قىرعىزستاننىڭ دجالال-اباد وبلىسىنداعى سوزاق اۋدانىنىنىڭ 15 جاسار تۇرعىنى "10 000  سوم ۇرلادى" دەگەن ايىپتىڭ اۋىرتپالىعىن كوتەرە الماي وز-وزىنە قول جۇمسادى. جەتكىنشەكتىڭ اتا-اناسى ولىمگە اۋىلداستارى مەنەن ميليسيا قىزمەتكەرلەرىن كىنالاپ وتىر دەگەن اقپارات قىرعىزدىق سايتتا پايدا بولدى. ماتەريالدى قازاق تىلىنە اۋدارىپ، نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

15 جاسار بالانىڭ ءوزىن-وزى ولىمگە قيۋى بۇكىل سىمقات اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىن ەسىڭگىرەتتى. الىمبەكوۆتار وتباسىسى ءالى كۇنگە شەيىن ەس جيا الماي وتىر. سەبەبى شەرزاتتىڭ ءومىرى قىرشىنىنان قيىلدى...

23 قازان كۇنى كەشكە جاقىن شەرزات الىمبەكوۆ اسۋلى كۇيىندە ۇيىنەن تابىلىپتى. بالا اۋرۋحاناعا جەتپەي، جولدا كوز جۇمادى. سوڭعى مينۋتتا شەرزاتتىڭ قاسىندا بولعان كوكەسى ەركينبەك الىمبەكوۆ جيەنىنىڭ سۋيسيدكە بارۋ سەبەبىنە قاتىستى ءوز وي-پىكىرىن بىلايشا ءبىلدىردى:

 – كۋبانىچ ەسىمدى بالانىڭ قالتاسىنان 10 000 سوم جوعالىپتى. ۇرلىقتى مەنىڭ جيەنىمنەن كورىپ، ونى ۇرىپ-سوعادى. قوقان-لوقى كورسەتەدى. جيەنىم بار كىنانى ءوز موينىنا الۋعا ءماجبۇر بولادى. ءبىراق "كىنالى ەمەس ەكەنىن، 10 000 سوم الماعاندىعى" تۋرالى ماعان سىر شەرتىپ، كومەك قولىن سوزۋىمدى وتىنەدى. سودان سوڭ مەن ءوز كەزەگىمىزدە ميليسياعا بارىپ، باسشىلىقپەن كەزدەستىم. باسشى بولسا ارىز جازعان كۇنى مەنىڭ جيەنىمدى تەمىر تورعا وتىرعىزاتىنىن جەتكىزدى. ۇيگە كەلگەن ۋاقىتتا جيەنىمدى اڭگىمە تارتىپ، ءشىندىوتى ايتۋىن سۇرادىم. شەرزات كىناسىز ەكەندىگىن دالەلدەپ شىعاتىنىن نە وز-وزىنە قول جۇمسايتىندىعىن كەسىپ ايتتى. مەن بۇل سوزدەرگە "بالا عوي، اڭداماي ايتا سالدى" دەپ ونشا ءمان بەرمەدىم.

16 قازان كۇنى سوزاق اۋدانىنىڭ وكتيابر ۋچاسكەلىك بولىمشەسىنە شەرزاتتى جەتكىزىپ، تەرگەۋ استىنا الادى. تەرگەۋ بولاتىندىعى جايلى حابار بالانىڭ جاقىندارىنا  ايتىلمايدى.

شەرزاتتى تەرگەپ بولعان سوڭ ميليسيا ايىپتالۋشىنىڭ اكەسى تالانت الىمبەكوۆتى الدارىنا شاقىرىپ، بالاسىنىڭ ۇرلىق بويىنشا ايىپتالىپ وتىرعاندىعىن مالىمدەيدى. 

 – سول كۇنى شەرزاتتى كىنا تاققان بالا كۋبانىچتىڭ كوزىنشە ءۇي ىشتەگىلەرىنە ەسكەرتپەي، اتا-اناسىن شاقىرتپاي تەرگەيدى. مەن ميليسياعا كەلگەنگە دەيىن بالاما تۇسىنىك حاتىن جازدىرىپ الىپتى. شەرزاتتىڭ قالتاسىندا دارەتحانا شۇڭقىرىن قازىپ بەرگەنى ءۇشىن العان 3500 سومى ەڭبەكاقىسى بار ەكەن. ميليسيا 3500 سومدى زاتتاي دالەل رەتىندە ىسكە تىركەيدى. مەن 10 000 سوم اقشانى كىنا تاعۋشى جاققا ۇسىندىم. ولار بولسا ارىزدارىن قايتارىپ الاى. ميليسيا ءبىراق بالامنىڭ قالتاسىنان شىققان 3500 سومدى بەرمەي قويادى. ايىپ تاعۋشىنىڭ اكەسى باقىت توكتوسۋنوۆ كەزىندە ورگاندا ىستەگەندىكتەن ميليسيانىڭ بۇيرەگى سول تاراپقا بۇرىپ تۇرعانىن بايقادىم.

سۋيسيدكە بارماس بۇرىن شەرزات ايىپتاۋشى جاق ونى تاياق استىنا العاندىعىن، شىن مانىندە كىناسىز ەكەندىگىن، اناسىن قاتتى ساعىنعاندىعىن، اقشا تابۋ ءۇشىن رەسەيدە جۇرگەن اناسىن كورگىسى كەلەتىندىگىن ايتا وتىرا سوڭعى حاتىن جازىپ كەتىپتى.

حاتتىڭ مازمۇنى تومەندەگىدەي: "پاپا، مەن باقىت باي-اكەنىڭ 10 000 سومىن ۇرلاعان ەمەسپىن. تۇنگى ساعات ەكىدە باقىت باي-اكەنىڭ ۇلى مەنى اعاشقا بايلاپ، 10-15 رەت ارقامنان، 5-6 رەت باسىمنان، بەتىمنەن ۇرعاننان كوز الدىم تۇمانداندى. مەنى ولتىرە مە دەپ قورىقتىم. قورىققاننان كىنانى مويىنداي سالدىم. بۇل حاتتى سىزدەردەن بولەك 2-3 ادامعا دا جازدىم.  پاپا، مەن تەك انامنىڭ ۇيگە كەلۋىن كۇتىپ ءجۇرمىن. ەگەر ول 2-3 كۇندە كەلەتىن بولسا، ونى ءبىر رەت كورسەم جەتكىلىكتى. مەنىڭ 3500 سومىم، ءسىزدىڭ 10 000 سومىڭىز ءۇشىن ولاردىڭ 100 000 سوم بەرۋىن تالاپ ەتەمىن. مەنى باسقا جەردەن ىزدەمەڭىزدەر. مەن باقىت باي-اكەنىكىندە بولامىن. سوڭعى ءسوزىم  – ارىم تازا."

شەرزاتتىڭ اكەسى تالانت الىمبەكوۆ كىنالى كىم بولسا دا ءوز جازاسىن الۋى كەرەكتىگىن ايتتى.

جەتكىنشەكتىڭ تاياق جەۋىنە بايلانىستى ميليسيادا ءىس قوزعالماپتى. سەبەبى شەرزات اۋىلداستىرىنىڭ، دوستارىنىڭ كوزىنشە ۇياتقا قالماس ءۇشىن سوت-مەديسينالىق ساراپتامادان وتۋدەن باس تارتىپتى. ايىپتاعۋشى تاراپ باقىت توكتوسۋنوۆ بۇل وقيعاعا ءوز بالاسىنىڭ قاتىسى جوقتىعىن، ۇرلاۋ فاكتىسىن جەرگىلىكتى ميليسيا دالەلدەپ شىققانىن العا تارتادى.

دجالال-اباد وبلىسىنىڭ ءىىب باسپا ءسوز حاتشىسى مىقتىبەك تۋردۋكۋلوۆ ميليسيا ارەكەتى زاڭدى بولعاندىعىن حابارلادى:

"اتالمىش فاكتى بويىنشا ءىس قوزعالىپ، شەرزات الىمبەكوۆ ايىپتالۋشى رەتىندە تەرگەۋگە الىندى. تۋرا سول ساتتە جاقىندارىنا حابار بەرىلدى. بالانى قولعا ۇستاعان كەزدە قالتاسىنان اقشا جانە تيرگە ارنالعان ۆينتوۆكانى تاركىلەيدى. بۇل ىسكە زاڭي باعا بەرۋ ماسەلەسى ءقازىر قاراستىرىلىپ جاتىر. مارقۇمنىڭ اتا-اناسى ميليسياعا جۇگىنگەن ەمەس".

شەرزات 2002 جىلى دۇنيەگە كەلگەن، وتباسىنداعى ءتورت بالانىڭ ەڭ كەنجەسى. اناسى مەن ۇلكەن اعاسى ۇزاق ۋاقىت بويى رەسەيدە ءناپاقا تابۋمەن ءجۇر. شەرزاتتىڭ اتا-اناسى شەرزات دۇنيەدەن وزعان كۇنى سوت-مەديسينالىق ساراپتاما جۇرگىزىلىپ، ءىستىڭ جان-جاقتى زەرتتەلۋىن تالاپ ەتتى.

ماتەريالدىڭ ءتۇپنۇسقاسى: http://ww.azattyk.org/a/kyrgyzstan_suzak_teens_suicide/28073675.html

اۋدارعان: جازيرا بايدالى