ناركوزدان كەيىنگى ءومىردىڭ تىلسىم سىرلارى
(جۋرناليستىك زەرتتەۋ)
4 ميلليون كورەرمەن تاماشالاعان «ناركوز» ءفيلمىنىڭ سلوگانى – «جىلىنا 21 ملن. ادام جالپى ناركوز الادى. ونىڭ 700ء-ى ويانىپ كەتەدى».
ويانباعاندار قانشاما، «ۇمىتقاندار» قانشاما؟
ناركوز – ح ادام
ول بۇگىن كۇندەگىدەن ەرتە وياندى. كوپتەن بەرى بارماعان جۇمىسىنا بارىپ، ىسكە قىزۋ كىرىسەتىنىنە قۋاندى. ىستىق ءسۇتتى شاي ءىشتى دە جارقىن كوڭىل-كۇيمەن ۇيدەن اسىعىپ شىعىپ كەتتى. الماتىنىڭ اۋا-رايى دا بۇگىنگى ونىڭ كوڭىل حوشىن بۇزعىسى كەلمەگەندەي جايدارى. قاراشانىڭ قاق ورتاسى بولعانىمەن كۇن جىپ-جىلى. ءبىر اي بۇرىن پىشاق استىنا تۇسكەنىنە قاراماستان اقىرىنداپ، تازا اۋامەن تىنىستاپ، جۇمىسقا جاياۋ بارۋدى دۇرىس دەپ شەشتى. جۇرەر جول قاتتى الىس ەمەس-تىن. جولاي ەسكى ادەتىنە سالىپ گازەت-جۋرنال ساتىپ الۋدى ءجون كوردى. «سۆەجيي» ءنومىر قولعا تيىسىمەن الدىن-الا راقات سەزىمىنە باتتى. كەڭسەگە بارىپ، تۇسكى اس ۋاقىتىندا اسىقپاي وقيتىنىنا ريزا بولدى. وسى جولى كوزى «اڭىز ادام» باسىلىمىنا ءتۇستى. ويلانباستان ساتىپ الدى. باستى بەتىنە قاراسا تانىس ءبىر ادام. الايدا بۇل تۇلعانىڭ كىم ەكەنىن ەسىنە تۇسىرەر ەمەس. ونىڭ ويى كابينەتكە كىرىپ كەلگەندە كوپتەن كورمەگەن ارىپتەستەرى ۋلاپ-شۋلاپ قارسى العاندا عانا ءبولىندى. قال-جاعداي سۇراسقاندارعا ءوز اڭگىمەسىن بايانداي كەتكەن ول جۋرنالدى ۇمىتىپ، جۇمىس ءستولىنىڭ بەتىنە لاقتىرا سالدى. مۇقاباسىندا «اباي قۇنانباي ۇلى 1845-1904 ج.» دەگەن جازۋى بار جۋرنال ءوز ۋاقىتىن كۇتىپ قالدى.
ناركوز – اقپارات
بۇگىنگى تاڭدا انەستەزيانىڭ ءۇش نەگىزگى ءتۇرى بار: جەرگىلىكتى، جالپى جانە جۇلىن. كەنەتتەن وپەراسيا جاساۋ كەرەك بولعاندا جانە ارنايى بالالارعا ينگالياسيالىق ناركوز ءتۇرى قولدانىلادى. بالا ماسكا ارقىلى ينگالياسيالىق قوسپانى دەم الادى دا ۇيىقتاپ قالادى. كۇرە تامىردىڭ ىشىنە جاسالاتىن انەستەزيا ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلاتىن كۇردەلى وپەراسيالاردا قولدانىلادى. تراۆماتولوگيادا رەگيونارلى انەستەزياعا (جاراقاتتانعان جەردىڭ نەرۆىسىن ءولتىرۋ) باسىمدىق بەرىلەدى. ەپيدۋرالدى انەستەزيا تولعاق كەزىندە تولعاقتى شاقىرۋ نە جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا جاسالىنادى. جۇلىندىق انەستەزيا كوپ جەردە قولدانىلمايدى. جۇلىندىق انەستەزيا العان اۋرۋ ەشنارسە سەزبەيدى ءارى قالىڭ ۇيقىعا كەتەدى. الايدا پاسيەنتتىڭ ۇيقىعا كەتپەي، ساناسى وياۋ بولعانى نەيروحيرۋرگيادا جاسالاتىن كەيبىر وپەراسيالاردا ماڭىزدى.
پىشاق استىنا ەشكىم بەكەردەن بەكەر جاتپايتىنى بەلگىلى. ناركوز دا سول ماجبۇرلەكتەن سالىناتىن دۇنيە ەكەندىگىن ۇمىتپاعان ابزال. البەتتە ونىڭ سالدارى بولادى. ولار: جۇرەك اينۋ، باس اۋرۋ، باس اينالۋ، ارقا، بەل اۋرۋى، بۇلشىق ەت اۋرۋى، سانانىڭ تۇماندانۋى، جۇيكەنىڭ زاقىمدانۋى، اللەرگيالىق رەاكسيا (انالاكسيا)، كوزدىڭ قاساڭ قابىنىڭ زاقىمدالۋى، ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ بۇزىلۋى جانە مي جۇمىسىنىڭ توقتاۋى (ءولىم). ەڭ ءجيى كەزدەسەتىنى – ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋى نەمەسە مەديسينا تىلىمەن ايتقاندا وتادان كەيىنگى كوگنيتيۆتى ديسفۋنكسيا. پاسيەنت وتكەن شاقتىڭ كەيبىر ساتتەرىن ەسكە تۇسىرە الماعانىنا، كەرەك اقپاراتتى تەز قابىلداپ، جادتا ۇستاي المايتىنىنا شاعىمدانادى. قولايسىزدىق اكەلەتىن، قيىندىق تۋدىراتىن مۇنداي جاعداي كەزىندە ەمدەلۋشى تاراپىنان قويىلاتىن ەڭ باستى سۇراق – ۇمىتشاقتىق اۋىرىنىڭ قانشالىقتى ۇزاققا سوزىلاتىندىعى. وكىنىشكە وراي، انەستەزيولوگيا عىلىمى ءالى تەرەڭ زەرتتەلە قويماعان سالا. سول سەبەپتى دارىگەرلەر ناقتى جاۋاپ بەرە المايدى. زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك، جۇرەككە وپەراسيا جاساتقاندار ۇمىتشاقتىق اۋرۋىنا جيىرەك (80%) ۇشىرايدى ەكەن. وعان ارتەريالدى قىسىمنىڭ كەنەتتەن تومەندەۋى جانە قانداعى وتتەگى مولشەرىنىڭ ازايۋى سەبەپ بولۋى مۇمكىن. كەيبىر زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسى مىنانداي – ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ ناشارلاۋى بىرنەشە جىلعا دەيىن سوزىلادى.
ناركوز – ەستەلىك
(اۆتور ءستيلى ساقتالعان)
ۆلاديمير: جاسىم 23-تە. 16 جاسىمدا ماعان جالپى ناركوز بەن اياعىما ەكى جەرگىلىكتى ناركوزدى ەگە وتىرىپ وپەراسيا جاساعان بولاتىن. ءبىر اپتادان كەيىن ءوزىمنىڭ بالالىق شاعىمدى ۇمىتىپ قالعانىمدى بايقادىم. وتاعا دەيىن ءتورت جولدان تۇراتىن تاقپاقتى ەكى رەت وقىعاننان-اق جاتتاپ الاتىن مەن بۇگىن سول تاقپاقتى 20 رەت وقىسام دا جاتتاي الماي قويدىم. ۋاقىت وتە كەلە ناركوز كۇشىن تولىققاندى جويعاننان كەيىن جادىم، ەستە ساقتاۋ قابىلەتىم ورنىنا كەلەدى دەپ ويلادىم. ءبىراق ولاي بولماي شىقتى.
التىناي: مەن وتە كۇردەلى 8 وپەراسيا جاساتقام. سانىنان جاڭىلىپ قالماسام، 20-22 رەت ناركوز العانمىن. ونىڭ 8ء-ى جالپى. ءارقايسىسى 6-7 ساعاتقا سوزىلعان وپەراسيالار. ءار ناركوز 5 جىل ءومىردى قىسقارتاتىن بولسا، مەن ەندىگى جەر باسىپ جۇرمەس ەدىم. زيانى بار – ۇمىتشاقتىق. ءبىراق ۋاقىتشا. مەنىڭ ەستە ساقتاۋ كابىلەتىم ءقازىر جاقسى. شاش تۇسەدى. ول شىندىق. شاشىم ۇزىن، قالىڭ بولاتىن. ءقازىر جۇقارىپ كەتتى. باسقا ناركوزدان پروبلەما بولعان جوق.
اينا: ناركوزدىڭ زيانىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. بالالارىمدى ءوزىم بوساندىم. ءبىراق ەكى رەت يىعىما جاسالعان وپەراسيادان كەيىن جارتى جىلداي ەڭ جاقىن ادامداردى عانا تانيتىن بولدىم. اشۋلانشاق بولىپ جانۇيامنان الىستاپ كەتە جازداعام.
اقمارال: 8 اي بۇرىن جەرگىلىكتى (2ء-شى رەت) ناركوزبەن دەپ كەسىر تىلىگىمەن قىزىمدى بوسانۋعا كەلىستىم. ناركوزدى ەكونومدادى ما، اسەرى بولمادى. ءبىر جاعىنان «مەن كىشكەنە كۇتەيىك، ءالى اياعىمنان جان كەتكەن جوق» دەگەنىمدى تىڭداماي كەسىپ جىبەرگەندە قوي سويعانداعى باقىرعان داۋىستاي اڭىرادىم دا كوزىم اينالىپ، تالىپ قالدىم. بىردەن جالپى ناركوزدى سالعان ەكەن. كاتتى قينالدىم. ەكى ناركوز قاتتى اسەر ەتتى. سۋدى كوپ ءىشتىم. ۇيگە كەلگەسىن ومىرتقام اۋىرىپ، اۋا جەتپەي قالا بەردى. ايەلدىن قىرىق جانى بار. ۇمىتتىق قوي.
يرينا: 1992 جىلى سوقىر ىشەككە جەدەل تۇردە وتا جاساتتىم. ودان كەيىنگى حيميا ءمۇعالىمى بولىپ جۇمىسىمدى جالعاستىرا المادىم. سىنىپقا كىرگەن كەزدە الدىن-الا دايىنداپ العان كونسپەكتىلەرىمدى، جالپى ساباقتى ەسىمە تۇسىرە المايتىنمىن. ەشقانداي ءادىس-تاسىل اقپاراتتى ەستە ساقتاۋعا كومەكتەسپەدى. ءوزىمدى اق پاراقتاي سەزىندىم. ۇزىلىستەن كەيىن سىنىپقا قايتا كىرگەندە ءبارى ەسىمە تۇسەتىن. بۇل جاعداي جارتى جىلعا سوزىلدى. جارتى جىلدان كەيىن ماماندىقتان كەتۋگە ءماجبۇر بولدىم.
ناركوز – تاريح
ءبىزدىڭ ەرامىزعا دەيىن ءىىى-ىۋ مىڭجىلدىقتا حيرۋرگيالىق وپەراسيالار كەزىندە اپيىن تۇنباسى، بەللادوننا، ماندراگورا، الكوگولدىڭ كومەگىمەن جانسىزداندىرۋعا ارەكەت جاسالعانىنا ءبىزدىڭ كۇنىمىزگە دەيىن جەتكەن ەجەلگى ەگيپەت جازبالارى كۋاگەر بولىپ وتىر. ءبىراق مۇنداي جانسىزداندىرۋدىڭ كۇشى جەتكىلىكسىز بولىپ، شاعىن وپەراسيالاردىڭ ءوزى ناۋقاستىڭ شوكتان ولۋىنە اكەپ سوقتىرىپ وتىرعان. وپەراسيالار «تىرىدەي» جاسالدى، پاسيەنتتەردى كۇشى باسىم سانيتارلار ۇستاپ وتىرعان نەمەسە تاقتايعا بايلاعان. وپەراسيا كەزىندە ناۋقاستار عانا ەمەس، وتاعا قاتىسىپ وتىرعاندا دا تالىپ قالاتىن بولعان. وپەراسيا زالى ايقايعا تولى بولعان كورىنەدى. لوندوننىڭ اۋرۋحانالارىنىڭ بىرىندە وپەراسيا جاسالىپ جاتقان ناۋقاستاردىڭ ايقايىن ەستىرتپەۋ ءۇشىن پايدالانىلعان قوڭىراۋ وسى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. ورتا عاسىرلاردا شىركەۋ اۋىرسىنۋدى قۇدايدىڭ كۇنانى جۋۋ ءۇشىن جىبەرگەن جازاسى، ونى جويۋ تۋرالى يدەيانى قۇدايعا قارسىلىق دەپ تانىدى. حيرۋرگتەرگە اۋىرسىنۋدىڭ ۋاقىتىن مەيلىنشە ازايتۋ ءۇشىن وپەراسيانى شاپشاڭ، شەبەر جاساۋعا تۋرا كەلدى. 1800 جىلى ديەۆي ازوتتىڭ شالا توتىعىنىڭ وزىندىك ءبىر اسەرى بارىن تاۋىپ، ونى «كوڭىلدەندىرگىش گاز» دەپ اتاعان. 1818 جىلى م. فارادەي ەفيردىڭ دە وسىنداي قاسيەتىن تاپتى. 1844 جىلى ءتىس دارىگەرى گ. ۋەللس (اقش) ازوتتىڭ شالا توتىعىنىڭ جانسىزداندىراتىن قاسيەتىن ءتىس جۇلۋعا پايدالانعان جانە ءبىرىنشى پيسيەنت ءوزى بولعان. ءبىراق بوستون قالاسىندا رەسمي جاريالاۋ كەزىندە جانسىزداندىرۋ ءساتسىز بولىپ، پاسيەنت ءولىم اۋزىنان قالادى. 1846 جىلى امەريكان حيميگى دجەكسون مەن ءتىس دارىگەرى مورتون ەفيردىڭ بۋىمەن تىنىس الۋدىڭ ناۋقاستى ەسىنەن ايىرىپ، اۋىرسىنۋ سەزىمىن جوياتىنىن كورسەتىپ، ەفيردى ءتىس جۇلۋعا پايدالانۋدى ۇسىندى. اتالمىش جىلدىڭ 16 قازانىندا بوستون اۋرۋحاناسىندا گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دجون ۋوررەن 20 جاسار ناۋقاس دجيلبەرت ەببوتتىڭ تومەنگى جاق سۇيەگىنىڭ استىنداعى ىسىكتى ءتىس دارىگەرى ۋيليام مورتون تاماشا جۇرگىزگەن ناركوزبەن سىلىپ تاستادى. سول ۋاقىتتان بەرى 16 قازان جىل سايىن «ەفير كۇنى» – انەستەزيولوگيا كۇنى رەتىندە اتاپ وتىلەدى (kazmedic.kz ء-تىڭ انەستەزيولوگيا عىلىمى جانە ناركوزدىڭ دامۋ تاريحى بويىنشا كەلتىرگەن مالىمەتى)
ناركوز-شوپ
مۇنىڭ ءبارى تۇسىنىكتى. «الايدا ءبىزدىڭ اتا-بابامىز قالاي ەمدەلدى؟ اۋىرسىنۋدى قالاي باستى؟» دەگەن زاڭدى سۇراقتار تۋىندايدى. ۇلتتىق ارنا ەفيرىنەن «ءتاۋىپ حو جۋن» كارىس تەلەحيكاسىن ۇزبەي كورگەن قازاق كورەرمەنى جاۋابىن بىردەن تابارى انىق. ارينە، دارىلىك شوپپەن ەمدەگەن كارىس حالقى عانا ەمەس. قازاق تا ءشوپتى تاني بىلگەن. دارىلىك شوپتەردىڭ ەمدىك قاسيەتى جايلى تولىققاندى اقپارات الۋ ءۇشىن ق ر «شاپاعات» حالىق ەمشىلەرى مەكەمەسىنىڭ مۇشەسى، حالىق ەمشىسى-بيوەنەرگەتيك، فيتوتەراپيەۆت گۇلميرا وسپانوۆانى اڭگىمە تارتتىق. «اۋىرسىنۋ سەزىمىن باساتىن ءشوپ تامىرلار مىنانداي: كوكنار، قاراسورا، دۋرمان، ايىر، تۇيمەشەتەن، لاۆاندا، جۋسان جانە ت.ب. مىسالى، قاراسورا ايەلدەردە كەزدەسەتىن جاتىر ميوماسىن ەمدەۋگە كومەكتەسەدى. ال، تۇيمەشەتەن قاتتى باس اۋرۋدى باسسا، لاۆاندا ەپيلەپسيامەن اۋىراتىن ادامنىڭ پريستۋپىن باسادى. جۋسان ءوز كەزەگىندە بۋىن اۋرۋىن قويدىرتادى. وسىنداي ەمدىك قاسيەتى بار بىرنەشە ءشوپتامىرلاردى قوسىپ، تۇنبا جاساۋ ەجەلدەن كەلە جاتقان ءداستۇر. جوعارىداعى شوپتەردىڭ ەمدىك قاسيەتىن بىلگەن قازاق ولاردىڭ كومەگىمەن ادامنىڭ اۋىرسىنۋ سەزىمىن باسەڭدەتىپ، ەمدەگەن. بۇگىندە ماعان نەشە ءتۇرلى دياگنوزبەن ادام كەلەدى. ءار ادامنىڭ دەنساۋلىعىن جاعدايىنا قاراپ ءارتۇرلى تۇنبا جاسايمىن. ءشوپتىڭ كومەگىمەن دەرتىنە داۋا تاپقان جاندار بارشىلىق. بىزدە قازاقستاندا فيتوتەراپيەۆت ماماندىعىن وقىتاتىن وقۋ ورنى جوق. نەگىزىندە بۇل تاريحى تەرەڭگە جايىلعان مەديسينانىڭ وزىندىك سالاسى. ەمشىلەردىڭ توم-توم كىتاپتارىنا جۇگىنەتىن مەن ۇلكەن كىسىلەردىڭ اڭگىمەسىن قالت جىبەرمەي تىڭداۋعا تىرىسامىن. ولار كەزىندە قالاي ەمدەلدى، قانداي ءشوپتىڭ ەمدىك قاسيەتى بار دەگەن مالىمەتتى كوپتى كورگەن، كوپ بىلەتىن قاريالاردان الدىم. ءوز باسىم زاڭگەرمىن. قازىرگى تاڭدا شىمكەنت ق. الەۋمەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيولوگيا فاكۋلتەتىنىنىڭ سىرتتاي ءبولىمىنىڭ ستۋدەنتىمىن. مەن جانە وتباسىم ءدارىنى مۇلدەم ىشپەيمىز. تەك قانا شوپكە جۇگىنەمىز. ءشوپتى جيناپ اكەپ بەرەتىن ارنايى ادامدارىم بار».
بۇگىنگى تاڭدا دا دارىلىك شوپتەرگە دەگەن سۇرانىس جوعارى. ءدارىحانادا «ەمدىك شوپتەردى» رەسەپتىسىز وڭاي ساتىپ الا الاسىز . قازاقستانعا شەكارا اسىپ كەلىپ دارىلىك ءشوپ ۇرلاماقشى بولعان «تۋريستتەر» ءشوپ يندۋسترياسىنىڭ قانشالىقتى تانىمال، قانشالىقتى تابىستى ەكەندىگىن بايقاتىپ تۇر. ساۋىقتىرۋ مەديسيناسىنىڭ دوكتورى، الەمدىك ەمشىلەر ەليتاسىنىڭ مامانى سايلاۋحان سۇلتان قىزى بىلاي دەيدى: «بىردە ماعان ءشوپتىڭ 18 ءتۇرىن جيناپ، ءدارىحاناعا وتكىزبەكشى بولعان ادام كەلدى. شوپتەرىن تەكسەرىپ قاراپ شىقتىم. ءسويتىپ وعان 18 ءشوپتىڭ تەك 6-ۋى عانا جارامدى ەكەندىگىن ايتتىم. ال قالعان 12ء-سىن ءدارىحاناعا وتكىزەر بولساڭىز ادام دەنساۋلىعىنا پايدا ەمەس زيان اكەلەتىندىگىن، ولاردى ودانشا ورتەپ جىبەرگەن دۇرىس ەكەندىگىن مالىمدەدىم. «سەبەبى بۇرىنعى ەكولوگيا جوق. توپىراعىمىز، سۋىمىز ەروزياعا ۇشىراعان. جاۋىپ جاتقان جاڭبىر دا بۇرىنعى جاڭبىر ەمەس. سوندىقتان دا ءشوپتىڭ دە ءوز قاسيەتىن جوعالتۋى، وزگەرۋى زاڭدى» دەيدى ەمشى. سايلاۋحان سۇلتان قىزىنىڭ الدىنا كەلەتىن ادام كوپ ەكەن. سونىڭ ىشىندە ءدارىحانادان ءشوپ ساتىپ الىپ ساپ-ساۋ ورگانيزمىن ۋلاعان، ءوزىن-وزى اۋرۋ قىلعان ادامدار دا بارشىلىق بولىپ شىقتى. ءشوپتى بەيبەرەكەت ىشە بەرگەن دۇرىس ەمەس، قۇر شوپتەن كەلەر زيان جوق دەگەن تۇسىنىك قاتە دەيدى ول.
ءشوپتى پوليگوننىڭ زاردابى تيگەن سەمەي جاقتان الدىرتپايتىنىن، تەك قانا وڭتۇستىك وڭىرىنەن ءشوپ تەرگىزەتىنىن، كەرەك بولسا تاشكەنتتەن الدىرتاتىنىن فيتوتەراپيەۆت گۇلميرا حانىم جاسىرماي ايتتى. سونىمەن قاتار فيتوتەراپيەۆت ءشوپ ەمشىلىگى مەن مەديسينانى قاتار ۇستاۋ قاجەتتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. شىمكەنت قالاسىنان شىعاتىن «زامانا» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى، «اۋىرماڭىز» ايدارىن 10 جىل جۇرگىزىپ كەلە جاتقان تاجىريبەلى جۋرناليست روزا وردابەك بىلاي دەيدى: «ءوز باسىم فيتوتەراپيەۆت گۇلميرا وسپانوۆانى تانيمىن. بۇگىنگى تاڭدا نە كوپ ەمشى كوپ. ماسەلە – جاماندى جاقسىدان ايىرۋ. جانە ەڭ باستى شارت – ەمشىنىڭ سوزىنە سەنىپ، دارىگەردەن باس تارتپاۋ».
ناركوز – قورقىنىش
سۇراقتارعا استانا قالاسىنداعى №2 قالالىق اۋرۋحانانىڭ انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ دارىگەرى عابيت نۇرحانۇلىن جاۋاپ بەرەدى.
1. «ارعى دۇنيەنى» كورۋگە بولادى.
جوق. ءتۇس كورۋى مۇمكىن.
2. وپەراسيا كەزىندە ويانىپ كەتسەم...
مۇمكىن. ونداي كەزدە ناركوزدىڭ تاعى ءبىر دوزاسى سالىنادى.
3. «ناركوز» كينوسىنداعىداي ادام ۇيىقتاپ جاتىپ، جانى ويانىپ، ءبارىن سەزىپ جاتسا شە؟
ءبىز ونىڭ ءبارىن قاداعالاپ تۇرامىز. ادام اۋىرسىنۋدى سەزىنە باستاعاندا جۇرەگى تەز سوعا باستايدى. وعان تاعى دوزا سالامىز.
4. 1 وپەراسيا كەزىندە ناركوزدىڭ قانشا دوزاسى سالىنادى؟
ورتاشا 10 ناركوز.
5. ناركوز دەگەنىم دۇرىس پا؟
جوق. اۋىرسىنۋدى باساتىن ناركوتيكالىق ءدارى.
6. ناركوزعا قالاي دايىندالۋ كەرەك؟
ەڭ قۇرىعاندا سول كۇنى اراق ىشپەۋ، تەمەكى شەكپەۋ شارت.
7. الكوگوليككە وپەراسيا جاساۋ كەرەك بولسا شە؟
الكوگوليكتەردىڭ ورگانيزمى ناركوتيكتەن راقاتتانادى (كايف الادى). ولارعا كوبىرەك دوزا سالۋ كەرەك.
8. وپەراسياعا جاتاردا ەڭ الدىمەن حيرۋرگتى ما، الدە كاسىبي انەستەزيولوگتى ىزدەستىرگەن دۇرىس پا؟
ءبىرىنشى كەزەكتە انەستەزيولوگ. سوسىن حيرۋرگ. شەتەلدە سولاي. جانە سولاي بولۋى قاجەت. ءبىزدىڭ ەلدە كەرىسىنشە.
9. وتادان كەيىن اقىل-ويى كەم ادامعا اينالىپ كەتۋىم مۇمكىن....
جوق.
10. ءار ناركوز ءومىردى 5 جىلعا قىسقارتادى.
كەز كەلگەن ءدارى سياقتى ورگانيزمگە اسەر ەتەدى. ناقتى اسەرىن ءبىراق ايتۋ قيىن. انەستەزيا سالاسى زەرتتەلمەگەن سفەرا بولىپ تابىلادى.
11. العان انەستەزياسى ءۇشىن ورگانيزم ءومىر بويى وپىق جەيدى.
ءيا. وپەراسيانى دا، ناركوزدى دا دارىگەرلەر امال-جوقتان جاسايتىنىن ۇمىتپاعان ءجون.
12. جاڭا وتا جاساتقاندا ناركوزدىڭ مولشەرىن كوبەيتۋ قاجەت.
ءيا. سەبەبى ادامنىڭ سەزىمتالدىلىعى جوعارىلايدى.
13. ناركوز كەزىندە ۇيىقتاپ كەتىپ ويانباي قالۋىڭ مۇمكىن...
مۇمكىن. اسىرەسە ۇلكەن ادامدار ناركوزدان قيىن شىعادى. جۇرەكتەرى شىداماي، توقتاپ قالادى. سەبەبى ناركوز مي قىزمەتىمەن قاتار جۇرەك قىزمەتىنە قاتتى اسەر ەتەدى.
14. ناركوزدان ناركومان بولىپ قالۋىڭ مۇمكىن...
جوق.
15. انەستەزيادان كەيىن ادام ۇزاق ۋاقىت بويى دەل-سال بولىپ جۇرەدى.
جوق. اقش-تا جاسالاتىن وپەراسيالاردىڭ 70%-ى ستاسيونارلىق ءبىر كۇن ىشىندە جاسالىنادى (تاڭەرتەڭ وتاعا كەلسە، كۇندىز ۇيىنە قايتادى)، كەلەسى كۇنى ەرەسەك ادام جۇمىسىنا، بالا وقۋىنا بارادى. بۇل ماسەلە انەستەزيانىڭ، جاسالاتىن وتانىڭ كۇردەلىلىگىنە بايلانىستى.
16. انەستەزيادان كەيىن پاسيەنت قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا «قۇتىرادى».
مۇمكىن. كوبىنەسە گالليۋسيناسيا كورەدى.
17. انەستەزيا العاننان كەيىن ادام ءوزىن قالاي كۇتۋى قاجەت؟
اراق ىشپەي، تەمەكى شەكپەي، سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋى ماقسات. سونىمەن قاتار دارۋمەن ىشكەنى ابزال.
ناركوز – دايىندىق
وپەراسياعا جاتپاس بۇرىن (جوسپارلانعان وپەراسيا بولسا) دارىگەر، ەمدەۋشى حيرۋرگ پەن انەستەزيولوگ پاسيەنتتى تولىققاندى تەكسەرىستەن وتكىزەدى. پاسيەنت جالپى قان، قان ۇيۋى، جالپى نەسەپ ساراپتاماسىن جانە ەكگ-نى تاپسىرادى. ەگەر پاسيەنتتە جوعارى تەمپەراتۋرا، تۇماۋ اۋرۋى بولسا وپەراسيا كەيىنگە شەگەرىلەدى.
باستى ەرەجە – جاقسى انەستەزيولوگتى تاڭداۋ.
ناركوز قابىلدار الدىندا 6 ساعات بۇرىن سۋ-تاماق ىشىپ-جەمەۋ.
ىشىمدىك ىشپەۋ.
وپەراسياعا 6 اپتا قالعاندا تەمەكى شەگۋدەن باس تارتۋ. ەڭ قۇرىعاندا وتا جاسالار كۇنى شىلىم شەكپەۋ. بۇل وپەراسيادان كەيىن تىنىس الۋ جولدارىنىڭ اسقىنۋىنىڭ الدىن الادى.
وپەراسيا الدىندا اۋىز قۋىسىنان ءتىس پروتەزىن، پيرسينگتى شەشىپ الىپ تاستاۋ. سونىمەن قاتار جاناسپالى لينزا مەن ەستۋ اپپاراتىن دا الىپ تاستاۋ.
پاسيەنتتىڭ دەمالۋ ساراپتاماسىن جۇرگىزۋگە كەدەرگى كەلتىرمەس ءۇشىن تىرناقتاعى مانيكيۋر لاگىن كەتىرۋ.
ناركوز – بالا
ەۋروپا مەن اقش-تا بالالارعا وپەراسيانى تەك جالپى انەستەزيامەن جاساۋ نورما بولىپ سانالادى. ول ءۇش قۇرامداس بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشىسى – ناركوز نەمەسە ۇيقى. باتىستا ونى «گيپنوزدى كومپونەنت» دەپ اتايدى. بالا وزىنە وتا جاسالىپ جاتقانىن بىلمەۋ، سەزبەۋى كەرەك. ول تەرەڭ مەديكامەنتوزدى ۇيقىدا تىنىش ۇيىقتاپ جاتۋى شارت.
كەلەسى كومپونەنت – انەلگەزيا. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا اۋىرسىنۋدى باسۋ.
سوڭعى كومپونەنت — امنەزيا. بالا وپەراسياعا دەيىن نە بولعانىن بىلمەۋى قاجەت. ول وتا جاسالىپ بولعاننان كەيىن پالاتادا كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەتىن ەستەلىكتەرسىز ويانۋى ماقسات.
وپەراسيا بارىسىندا العان پسيحيكالىق جاراقات ءۇشىن پاسيەنت شەتەلدە دارىگەرلەردى، مەكەمەنى سوتقا بەرە الادى.
ناركوز – بيلىك
«ناركوزدىڭ اسەرىن ادامنىڭ كوزىنىڭ قاراشىعىنا قاراپ باقىلاپ وتىرۋعا بولادى. ەگەر ادامنىڭ ءبىر جەرى اۋىرسا، قاراشىعى ۇلكەيىپ كەتەدى. ال وپەراسيا كەزىندە ناۋقاس اۋىرسىنۋدى سەزسە ويانادى. ول شوكقا الىپ كەلەدى. كەزىندە سوعىس جىلدارى شپيونداردان شىندىق ەستۋ ءۇشىن سۋبناركوتيك دوزاسىن سالعان» دەگەن اقپارات عالامتوردا ءجۇر. «LSD. گالليۋسينوگەندەر، پسيحودەليە (پسيحيكانىڭ تۇراقسىز بولۋى) جانە تاۋەلدى بولۋ فەنومەنى» كىتابىنىڭ اۆتورى ا.گ. دانيلين ەڭبەگىندە بىلاي دەپ جازادى: 70ء-شى جىلدارى بۇكىل الەم ارنايى قىزمەتتەرى وزدەرىنىڭ «ءتىرى روبوتتارىن» – تىڭشى مەن قانىشەرلەردى دايارلاۋ ءۇشىن انتيحولينەرگيالىق گالليۋسينوگەندى قولداناتىندىعى تۋرالى مالىمەت پايدا بولدى. انتيحولينەرگيالىق گالليۋسينوگەن دوزاسىن العان ادامدى باسقارۋ وڭاي. كەرەك ۋاقىتىندا «ساناسىز باعدارلاماسى» ىسكە قوسىلىپ، ادام ۋاقىت وتە ەسىنە تۇسىرە المايتىن ىس-ارەكەتتەردى جاسايدى. ونى كىلتسوز بىلمەي تەرگەگەننەن تۇك شىقپايدى. تەك سول كىلتسوز عانا «ساناسىز باعدارلاماسىن» بۇزادى. مۇنداي ەكسپەريمەنتتەر ءۇشىنشى رەيح زامانىنان بەرى جاسالعان. 70ء-شى جىلداردىڭ باسىندا امەريكادا «ءجۇرىس-تۇرىستى موديفيكاسيالاۋ» باعدارلاماسى جاپپاي سىنعا ۇشىرايدى. بۇل باعدارلاما ەرەسەك قىلمىسكەلەردىڭ، كامەلەتتىك جاسقا تولماعان «قيىن» بالالاردىڭ ءتارتىبىن «قوعامعا ساي ەتىپ» وزگەرتۋدى ماقسات تۇتىپتى. قاتاڭ رەجيمدەگى تۇرمە بولىپ سانالاتىن اتاسكادەرو گوسپيتالىندە-اۋرۋحاناسىندا سەكسۋالدى نەگىزدەگى قىلمىس جاساعان 1500 ەسى اۋىسقان تىركەلگەن ەكەن. اتالمىش مەكەمە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ انەكتين (سۋكسينيلحولين) ءدارىسىن قولدانا باستايدى. بەلادوننانىڭ انتيحولينەرگيالىق الكولويدتارىنان الىنعان پرەپارات حيرۋرگيادا وپەراسيا كەزىندە بۇلشىق ەتتەردى بوساڭسىتۋ ءۇشىن قولدانىلىپ كەلگەن. بۇل پرەپاراتتىڭ دوزاسىن وسىرسە، نەكتين بۇلشىق ەتتى بوساڭسىتىپ قانا قويماي «زومبي ولىمىنە» ءتان تولىققاندى سال اۋرۋىن تۋدىرادى. «سۋكسينيللين» باقىلاۋعا كونەتىن قورقىنىش سەزىمىن تەز تۋدىراتىن پرەپارات. ونىڭ ناتيجەسىندە ساناسى وياۋ بولا تۇرا پاسيەنت سەندىرۋگە كونگىش بولادى. ينكۆيزيسيا، پسيحياتريا انتيحولينەرگيالىق گالليۋسيوگەندەردى عاسىرلار بويى قولدانۋ ارقىلى وزگە ادامنىڭ «ءجۇرىس-تۇرىسىن موديفيكاسيالاۋدىڭ» ساناسىز ستەرەوتيپىن قالىپتاستىرعان. ستەرەوتيپتىڭ ماقساتى پاسيەنتتىڭ ساناسى وياۋ بولسا دا جاساندى ءولىم شاقىرۋ. پاسيەنت ەكسپەريمەنت بارىسىندا ادامعا ءتان ەمەس قورقىنىش سەزىمىن باستان وتكەرەدى. دارىگەر پاسيەنتتىڭ جانىن «اشادى» دا وعان كەرەك وي-پىكىردى «كىرگىزەدى».
ناركوز – ح ادام
تۇسكى استان كەيىن جۋرنال جايىن ۇمىتىپ كەتكەنى ەسكە تۇسەدى. جۇمباق تۇلعانىڭ ءاتى-جونىن جۋرنال بەتىنەن قاراي سالۋدى شەشتى. «اباي قۇنانباي ۇلى» دەگەن جازۋدى كورگەن ول اڭ-تاڭ بولىپ، تۇرعان ورنىندا سىلەسىپ قاتىپ قالادى. جۇمىس ورنىنا زەر سالىپ قاراسا، كىتاپ سورەسىندە اباي تولىپ تۇر. كەنەت ءبارى ەسىنە تۇسەدى. ابايدىڭ قارا سوزدەرىن، ولەڭدەرىن ءسۇيىپ وقيتىن رۋحى-جانى قازاق وعان بۇل «ۇمىتۋ» اۋىر سوققى بولىپ ءتيدى. بارىنە كىنالى ناركوز بولاتىن.
جازيرا بايدالى
