباقشا مەن شاعىن ورتالىقتار ىسكە قوسىلدى.
تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ جوعارىلىعىن، جالعاسىپ جاتقان دەموگرافيالىق ءوسىمدى ەسكەرە كەلە، مەن «بالاپان» باعدارلاماسىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋعا شەشىم قابىلدادىم. ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ الدىنا بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جانە تاربيەمەن 100% قامتۋعا قول جەتكىزۋ مىندەتىن قويامىن.
(2) «قازاقستان-2050» جاڭا باعىتىن ەسكەرە وتىرىپ، ۇكىمەتكە 2013 جىلدان باستاپ حالىقارالىق ۇلگىدەگى كۋالىكتەر بەرۋ ارقىلىينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋدى جانە زاماناۋي تەحنيكالىق ماماندىقتار جۇيەسىن دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن.
كاسىبي-تەحنيكالىق جانە جوعارى ءبىلىم ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ماماندارعا دەگەن قازىرگى جانە كەلەشەكتەگى سۇرانىسىن بارىنشا وتەۋگە باعدار ۇستاۋى كەرەك. كوپ جاعىنان بۇل حالىقتى ەڭبەكپەن قامتۋ ماسەلەسىن شەشىپ بەرەدى.
جوعارى وقۋ ورىندارى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىمەن شەكتەلىپ قالماۋى ءتيىس. ولار قولدانبالى جانە عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك بولىمشەلەرىن قۇرۋى جانە دامىتۋى قاجەت.
ءبىز اكادەميالىق اۆتونوميا كەپىلدىگىن بەرگەن جوعارى وقۋ ورىندارى تەك وقۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋمەن شەكتەلمەي، وزدەرىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك قىزمەتىن دە بەلسەندى دامىتۋى ءتيىس.
(3) جەكە بيزنەستىڭ، ۇكىمەتتىك ەمەس جانە قايىرىمدىلىق ۇيىمدارىنىڭ، جەكە ادامداردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ايرىقشا كورىنۋى كەرەك. بۇل ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە لايىقتى ءبىلىم الۋدا وقۋ اقىسىن ءوز بەتىنشە تولەي المايتىنجاستارعا كومەك بەرۋگە قاتىستى.
ول ءۇشىن قاجەتتى شارالار:
· جوعارى جانە ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جەلىسىن قۇرۋ.
· كوپساتىلى وقۋ گرانتتارى جۇيەسىن ازىرلەۋ.
· بۇكىل ەل بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك جانە قولدانبالى ءبىلىم بەرۋدىڭ وڭىرلىك ماماندىقتاردى ەسكەرەتىن مامانداندىرىلعان وقۋ ورىندارى جۇيەسىن قۇرۋ.
· جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى وقۋدىڭ ەكىنشى كۋرسىنان باستاپ كاسىپورىندارداعى مىندەتتى وندىرىستىك تاجىريبەنى زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتۋ.
(4) بىزگە وقىتۋ ادىستەمەلەرىن جاڭعىرتۋ جانە وڭىرلىك مەكتەپ ورتالىقتارىن قۇرا وتىرىپ، ءبىلىم بەرۋدىڭ ونلاين-جۇيەلەرىن بەلسەنە دامىتۋ كەرەك بولادى.
· ءبىز قالايتىنداردىڭ بارلىعى ءۇشىن قاشىقتان وقىتۋدى جانە ونلاين رەجىمىندە وقىتۋدى قوسا، وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە يننوۆاسيالىق ادىستەردى، شەشىمدەردى جانە قۇرالداردى قارقىندى ەنگىزۋگە ءتيىسپىز.
· ەسكىرگەن نەمەسە سۇرانىس جوق عىلىمي جانە ءبىلىم پاندەرىنەن ارىلۋ، سونىمەن بىرگە، سۇرانىس كوپ جانە بولاشاعى بار باعىتتاردى كۇشەيتۋ قاجەت.
· ورتا جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ وقۋ جوسپارلارىنىڭ باعىتتىلىعى مەن باسىمدىقتارىن ولارعا تاجىريبەلىك ماشىقتارعا ۇيرەتۋ بويىنشا جانە تاجىريبەلىك بىلىكتىلىككە يە بولۋ باعدارلامالارىن قوسىپ، وزگەرتۋ.
· كاسىپكەرلىككە باعدارلانعان وقۋ باعدارلامالارىن، ءبىلىم بەرۋ كۋرستارى مەن ينستيتۋتتارىن قۇرۋ.
يننوۆاسيالىق زەرتتەۋلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا ساياساتى
بۇكىلالەمدىك تاجىريبەنىڭ كورسەتۋىنشە، بۇكىل يننوۆاسيالىق وندىرىستىك سيكلدى جەكە ءبىر ەلدە جۇزەگە اسىرۋعا تىرىسۋ - ۆەلوسيپەد ويلاپ شىعارۋ دەگەن ءسوز. بۇل - وتە قىمباتقا تۇسەتىن جانە ءاردايىم ناتيجەلى، جەمىستى بولا بەرمەيتىن ءىس. تابىسقا جەتۋ ءۇشىن عالىمداردىڭ تالاي بۋىنىنىڭ تاجىريبەسىنە، تاريحي قالىپتاسقان عىلىمي مەكتەپتەردىڭ ارناۋلى اقپارات جانە بىلىمدەرىنىڭ كوپ تەررەبايت كولەمىنە نەگىزدەلگەن دەربەس عىلىمي بازا قاجەت بولادى.
جاڭا تەحنولوگيالىق تولقىن جالىنا جارماسىپ، تەڭدەسسىز يننوۆاسيالار جاساۋ بارلىق ەلدىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ءبىز وسىنى جەتە تۇسىنۋگە ءتيىسپىز.
سوندىقتان ءبىز وتە شىنايى، بارىنشا پراگماتيكالىق ستراتەگيا قۇرعانىمىز ءجون.
ءبىز شىعىنى كوپ ەمەس زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەرگە دەن قويۋعا ءتيىسپىز.
بىزگە ەلىمىزگە قاجەتتى تەحنولوگيالار ترانسفەرتى مەن ولاردى قولدانۋ ءۇشىن مامانداردى وقىتۋ كەرەك. ەكسپو-2017 بۇل پروسەسكە سەرپىن بەرىپ، بىزگە بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن دامىتۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى تاڭداپ الۋعا كومەكتەسۋى ءتيىس.
ءبىز - جاس ۇلتپىز جانە بۇل ءبىزدىڭ قولىمىزدان كەلەدى.
وعان قوسا، ءبىز اۋقىمدى حالىقارالىق عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىناابدەن-اق بەلسەنە قاتىسا الامىز. بۇل بىزگە عالىمدارىمىزدىڭ كۇش-جىگەرىن شەتەلدىك عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك قوعامداستىقپەن ستراتەگيالىق يننوۆاسيالىق باعىتتار بويىنشا ىقپالداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز - جاھاندىق تەحنولوگيالىق توڭكەرىستىڭ بولشەگىنە اينالۋ.
· ءبىز 2013 جىلدىڭ وزىندە-اق عىلىم مەن بيزنەستىڭ تولىققاندى كووپەراسياسىجونىندە شارالار قابىلداۋعا ءتيىسپىز. ۇكىمەتكە تەحنولوگيا ترانسفەرتى مۇمكىن بولاتىن سالاارالىق سەكتورلاردى انىقتاۋدى جانە ولارعا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مەن ۇلتتىق كومپانيالار تاراپىنان سۇرانىس تۋدىرۋدى تاپسىرامىن.
· بولاشاعى زور ۇلتتىق كلاستەرلەر قالىپتاستىرۋ جونىندە ناقتىلى جول كارتالارىن ازىرلەۋ اسا ماڭىزدى.
· مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ءۇشىن قۇقىقتىق بازانى انىقتاۋدى دا تەزدەتۋ قاجەت. مىندەت - مۇنداي ارىپتەستىكتىڭ بۇگىنگى كۇنگى ەڭ وزىق قۇرالدارى مەن تەتىكتەرىن ەنگىزۋ.
· اۆتورلىق قۇقىقتار مەن پاتەنتتەر ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن زاڭنامانى قايتا قاراۋ. ۇكىمەت 2014 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇعان دەيىن بەرىلگەن بارلىق پاتەنتتەر مەن تىركەلگەن اۆتورلىق قۇقىقتاردى ولاردىڭ كوممەرسيالانۋىنىڭ ىقتيمالدىعى جونىنەن تالداۋدان وتكىزۋى قاجەت.
قۇرمەتتى وتانداستار!
مەن ءسوزىمدى، اسىرەسە، جاستارىمىزعا ارناعىم كەلەدى.
بۇگىن مەن جاريالاعان جاڭا ساياسي جانە ەكونوميكالىق باعىت سىزدەرگە جاقسى ءبىلىم بەرۋدى، ياعني بۇدان دا لايىقتىراق بولاشاق سىيلاۋدى كوزدەيدى.
مەن سىزدەرگە - جاڭا بۋىن قازاقستاندىقتارعا سەنىم ارتامىن. سىزدەر جاڭا باعىتتىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋعا تيىسسىزدەر.
مەملەكەت باسشىسى رەتىندە مەن ءاردايىم سىزدەردىڭ وقۋلارىڭىز بەن وسىپ-ونۋلەرىڭىز ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋعا تىرىستىم. الەمدىك دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەت، زياتكەرلىك مەكتەپتەر اشتىم، «بولاشاق» باعدارلاماسىن قۇردىم.
ءقازىر مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى ازىرلەنۋدە.
مەملەكەت سىزدەردىڭ الدارىڭىزدان جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلۋى ءۇشىن بارلىعىن جاساۋدا. ولار - سىزدەردىڭ اتا-انالارىڭىز ءتىپتى ويلاپ تا كورمەگەن مۇمكىندىكتەر.
ەستەرىڭىزدە بولسىن: سىزدەردىڭ تابىستارىڭىز - اتا-انالارىڭىزدىڭ تابىسى، تۋعاندارىڭىز مەن تۋىستارىڭىزدىڭ تابىسى، وتباسىلارىڭىزدىڭ تابىسى، بارلىق وتانداستارىڭىزدىڭ تابىسى، ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ تابىسى.
5. مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى نىعايتۋ جانە قازاقستاندىق دەموكراتيانى دامىتۋ
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز - مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ءتۇرىن قالىپتاستىرۋ. ول قوعامعا قىزمەت ەتۋ مەن مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋدىڭ جاڭا مىندەتتەرىنە ساي بولۋى ءتيىس.
ءبىرىنشى. بىزگە مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جانە بولجاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرە ءتۇسۋ كەرەك.
قويىلاتىن ماقسات - جوسپارلار مەن باعدارلامالار ازىرلەۋدە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە بەرەتىن تاپسىرمام:
· مەنىڭ پايىمداۋىمداعى قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن ەسكەرە وتىرىپ، جۇمىستا جانە ومىردە ەلىمىز باسشىلىققا الاتىن ستراتەگيالىق قۇجاتتاردى قايتا قاراۋ.
· ەلدە مەملەكەتتىك اۋديت ەنگىزۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەپ، كەلەسى جىلى پارلامەنتكە ءتيىستى زاڭ جوباسىن ەنگىزۋ. بىزگە مەملەكەتتىك ءاۋديتتىڭ ەڭ وزىق الەمدىك تاجىريبەسى نەگىزىندە كەشەندى جۇيە قۇرۋ قاجەت.
· ەكونوميكالىق ستراتەگيالارىمىز جۇزەگە اسۋى ءۇشىن مەملەكەت داعدارىستىق جاعدايلاردى كۇنى بۇرىن ءتيىمدى تۇردە ءبىلىپ، ولارعا قارسى شارا قولدانۋى ءتيىس.بۇل ءۇشىن بىزگە داعدارىسقا قارسى ارەكەت ەتۋدىڭ كوپدەڭگەيلى جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت.
بىزدە ىقتيمال داعدارىستىق جاعدايلارعا ارنالعان ستاندارتتى ىس-ارەكەتتەر جيىنتىعى بولۋى كەرەك. بۇل، اسىرەسە، وڭىرلەر ءۇشىن ماڭىزدى. ول جۇيەنى ازىرلەۋ بارىسىندا مەن ايتقان بارلىق قاتەرلەردى ەسكەرۋ قاجەت.
ەكىنشى. ءبىز باسقارۋدى ورتالىقسىزداندىرۋدى ساۋاتتى جۇرگىزۋىمىز كەرەك.
ورتالىقسىزداندىرۋ يدەياسىنىڭ ءمانى - شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن قۇقىقتار مەن قاجەتتى رەسۋرستاردى ورتالىقتان وڭىرلىك بيلىك ورگاندارىنا بەرۋ.
ءبىز 2013 جىلى جاۋاپكەرشىلىك پەن وكىلەتتىكتەردى ورتالىق پەن وڭىرلەر اراسىندا ءبولۋ جونىندە ناقتى شارالار قابىلداۋىمىز قاجەت.
جەرگىلىكتى جەرلەردەگى بيلىك ورگاندارىنىڭ وكىلەتتىكتەرى قارجىلىق جانە كادرلىق رەسۋرستارمەن نىعايتىلاتىن بولادى.
قوعام جانە ازاماتتار مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلداۋ پروسەسى مەن ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا تىكەلەي قاتىستىرىلۋى قاجەت. جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى ارقىلى حالىققا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى ءوز بەتىمەن جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن شەشۋىنە ناقتى مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك.
مەن جەرگىلىكتى باسقارۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن بەكىتتىم. ول اۋىلدىق، سەلولىق دەڭگەيدە باسقارۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك جاسايدى جانە ازاماتتاردىڭ جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەرگە قاتىسۋىن كەڭەيتەدى.
ءبىز سەلولىق اكىمدىكتەرگە قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرەمىز جانە ولاردىڭ اۋىلداعى احۋالعا ىقپالىن كۇشەيتەمىز.
ءبىراق، سونىمەن بىرگە، بىزگە قوعامدىق باقىلاۋدى، جەرگىلىكتى جەرلەردەگى احۋالعا ازاماتتاردىڭ ىقپالىن كۇشەيتۋ كەرەك.سوندىقتان مەن ءماسليحات ارقىلى اۋىل اكىمدەرىنىڭ سايلانبالىلىعىن ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. سايلاۋدى ءبىز2013 جىلدىڭ وزىندە-اق باستايمىز.
بارلىعى 2533 اكىم، سونىڭ ىشىندە سەلولىق وكرۋگتەردىڭ، كەنتتەردىڭ جانە اۋداندىق ماڭىزى بار 50 قالانىڭ اكىمى سايلاناتىن بولادى.
بۇل بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ جالپى سانىنىڭ 91،7%-ى!
وسىلايشا، ءبىز ازاماتتارمەن تىكەلەي جۇمىس جاسايتىن جانە ماسەلەنى جەرگىلىكتى جەردە شەشەتىن بارلىق اكىمدەردى سايلانبالىلىقپەن قامتيتىن بولامىز.
ازاماتتاردىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە، جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن باقىلاۋعا بەلسەنە ارالاساتىن ۋاقىتى تۋدى.
ۇكىمەتكە مەنىڭ اكىمشىلىگىممەن بىرلەسىپ، قاجەتتى زاڭنامالىق اكتىلەر ازىرلەۋدى تەزدەتۋدى، ال پارلامەنتكە ولاردىڭ باسىمدىق تارتىبىمەن قابىلدانۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن.
ءبىز بۇكىل الەممەن بىرگە وركەنيەتتى جولمەن جۇرۋگە جانە قوعامنىڭ ودان ءارى دەموكراتيالانۋىنا باعىت ۇستاۋعا ءتيىسپىز.
پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىكتەرىن كۇشەيتۋ جونىندەگى ساياساتىمىزدى جالعاستىرۋ كەرەك.
سونىمەن بىرگە، ورتالىقسىزداندىرۋعا تەك جەرگىلىكتى دەڭگەيدە بەلگىلى ءبىر وكىلەتتىكتەر بەرۋگە بولاتىن جاڭا بيلىك ورگاندارىن قۇرۋ پروسەسى رەتىندە قاراۋدىڭ كەرەگى جوق.
ورتالىقسىزداندىرۋ - ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ساپالىق وزگەرىسى، ماسەلەلەردى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە شەشۋ جۇيەسىن وزگەرتۋ.
بۇل ورايدا ورتالىقسىزداندىرۋ جوعارىدان تومەن قاراي باسقارۋ بيلىگىنىڭ السىرەۋىنە، ورىنداۋشىلىق ءتارتىپ مەن رەتتىلىكتىڭ تومەندەۋىنە اپارىپ سوقتىرماۋى ءتيىس. وعان جول بەرۋگە بولمايدى. جەرگىلىكتى جەرلەردە اكىمدەر، ۇكىمەت مۇنى ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋعا ءتيىس.
ءۇشىنشى. الدىمىزدا، مەن بۇگىن جاريالاعان قاعيدالارعا سايكەس، حالىققا جانە مەملەكەتكە قىزمەت ەتۋدى بارلىعىنان جوعارى قوياتىن كاسىپقوي مەملەكەتتىك اپپارات قالىپتاستىرۋ مىندەتى تۇر.
ءبىز مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كادرلىق قۇرامىن ىرىكتەۋ جانە كاسىبي دايارلىقتىڭ جەتىلدىرىلگەن ادىستەمەلەرىن ەنگىزۋ ارقىلى ساپالى تۇردە جاقسارتۋىمىز كەرەك.
باسقارۋشىلىق شەشىمدەر مەملەكەت دەڭگەيىندە تومەندەگىدەيتالاپتارعا ساي بولۋى ءتيىس:
· تەك قىسقامەرزىمدى عانا ەمەس، ۇزاقمەرزىمدى ناتيجەلەردى دە ەسەپكە الۋ.
· باسقارۋشىلىق شەشىمنىڭ مۋلتيپليكاتيۆتى اسەرىن ەسەپكە الۋ.
· ادال باسەكەلەستىك جانە كاسىپكەرلىكتىڭ ەركىندىگى ەرەجەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ.
· مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ لاۋازىمدىق مىندەتتەرىنىڭ ەكى ءتۇرلى ءتۇسىندىرىلۋىن بولدىرماۋ. ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ زاڭنامالىق تۇرعىدان ءدال رەگلامەنتتەلۋى.
جاڭا تالاپتاردى ەسكەرە وتىرىپ، ءبىز اكىمشىلىك رەفورماسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىن باستاپ كەتتىك.
ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك اپپارات رەفورمالاناتىن بولادى. مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا جۇيەسى تۋرالى زاڭعا قول قويدىم. ول سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شارالاردى كۇشەيتۋدى، مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى ىرىكتەۋدە اشىقتىقتى ارتتىرۋدى، مەريتوكراتيا قاعيدالارىن ەنگىزۋدى، ياعني جاقسى كادرلاردى ىلگەرىلەتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ءبىز كادر ساياساتى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا قۇراتىن بولامىز. مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناقتى باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋعا جاۋاپتى كاسىپقوي باسقارۋشىلاردىڭ مۇلدەم جاڭا ساناتى - «ا» كورپۋسى قۇرىلادى.
«ا» كورپۋسىنا ءبىرىنشى كەزەكتە جاۋاپتى حاتشىلار مەن وبلىس اكىمدەرىنىڭ اپپارات باسشىلارى، كوميتەت ءتوراعالارى، قالالار مەن اۋداندار اكىمدەرى كىرەدى. ءوزىمنىڭ اكىمشىلىگىمە «ا» كورپۋسىنا ۇمىتكەرلەرگە قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارى تۋرالى جارلىق جوباسىن دايىنداۋدى تاپسىرامىن.
بۇدان بىلاي مەملەكەتتىك قىزمەتشى لاۋازىمدىق ساتىمەن كەزەڭ-كەزەڭمەن، بيلىك يەرارحياسىنىڭ ءبىر ساتىسىنان كەلەسىسىنە ءوزىنىڭ ماشىعىن جەتىلدىرە جانە كاسىبي دەڭگەيىن ارتتىرا وتىرىپ كوتەرىلەتىن بولادى. بەلگىلەنگەن كورسەتكىشتەردى اسىرا ورىنداعاندار مەن ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتكەندەرگە جانە جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزگەندەرگە عانا ەرەكشەلىك جاسالۋى كەرەك.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىككە 2013 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ لاۋازىمدىق ءوسۋىنىڭ وسىنداي مۇلدە جاڭا تەتىگىن ەنگىزۋدى تاپسىرامىن.
ەرەكشە نازاردى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا اۋدارۋ قاجەت. مىندەت - مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ حالىقپەن ءوزارا قارىم-قاتىناستارىندا بىرجاقتى-وكتەم كوزقاراستاردان ارىلىپ، ازاماتتارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ءتيىمدى جانە جەدەل تۇردە كورسەتۋگە كوشۋ.
ءقازىر پارلامەنتكە «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسى ەنگىزىلدى. ونى 2013 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ سوڭىنا دەيىن قابىلداۋ كەرەك.
ءبىز مەملەكەتتىك ورگانداردى ولارعا ءتان ەمەس فۋنكسيالاردى ورىنداۋدان بوساتىپ، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ دەربەستىگىن ساپالىق تۇرعىدان كەڭەيتۋگە ءتيىسپىز. ۇكىمەت ونىڭ ورىندالۋىن 2014 جىلدان باستاپ جەرگىلىكتى بيۋدجەت قالىپتاستىرۋدىڭ جاڭا تەتىگىن ەنگىزۋمەن ۇشتاستىرۋى كەرەك.
ءتورتىنشى. مەملەكەتتىك اپپارات بيزنەس-قاۋىمداستىقپەن جاڭا ءوزارا ءىس-قيمىل جۇيەسىن قۇرۋى كەرەك.
ءبىز بيزنەسكە ارالاسپاۋعا جانە «ءبارىن قولىنان جەتەلەپ جۇرمەۋگە» ءتيىسپىز. ءبىز بيزنەسكە ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمدىلىك سىڭىرۋگە ءتيىسپىز، كاسىپكەرلەر وزدەرىنىڭ كۇشىنە سەنۋگە جانە مەملەكەت ولاردى الدامايتىنىن، قورعايتىنىن بىلۋگە ءتيىس. ولاردان تەك ادال جۇمىس ىستەۋ عانا تالاپ ەتىلەدى.
بۇل ءۇشىن ءبىز، بىرىنشىدەن، جەكەمەنشىك قۇقىعىنىڭ بەرىكتىگىن ءىس جۇزىندە قامتاماسىز ەتۋگە كەپىلدىك بەرۋگە ءتيىسپىز دەپ سانايمىز. ەكىنشىدەن، شارتتىق مىندەتتەمەلەردى قورعاۋعا كەپىلدىك بەرۋ كەرەك.
مەملەكەتتىڭ مىندەتتەمەسى - ازاماتتارعا ولاردىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىگىن جۇزەگە اسىرۋعا بارىنشا مۇمكىندىك بەرۋ. ال بۇل دەگەنىمىز - وتاندىق بيزنەس ءۇشىن ينفراقۇرىلىم قۇرۋدىڭ قامىن ويلاۋ.
وسى ماقساتتا جاڭا 2013 جىلدىڭ وزىندە ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەنى جاڭعىرتۋدىڭ كەزەكتى كەزەڭىن باستاۋ كەرەك.
زاڭناما تەك ۇلتتىق مۇددەلەردى عانا قورعاپ قانا قويماي، قارقىندى دامىپ وتىرعان حالىقارالىق قۇقىقتىق ورتامەن دە ۇيلەسۋگە ءتيىس. ۇكىمەتكە جاريا، سونداي-اق جەكە قۇقىقتىڭ بارلىق بازالىق سالالارىندا ءبىزدىڭ قۇقىق جۇيەمىزدىڭ باسەكەلەستىگىن ارتتىرۋ جونىندە جۇيەلى شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن، - دەپ حابارلايدى Qamshy.kz kazinform سايتىنا سىلتەمە جاساپ.
