1. توبىر قالاي پايدا بولادى: پسيحولوگيالىق اسپەكتiلەرi.
«توبىر» تەرمينi الەۋمەتتiك پسيحولوگياعا XIX عاسىردىڭ سوڭى — XX عاسىردىڭ باسىندا جۇمىسشىلاردىڭ ەكسپلۋاتاتورلارعا قارسىلىعى كەزiندە ەنگەن ەدi. عىلىمي انىقتامادا «توبىر» — "وزدەرiنiڭ ورتاق مۇددەسiن تولىعىمەن ءتۇسiنە بiلمەيتiن، تiپتi اراسىندا بولاتىن قاراما-قايشىلىقتى ەموسيالىق جاعدايىمەن جانە باسقالاردىڭ كوز تiگۋiمەن قاناعاتتاندىراتىن ادامدار جيىنتىعى" دەپ بەرiلەدi. ءوز ەڭبەگiندە گ. لەبون «توبىر جەل كوتەرiپ، ۇيىتقىتىپ، سوسىن جان-جاققا شاشىپ تاستاعان جاپىراقتار سياقتى» دەپ بەينەلەيدi. ولاي ايتىلۋىنىڭ دا بiرنەشە سەبەبi بار:
توبىردىڭ قۇرىلىمىن قاراساق، ونىڭ الدىمەن يادروسى پايدا بولادى. ول ادەتتە از ادامداردىڭ، شاعىن توپتىڭ باستاماسىمەن بەلگiلi بiر ماقساتتا قۇرىلادى. ناقتى ماقساتتارى ايقىندالىپ، ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ مەحانيزمدەرi جوسپارلانادى. بۇل ءوز ماقساتتارىنا جەتۋ ءۇشiن ەشتەڭەدەن تايىنبايتىن «اگرەسسيالىق توبىر» دەگەن اتاققا جاقىنىراق كەلەدi. ولار ءوز يدەيالارىن، ونى قولداعان جاقتاستارىن اگرەسسيالىق فورمادا قولداپ، ونىڭ كەڭiنەن ەتەك الۋىنا جاعداي جاساپ وتىرادى. باسىندا ءتارتiپپەن، جۇيەمەن جۇمىس iستەگەن يادرو ۋاقىت وتە كەلە سانى كوبەيiپ، ەندi ستيحيالىق تۇردە جۇمىس iستەۋگە كوشەدi دە كەلەسi ستادياعا وتەدi.
توبىر يادروسى كەڭiگەن كەزدە «يiرiم» پروسەسi باستالادى. بۇل كەزدە يادرو ماڭىنا تارتىلعان توبىر مۇشەلەرi وزدەرiنiڭ جاڭا اقپاراتتارىن الا كەلەدi، اقپاراتتىق مايدان كەڭەيەدi. يادروعا ەندi بۇرىنعى اگرەسسيالىق ءادiستەردەن باس تارتۋعا تۋرا كەلەدi. يiرiم پروسەسi كەزiندە پايدا بولعان توبىر ەندi "قورقىنىش توبىرىنا" اينالادى. جان-جاقتان اقپاراتتىڭ كوپتەن ءتۇسۋi، ولاردىڭ ناقتى فاكتiگە سۇيەنبەسە دە نەعۇرلىم كوپ ادامنىڭ تاراتۋى توبىر اراسىندا قورقىنىش تۋدىرادى. جانە ءاربiر توبىر مۇشەسi قورقىنىشىن جويۋ نەمەسە ونى بولدىرماۋ ماقساتىندا ءوزiمەن پiكiرi كەلiسپەيتiن ادامداردى قارسىلاس ساناي باستايدى.
قورقۋ، قورقىنىش تۋدىرۋ ءوزiنiڭ اپوگەيiنە جەتكەن كەزدە ادامداردىڭ ەموسياسىن، سەزiمدەرiن، كۇش-قۋاتىن جۇمسايتىن «جاڭا وبەكت» پروسەسi پايدا بولادى. دەمەك ءدال وسى كەزەڭگە جەتكەندە توبىر ءوز پiكiرىمەن كەلiسپەيتiندەردەن جاۋ جاسايدى. باستاپقى ماقساتتار مەن جوسپارلار ءدال وسى كەزدە كوپشiلiك تاراپىنان ۇمىتىلادى. ءوزiن وسى توپتا ەڭ ماڭىزدى اداممىن دەپ سانايتىن توبىر مۇشەسi جاڭا بەينەسiن جاساۋعا تىرىسادى. ناتيجەسiندە توبىردىڭ يدەالى بولا الاتىن «تۇلعا» پايدا بولادى. بۇل توبىر مۇشەلەرiنiڭ «شىعارماشىلىعىمەن شىققان» تۇلعا بولعانىمەن پايدا بولۋ كەزەڭدەرiن توبىر يادروسى باقىلاپ، باعىتتاپ وتىرادى.
جانە دە سوڭعى كەزەڭدە توبىر مۇشەلەرiنiڭ ويىنشا "وزدەرiنiڭ اراسىنان وزدەرi جاساپ شىققان" «تۇلعانىڭ» نۇسقاۋىمەن ناقتى قادامدار باستالادى. ياعني توبىر يادروسىنىڭ قۇرعان جوسپارلارىنا سايكەس نەگiزگi تۇپكi ماقساتتار ورىندالا باستايدى. ال توبىر پسيحولوگياسى بۇل ارەكەتتەردi وزدەرiنiڭ تاڭداۋى، تۇلعا تەك "وزدەرiنiڭ iشكi ويلارىن داۋىستاپ ايتۋشى ادام" دەپ قابىلدايدى. وسىلايشا توبىردىڭ ناقتى قۇرامى مەن يدەولوگياسى قالىپتاسادى.
بۇل جەردە «توبىر يادروسى» نەمەسە باستاۋشىلار — بەلiگiلi بiر ناتيجەگە جەتۋ ءۇشiن توبىر جاساقتاپ، ونى ءوز ماقساتىندا قولدانعىسى كەلەتiن ادام نەمەسە توپ.
ال «توبىر مۇشەلەرi» — وزدەرiنiڭ مۇددەسiن ورتاق دەپ سانايتىن بەلگiلi بiر تۇلعانىڭ ءتوڭiرەگiنە جينالعانداردان؛ توبىر يiرiمiنە iلەسiپ، كوپتiڭ ىقپالىندا كەتكەن ادامدار؛ جانە ەڭ قاۋiپتiسi بولىپ جاتقان جاعدايدى پايدالانىپ وزدەرiنiڭ جەكە ەگوسىن، كومپلەكستەرiن، سونداي-اق زورلىق-زومبىلىققا دەگەن قۇشتارلىعىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا كەلگەن اگرەسسيۆتiك مۇشەلەردەن قۇرالادى.
وسىلايشا تەك كەرەكتi اقپاراتپەن سۋسىنداتىپ، كوگنيتيۆتiك ورتاعا تۇسكەن توبىر پسيحولوگياسىندا بiرنەشە وزگەرiستەر پايدا بولادى:
ولار جاعدايعا وبەكتيۆتi كوزقاراس بiلدiرە المايدى. توبىر ادەتتە تەك ينستينكت ارقىلى عانا سەزەدi، اقپاراتتى قورىتۋعا، تەكسەرۋگە قۇلىقسىز. سەبەبi توبىر ينستينكتi بويىنشا بۇل iسپەن كوشباسشى تۇلعا عانا اينالىسادى جانە ونىڭ ايتقانى اكسيوما بولىپ تابىلادى. مۇنىڭ ناقتى مىسالىن قازiرگi الەۋمەتتiك جەلiدەگi ءاربiر بەلسەندiنiڭ نەمەسە بلوگەردiڭ ءوزiنiڭ ارتىنا ەرۋشi توبىرى بار ەكەنiنەن كورە الامىز. جانە دە سول بەلسەندi نەمەسە بلوگەر قاتە جiبەرگەن، جاڭىلىس پiكiر بiلدiرگەن جاعدايدا ونىڭ سويىلىن سوعاتىن كوزسiز توبىر ەشقاشان ونى ايىپتامايدى جانە ايىپتاۋشىلار تابىلسا ولارمەن سوڭىنا دەيiن كۇرەس جۇرگiزۋگە ءازiر. ادەتتە توبىر تاڭداعان كۇرەسۋ ءادiسi اقپاراتتىق ەشبiر دالەلسiز، دايەكسiز جانە اگرەسيياعا تولى بولادى؛
توبىردىڭ قيالعا بەيiمدiلiگi ارتادى. ولار كەز-كەلگەن اقپاراتتى بiرنەشە ەسە ارتىق اسەرمەن قابىلدايدى. توبىر سەزiمگە تىم بەرiلگiش جانە ونى باقىلاي المايدى. سوندىقتان ورىنسىز اگرەسسيا توبىرعا ءتان. توبىر مۇشەلەرi وقيعانى، ادامدى، بەلiگiلi بiر سەبەپتەردi ءوز قيالىندا ءوزiنە قاجەتتi تۇرگە بۇزىپ قابىلدايدى. توبىردىڭ ەڭ باستى ەرەكشلەiكتەرiنiڭ بiرi — ۇجىمدىق گالليۋسيناسيا. ولار ەشقاشان اقپاراتتى دۇرىس ءارi ناقتى قابىلداي المايدى.
وسىدان كەلiپ توبىردىڭ ەرەكشە ويلانۋ قاسيەتi پايدا بولادى. سۋبەكتيۆتi پiكiردi وبەكتيۆتi وقيعادان اجىرا المايدى. توبىر يادروسى ادەتتە وسى ەرەكشەلiكتi ءوز ماقساتىنا جاقسى پايدالانادى. الەۋمەتتiك جەلi بەتتەرiن زەرتتەۋ ناتيجەسiندە بەلiگiلi بiر ماقساتپەن قۇرىلعان توپ نەمەسە سوعان ەرگەن توبىر وزدەرiنiڭ اقپارات كوزi دۇرىس ەمەستiگiن ەشقاشان مويىنداماعان. دالەلسiز اقپاراتتىڭ جىلدام تارالۋى، تۇپكi قاينار كوزدiڭ تارالۋ پروسەسi كەزiندە ۇمىتىلىپ كەتۋi قاساقانا تاراتىلعان سۋبەكتيۆتi پiكiردiڭ توبىر پiكiرiنە اينالىپ شىعا كەلۋiنە الىپ كەلەدi.
توبىر ەشقاشان ويلانبايدى جانە اقىل تارازىسىنا سالىپ كورمەيدi. ول يدەيانى (پiكiردi) نە كوزسiز قابىلدايدى، نەمەسە تولىعىمەن قارسى شىعادى. توبىر پiكiرتالاستى جاقتىرمايدى. ول تەك قاراپايىم تiلمەن ايتىلعان، ءوزi ءتۇسiنiنە الاتىن پiكiرلەردi عانا قابىلدايدى. سوندىقتان عىلىمي نەگiز بەن وبەكتيۆتi دالەلدەر كەلتiرۋ توبىردىڭ تەك اشۋ-ىزاسىن ارتتىرىپ، ونىڭ اگرەسسياسىنا جول اشادى.
توبىر ەشقاشان اقيقاتتى iزدەمەيدi. ول سەنiمiنە سايكەس كەلمەيتiن شىندىقتان باس تارتىپ، ءوزiنiڭ كومفورت زوناسىنا سايكەس قيال الەمiندە ءومiر سۇرگەندi قالايدى.
فرەيد ءوز ەڭبەگiندە توبىر فەنومەنiن سيپاتتاۋ ءۇشiن وتە قىزىق يدەيا ۇسىنادى. ونىڭ ۇسىنىسى بويىنشا توبىردى گيپنوز اسەرiندە بار دەپ ەسەپتەۋ كەرەك. توبىردىڭ ەڭ ەرەكشە جانە قاۋiپتi قاسيەتi — ول تىم اسەرشiل سەنگiش. جانە جوعارى ايتىلعانداي ول سەنگەن اقپاراتتان قايتا باس تارتۋى، شىندىقتىڭ باسقا جاقتا ەكەنiن ءتۇسiنۋi قيىن، تiپتi مۇمكiن ەمەس. ونىڭ ايقىن دالەلi رەتiندە الەۋمەتتiك جەلiدە ۇلكەن اڭگiمە كوتەرگەن «91» توبىنىڭ داۋلى ماسەلەسi. ولاردىڭ سىرت كەلبەتiنە قاراپ «جىنىستىق ەرەكشەلiكتەرi» جايلى ايتىلعان پiكiر توبىر پسيحولوگياسىنا وتە قاتتى اسەر قالدىرعان قادام بولدى. توبىر مۇشەلەرi بۇل تەكسەرiلمەگەن، مۇمكiن تiپتi شىندىققا دا جاناسپايتىن اقپاراتتى بiردەن قاعىپ الدى جانە ونى ارى قاراي ءوز قيالىمەن قوسا وتىرىپ تاراتىپ الىپ كەتتi. قازiر اقپارات قايدان شىققانىن انىقتاۋ مۇمكiن ەمەس. ال تىم سەنگiش اۋديتورياعا بۇل اقپاراتتىڭ قاتە ەكەنiن دالەلدەۋ ەشبiر پايدا الىپ كەلمەيدi. تiپتi اقپاراتتىڭ راستىعىنا ايعاق سۇراعان جەكەلەگەن پايدالانۋشىلارعا توبىر تاراپىنان اگرەسسيالىق قارسىلىق كورسەتiلدi.
توبىر iشiندە ەڭ باستى سەزiم قورقىنىش. جوعارىدا ايتىلعان «91» توبىنا قارسىلىقتى توبىردىڭ iشiندە «بۇل قازاققا ءتان ەمەس، جاستارىمىزدى بۇزادى» دەگەن ەشبiر ايعاققا نەگiزدەلمەگەن قورقىنىش بارلىعىنىڭ باسىن قوستى. قورقىنىش تۋدىراتىن بiرiنشi سەبەپ سەنiم-نانىم. توبىر ءوزiنiڭ بەلگiلi بiر سەنiمiنە، دiني نانىمىنا جانە دە توبىر iشiندە قالىپتاسقان سۋبمادەنيەت-مەناليتەتiنە قاۋiپتi دەگەن ەش نارسەنi قابىلداي المايدى. قورقادى. قورقىنىش توبىردىڭ بەرiكتiگiن ارتىرا تۇسەدi.
ادەتتە توبىردىڭ مiنەزi iشiندە كوشباسشىنىڭ بولۋى نەمەسە بولماۋىنا بايلانىستى بولادى. ستيحيالىق پايدا بولعان توبىردا ءوز iشiنەن كوشباسشى شىعارۋ مۇمكiن. بiراق بۇل سيرەك جاعداي. ستيحيالىق توبىر تەز قاناعاتتانادى جانە جىلدام تارايدى.
ال ارنايى ماقساتپەن ارنايى توپتىڭ ارەكەتiمەن پايدا بولعان توبىر وزدەرi «بايقاماي» الدىن-الا دايىندالعان ادامدى ءوزiنiڭ كوشباسشىسى قىلىپ تاعايىندايدى، مويىندايدى. توبىر كوشباسشىنىڭ ايتقانىنا تولىقتاي سەنەدi، مويىندايدى جانە قارسى پiكiر بiلدiرمەيدi. بۇل توبىردىڭ قۇلدىق قاسيەتiن انىق كورسەتەدi. سوندىقتان توبىرمەن ەكiجاقتى ديالوگ جاساۋ مۇمكiن ەمەس. توبىر تەك باعىنۋ مەن بۇيرىقتى ورىنداۋدى بiلەدi.
الەۋمەتتiك جەلiدەگi ءاربiر توبىر مۇشەسi جالپى اعىمعا ءۇنiن قوسۋ ارقىلى ءوزiن جەكە تۇلعا سەزiنەدi. بiراق توبىر ءۇشiن جۇمىس iستەپ جاتقانىن كوپ جاعدايدا ءتۇسiنبەيدi. ادام پسيحولوگياسى بويىنشا ءاربiر ينديۆيدۋم باسقالاداردان ستيمۋل الىپ وتىرۋعا مۇددەلi. ال الەۋمەتتiك جەلiدەگi ءاربiر باسىلعان لايك ادام ەگوسىن قاناعاتتاندىرادى. ءوزiن ماسەلە شەشۋدە بەلگiلi بiر ۇلەس قوسىپ جاتىرمىن دەگەن ادام توبىر مۇشەسiنە اينالىپ شىعا كەلۋi ۇلكەن كۇشتi قاجەت ەتپەيدi.
جانە دە وسىنداي ءوزiنiڭ iشكi تۇراقسىز پسيحولوگياسىمەن توبىرعا iلەسكەن ادام كوتەرiلiپ وتىرعان ماسەلەنi جىلدام ۇمىتادى. ول توبىر مۇشەسiنiڭ ءوزiندiك جەكە باعاسىن كوتەرiپ وتىرۋ ءۇشiن تۋىنداعان iزدەنiسپەن كەلەدi. سوندىقتان الەۋمەتتiك جەلiدەگi توبىر ۇنەمi پiكiرiن اۋىستىرىپ وتىرادى.
الەۋمەتتiك جەلiدە وتىرعان ادام شيەلەنiسكەن وقيعا ورتاسىندا جۇرگەندi قالايدى. توبىر پايدا بولۋى ءۇشiن مiندەتتi تۇردە وقيعا بولۋى كەرەك. جانە دە توبىر مۇشەسi كوپتiڭ ويىنا iلەسە وتىرىپ، توبىردىڭ مۇددەسiن قورعاي وتىرىپ ەشقاشان ءوزiن توبىرمىن دەپ مويىندامايدى. ول ءوزiن ۇلكەن ماسەلەنi شەشۋشi تۇلعامىن دەپ سانايدى. مىسالى الەۋمەتتiك جەلiدە وتكەرiلگەن ماسەلە وڭ شەشiمiن تاۋىپ جاتسا «بiز شەشتiك!» دەگەن توبىردىڭ ماساتتانۋىن بايقاۋعا بولادى. بۇل ماسەلە مەن ونىڭ شەشiمi جەكە ادام ءۇشiن ەشبiر پايداسى بولماۋى مۇمكiن، تiپتi كوپ جاعدايدا اقپاراتتىق سەبەپ تۋدىرىپ، شەشiمدi ءوز پايداسىنا جاراتقىسى كەلەتiن تۇلعا مەن توپتارعا عانا پايدالى بولۋى ىقتيمال. بiراق ءاربiر توبىر مۇشەسi بۇل شەشiمدi ءوزiنiڭ جەكە جەڭiسi سانايدى. مىسالى «جامالييەۆ iسi» وسىنداي بiر جازبامەن باستالعان بولاتىن. سوڭىنان ەكi ايدىڭ iشiندە «توبىر ەففەكتiسiنiڭ» ناتيجەسiندە سوت ورگاندارىنىڭ دا "قوعام پiكiرiمەن" ساناساتىنى ءمالiم بولىپ قالدى.
توبىر پايدا بولۋىنىڭ تاعى بiر سەبەبi ادامداردىڭ تانىمالدىققا دەگەن ۇمتىلۋىندا جاتىر. ادام ءوز تابيعاتىندا قوعامداعى كۇن استىنداعى ورنىن تابۋعا ۇمتىلادى. توبىر iشiنەن ءوز تانىسىن كەزدەستiرگەن جەكە الەۋمەتتiك جەلi پايدالانۋشىسى دا ءوزiنiڭ پiكiرi بار ادام ەكەنiن بiلدiرۋ ماقساتىندا توبىر سانىن كوبەيتە تۇسەدi. ال تانىس ەمەس ورتاعا تۇسكەن پايدالانۋشى ءوزiنiڭ ستاتۋسىن كورسەتۋ ماقساتىندا توبىردىڭ بەلسەندi مۇشەسi اينالىپ شىعا كەلەدi.
توبىر تەك ەكi جاعدايدا عانا ءوزiنiڭ وزەكتiلiگiن جوعالتادى:
بiرiنشiدەن توبىر نەمەسە توبىر يادروسى ءوزiنiڭ قويعان ماقساتىنا جەتكەن كەزدە؛ بۇعان مىسال رەتiندە «جامالييەۆ iسi» كەزiندەگi #جيۆياليبي حەشتەگiنiڭ ايىپتى ادام قاماۋعا الىنعانعا دەيiن، «جەر داۋى» كەزiندە ساتۋعا موراتوريي جاريالانعا دەيiن، تاعى سول سەكiلدi ءوز شەشiمiن تاپقان كەزدە توبىر قاناعاتتانعان تۇردە تارايدى.
ەكiنشiدەن توبىر مۇشەلەرiن باسقا بiر «توبىر يiرiمi» تارتىپ كەتكەن كەزدە؛ بۇل كەزدە ارنايى پوليتتەحنولوگتار كومەگiمەن، ايتپەسە اياق استى جوسپارلانباعان باسقا دا وزەكتi ماسەلەلەر پايدا بولعان كەزدە توبىردىڭ نازارى باسقا جاققا وڭاي اۋىپ كەتەدi. استانادا سالىنعالى جاتقان پانتەون قۇرىلىسى دەر كەزiندە جەر داۋىنان نازاردى اۋدارۋعا كومەكتەسسە، «اۋباكيروۆ ءولiمi» كەزiندە قازا تاپقان بالانىڭ جىنىستىق قىزمەت كورسەتتi-مىس دەگەن قاۋەسەت ارقىلى نەگiزگi كۇدiكتiلەردەن نازاردى باسقا جاققا اۋدارتۋ ارقىلى توبىردى مانيپۋلياسيالاۋ وتە قاتتى قارقىنمەن ءجۇردi. جانە دە كوپ جاعدايدا توبىر وسىنداي قۇرىلعان تۇزاققا جىلدام تۇسەدi جانە اراسىندا نەگiزگi ماسەلەنi ەسكە العان جانداردى توبىر ءوز قۇرامىنان شىعارىپ، «جاۋ» ساناي سالۋى دا وڭاي.
2. توبىردى باسقارۋ تەتiكتەرi
سونىمەن توبىر نەگە پايدا بولادى؟ ونىمەن قالاي كۇرەسۋ كەرەك؟ بۇل سۇراقتار ءدال قازiرگi بiزدiڭ قوعامدا، ونىڭ iشiندە ۆيرۋالدى ءومiردە وتە وزەكتi ماسەلەلەردiڭ بiرiنە اينالىپ تۇر. توبىردىڭ پايدا بولۋى سەبەپتەرi بiرنەشەۋ:
جۋرناليستتiك نەمەسە سوعان جاقىن سايتتاردىڭ ترافيك جيناۋ ماقساتىنداعى تەكسەرiلمەگەن اقپاراتتى جەلiگە ۇسىنۋى. بۇل اقپارات رەسمي ورگاندار تاراپىنان جالعان ەكەنi راستالعانعا دەيiن توبىر ءوز پسيxولوگياسى بويىنشا قورقىنىش ۋىتىن سەۋiپ، بارلىعىن اسقىندىرىپ ۇلگەرەدi. قوعام ءدال قازiرگi ساتتە اقپاراتتى تالعامسىز جۇتا بەرەتiن جاعدايدا.
جەلi بەلسەندiلەرi مەن ىقپالدى بلوگەرلەر ەسەبiنەن قوعامدىق پiكiرلەر تۋدىرۋ. بiر نەمەسە بiرنەشە ادامنان قۇرالعان توبىر يادروسى جەكەلەگەن ماقساتتا ارنايى تولقىن تۋدىرىپ، توبىر يiرiمiنە تارتادى. بۇل بەلگiلi بiر شەشiمگە قوعامدىق قىسىم كورسەتۋ ماقساتىندا پايدالانادى.
پيار ماماندارىنىڭ قاجەتتiلiگi. بiر وقيعانى جارنامالاۋ نەمەسە كەرiسiنشە قارالاۋ ماقساتىندا «توبىر ەففەكتiسi» جيi قولدانىلادى. ول ءۇشiن نەبارi اقپاراتتىق سەبەپ بولاتىن فاكت دايىنداپ، الدىن-الا ستراتەگياسىن قۇرسا بولعانى. ارى قاراي توبىر شارۋانى ءوز دەگەنiنە جەتكiزiپ تاستايدى.
بۇل ماسەلەنi شەشۋ ماقساتىندا بiرنەشە ۇسىنىس بiلدiرەمiز:
بiرiنشiدەن: جەلiدە جالعان اقپارات تاراتۋ تۋرالى جاۋاپكەرشiلiكتi ارتتىرۋ. ول قازiر اكiمشiلiك سوتتا عانا ايىپپۇل سالۋمەن عانا شەكتەلەدi. ال اقپاراتتىق سايتتار جالعان جاڭالىقتار ارقىلى اۋديتوريا جيناپ، ءوز توبىرىن جاساقتاپ العان سوڭ ۆەب ادرەسiن اۋىستىرۋ ارقىلى اقپاراتتىق سوعىسىن جالعاستىرا بەرەدi. سوندىق ب ا ق قۇرالىنا ايىپپۇل سالۋمەن قاتار سايت اكiمiشiلiگنە، جەكە تۇلعالاراعا دەگەن ءتارتiپ پەن جازانى قاتاڭداتۋ قاجەت.
ەكiنشiدەن: الەۋمەتتiك جەلiدەگi مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ بەلسەندiلiگiن ارتىرۋ. Kەز-كەلگەن وقيعاعا جەدەل ءارi تولىق اقپارات تاراتىلۋى توبىردىڭ اقپاراتتىق تابەتiن قاناعاتتاندىرادى. جانە دە توبىر پايدا بولۋىنا سەبەپ بولاتىن قورقىنىش فاكتورىن جويادى.
ءۇشiنشiدەن: جەلiدەگi جارناما كونتەنتiن باقىلاۋعا الۋ. قازiر تەك تەليەۆيدەنيە مەن باسپا ءسوز بەتiندەگi جارنامانى باقىلاۋعا ۇستايتىن مەملەكەتتiك ورگاندار جەلi بەتiندەگi اقپارات تارالۋىنا ەش ىقپال ەتە المايدى. بۇل ارنايى پيار ماماندارى ارقىلى كەز-كەلگەن ساتتە قوعامعا زيانى تيەتiن توبىردىڭ پايدا بولۋىنا جاعداي بار دەگەندi بiلدiرەدi.
بۇل ايتىلعان ءادiستەردiڭ پايداسى بولعانىمەن ەڭ ۇلكەن ەففەكت بەرەتiن ول xالىقتىڭ ينتەرنەت ساۋاتتىلىعى. ەگەر دە اقپاراتتىق قاۋiپسiزدiكتi قامتاماسىز ەتكiمiز كەلسە بۇقارانى ساۋاتتاندىرۋدان باستاۋ قاجەت. سەبەبi ساۋاتتى ادامنىڭ توبىر ەففەكتiسiنەن امان قالۋ مۇمكiندiگi ءارقاشان دا جوعارى.
ماتەريال سايتىنداعى الماس كوزىلدىرىكتىڭ kerekinfo.kz بلوگىنان الىندى.
