قازاقستاندىق مەديسينالىق قىزمەت ساپاسى جوعارى تالاپتار دەڭگەيىنەن كورىنە الماي كەلە جاتقانى بەلگىلى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان «100 ناقتى قادامنىڭ» 82-قادامىندا «مەديسينالىق قىزمەت ساپاسى بويىنشا بىرلەسكەن كوميسسيا قۇرۋ» مىندەتىن قويعان بولاتىن. بۇگىن ءبىز وسى كوميسسيانىڭ جۇمىس قورىتىندىلارى نەگىزىندە مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ءتيىمدى ستاندارتتارىن ەنگىزۋ جانە ونىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان شارالار توڭىرەگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مەديسينالىق قىزمەتتى ستاندارتتاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى تيمۋر سۇلتانعازييەۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– تيمۋر سلامجان ۇلى، مەديسينالىق قىزمەت ساپاسى بويىنشا ءبىرلەسكەن كوميسسيانىڭ جۇمىسى جانە مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ستاندارتتارى تۋرالى قىسقاشا ايتىپ وتسەڭىز؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ ناقتى تاپسىرماسىنا بايلانىستى مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ۇزدىك ستاندارتتارىن ەنگىزۋ ماقساتىندا مەديسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسى جونىندەگى بىرىككەن كوميسسيا جۇمىس ىستەيدى (بۇدان ءارى – سجبك). سجبك-نىڭ نەگىزگى ءمىندەتتەرى – كلينيكالىق حاتتامالاردى؛ مەديسينالىق ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىن؛ دارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ساپا مەن قولجەتىمدىلىكتى باقىلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى دايىنداۋ بولىپ تابىلادى.
2016 جىلدىڭ 9 ايى بويىنشا سجبك 11 وتىرىس وتكىزدى. وسى وتىرىستاردىڭ بارلىعىندا مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتىرۋ ماسەلەسى جان-جاقتى تالقىلانىپ، ناقتى شارالار بەلگىلەندى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ماماندارىنىڭ تاپشىلىعىن انىقتاۋ ءادىستەرى، كلينيكالىق حاتتامالاردى دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋدىڭ جول كارتاسى جانە باسقا كەشەندى ماسەلەلەر قارالىپ، ماقۇلداندى.
– وسى ورايدا حالىققا مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى بويىنشا نە ىستەلدى؟
– مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جانە ەمدەلۋشىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارلىق مەديسينالىق ۇيىمداردا ەمدەلۋشىءنى قولداۋ جانە ىشكى اۋديت قىزمەتتەرى، سونداي-اق، 16 وڭىرلىك Call-ورتالىق قۇرىلعان. ولار شاعىمداردى دەرەۋ تەكسەرۋ جانە كەمشىلىكتەردىڭ الدىن الۋ ۇستانىمى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. ءوڭىرلىك Call-ورتالىقتاردىڭ قىزمەتى تۋرالى اقپارات دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىنىڭ، مەديسينالىق ۇيىمداردىڭ سايتتارىندا، وبلىستىق گازەتتەردە، جەرگىلىكتى تەلەارنالاردا تۇراقتى جاريالانادى.
مەديسينالىق قىزمەت نارىعىندا باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ – مەديسينالىق كومەكءتىڭ ساپاسىن جوعارىلاتۋدىڭ تاعى دا ءبىر قۇرالى. وسى رەتتە اككرەديتتەۋ باسەكەلەستىكتى دامىتۋ ءۇشىن تەگىن مەديسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەءمىن كورسەتۋگە جەكەمەنشىك قىزمەت كورسەتۋشىنى تارتۋعا، ساپانى، قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋعا جانە مەملەكەتءتىڭ قاراجاتىن ءتيىمءدى پايدالانۋعا ەركىندىك بەرەدى. مەديسينالىق ۇيىمداردى (بۇدان ءارى – مۇ) اككرەديتتەۋ 2015 جىلى ۇيىمداردىڭ دايىندىق دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاعاندىعىن كورسەتتى.
تاۋەلسىز ساراپشىلار دەرەكتەرىءنىڭ بانكىن كەڭەيتۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا، بۇگىنگى كۇنى بانكتە 800-گە جۋىق اككرەديتتەلگەن ساراپشى بار. اككرەديتتەلگەن تاۋەلسىز ساراپشىلار تۋرالى اقپارات مينيسترلىكتىڭ سايتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق ازاماتتارى ءۇشىن قولجەتىمدى. ەمدەلۋشىلەردىڭ حاباردار بولۋىن ارتتىرۋ، ترانسپارەنتتىلىك ۇستانىمدارىن جانە مەديسينالىق ۇيىمداردى ەركىن تاڭداۋدى دامىتۋ ماقساتىندا مينيسترلىك سىرتقى، ىشكى باقىلاۋ جانە ەمدەلۋشىلەردىڭ پىكىرلەرىنىڭ ءناتيجەلەرى نەگىزىندە رەسپۋبليكانىڭ مەديسينالىق ۇيىمدارىن رەيتينگىلىك باعالاۋ جۇيەسىن ەنگىزدى. سارالاۋ ناتيجەلەرى مينيسترلىكتىڭ سايتىندا ورنالاستىرىلادى.
– بۇگىندە مەملەكەتتىك ەمحانالار مەن جەكەمەنشىك ەمحانالار حالىققا اقىلى قىزمەت كورسەتۋ جارىسىنا تۇسكەندەي. ال قاراپايىم حالىق مەملەكەت تاراپىنان كەپىلدىك بەرىلگەن تەگىن مەديسينالىق كومەكءتىڭ كولەمىن بىلە بەرمەيدى. سوندىقتان تەگىن مەديسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى جانە وعان قولجەتىمدىلىك جايى تۋرالى كەڭىنەن ايتىپ وتسەڭىز.
– تەگىن مەديسينالىق كومەكتىڭ كەءپىلدىك بەرىلگەن كولەمى – بۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا جانە ورالماندارعا ۇسىنىلاتىن مەديسينالىق قىزمەتتەر تىزبەسى بويىنشا ءبىرىڭعاي مەديسينالىق كومەكتىڭ كولەمى. «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنىڭ 34-بابىنا سايكەس تەگىن مەديسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى (بۇدان ءارى – تمككك) بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى مەن ورالماندارعا ۇسىنىلادى جانە پروفيلاكتيكالىق، دياگنوستيكا جانە ەمدىك مەديسينالىق قىزمەتتەرءدى قامتيدى. «تەگىن مەديسينالىق كومەكءتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ ءتىزبەءسىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2009 جىلعى 15 جەلتوقسانداعى №2136 قاۋلىسىنا سايكەس تەگىن مەديسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى بەكىتىلگەن.
تمككك شەڭبەرىندەگى امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق كومەك – مەديسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەكتى (مساك)، كەڭەستىك-دياگنوستيكالىق كومەكتى (كدك) قامتيدى. مساك شەڭبەرىندە قىزمەتتەردىڭ مىناداي تۇرلەرى كورسەتىلەدى: پروفيلاكتيكالىق، دياگنوستيكالىق، ەمدىك، ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىزدىق ساراپتاماسى. ونىڭ ىشىندە ەمدىك قىزمەت تۋرالى بولە-جارا ايتاتىن بولساق، ەمدىك قىزمەتتەر: جەدەل جانە كەزەك كۇتتىرمەيتىن مەديسينالىق كومەك كورسەتۋدى، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ستاندارتتارعا سايكەس ەمدەۋ شارالارىن قولدانۋ بەلگىلى ءبىر سىرقاتى بار ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن تەگىن جانە جەڭىلدىكتى دارىلىك زاتتارمەن جانە امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە ارنايى ەمدىك ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋدى قامتيدى.
امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە ناۋقاستاردى دارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ارنايى بۇيرىقپەن بەكىتىلگەن تەگىن مەديسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ شەڭبەرىندە ءدارى-دارمەكپەن جانە مەديسينالىق ماقساتتاعى زاتتارمەن، ونىڭ ىشىندە بەلگىلى ءبىر اۋرۋلارى (جاي-كۇيلەرى) بار ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن دارى-دارمەكتەردى جانە مامانداندىرىلعان ەمدىك ءونىمدەردىڭ تىزبەسىن بەكىتۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. 2012 جىلدان بەرى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك از قامتاماسىز ەتىلگەن توپتارىنا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا (زەينەتكەرلەر، مۇگەدەكتەر، از قامتىلعان وتباسىلار) بۇرىن 50 پايىز جەڭىلدىكپەن بەرىلگەن دارىلىك زاتتار تەگىن بەرىلەتىن بولدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن اۋىر گەماتولوگيالىق، ونكولوگيالىق، اۋتويممۋندىق اۋرۋلارمەن، قانت ديابەتىمەن، تۋبەركۋلەزبەن، سوزىلمالى ۆيرۋستىق گەپاتيتپەن، سيرەك كەزدەسەتىن تۋا بىتكەن پاتولوگياسى بار، تۋبەركۋلەزبەن، ايتۆ-ينفەكسياسىمەن، جايىلما بەرىشپەن اۋىراتىن ناۋقاستار دارى-دارمەكپەن تولىق تەگىن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل رەتتە، تمككك شەڭبەرىندە اعىمداعى كەزەڭدە شامامەن ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان 2 ميلليون ادام 48 نوزولوگيا بويىنشا جانە ءدارىلىك زاتتاردىڭ 400 تۇرلەرى بويىنشا امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە تەگىن دارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
– بايقاپ وتىرساق، مەملەكەت تاراپىنان قازاقستاندىقتاردى تەگىن مەديسينالىق قىزمەتپەن، ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدە ايتارلىقتاي جەڭىلدىكتەر جاسالعان ەكەن. وسىنى تۇرعىندارىمىز بىلە بەرمەيدى. تەگىن مەديسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى قيىن با؟
– قاراپايىم حالىقتىڭ ءوز قۇقىعىن جەتە پايدالانبايتىندىعى جاسىرىن ەمەس. كوپ رەتتە بۇل تۇرعىنداردىڭ ەلىءمىزءدىڭ زاڭدارى مەن ەرەجەلەرىن ءبىلمەيتىندىگىنىڭ سالدارىنان بولادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ باعدارلامالارى مەن ەرەجەلەرىن كوپشىلىكتىڭ بىلە بەرمەيتىندىگىن پايدالانىپ، كەيبىر ەمدەۋ ورىندارى تەگىن مەديسينالىق كومەك تۇرلەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قيىنداتىپ جىبەرگەنى وكىنىشتى-اق.
دەگەنمەن، ءبىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەننەن كەيىن مەديسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى جاقساردى. وسىلايشا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق ازاماتتارى «ستاسيوناردى ەركىن تاڭداۋ» ءپرينسيپى بويىنشا باسقا ايماقتارعا ەمدەلۋگە، سونىڭ ىشىندە عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن عىلىمي ورتالىقتارعا بارۋعا، جوعارى مامانداندىرىلعان كومەك الۋعا، ونىڭ ىشىندە مامانداندىرىلعان مەديسينالىق كومەك الۋعا مۇمكىندىك الدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ 2010 جىلعى 3 ءشىلدەدەگى №492 بۇيرىعىمەن بەكىءتىلگەن ەمدەلۋگە جاتقىزۋ بيۋروسى پورتالى ارقىلى تەگىن مەديسينالىق كومەكءتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە ازاماتتاردى ستاسيونارعا جوسپارلى ەمدەۋگە جاتقىزۋ مساك مامانىنىڭ نەمەسە كاسىبي ماماننىڭ جولداماسىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ستاسيونارلىق ەمدەۋ شارالارى بارىسىندا ەمدەلۋشىلەردى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ تمككك شەڭبەرىندە تەگىن جانە رەسپۋبليكالىق ءدارىلىك فورمۋليار (بۇدان ءارى – ردف) نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. اعىمداعى كەزەڭدەگى احۋال بويىنشا ردف-قا 25 فارماكولوگيالىق-تەراپيالىق توپتار مەن 800-گە جۋىق حالىقارالىق دارىلىك زاتتاردىڭ پاتەنتتەلمەگەن اتاۋى كىرەدى.
سونىمەن بىرگە، مينيسترلىك حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ودان ءارى نىعايتۋ ماقساتىندا وتباسىلىق دەنساۋلىق ورتالىقتارىن، پروفيلاكتيكا جانە الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ بولىمشەلەرىن قۇرۋ ارقىلى مساك-تىڭ الەۋمەتتىك باعدارلانعان مودەلىن ەنگىزۋگە، مساك-تىڭ شتات نورماتيۆتەرىنە الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردى، پسيحولوگتاردى قوسۋعا ەرەكشە كوڭىل بولۋدە. ءقازىر ەلىمىزدەگى العاشقى مەديسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن 1849 مەديسينالىق ۇيىمدا، 19390 دارىگەر، 49984 ورتا مەديسينا قىزمەتكەرى، 2188 الەۋمەتتىك قىزمەتكەر مەن 813 پسيحولوگ جۇمىس ىستەيءدى.
تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەتىن ماسەلە، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – سوزىلمالى ينفەكسيالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ اسقىنۋىن بولدىرماۋ، ونىڭ شىعىندارىن ازايتۋ جانە اۋرۋدى باسقارۋ ۇدەرىسىنە ادامنىڭ ءوزىن تىكەلەي تارتۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرءشىلىكپەن قاراۋ داعدىسىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى سىرقاتتىڭ الدىن الۋعا ءمۇمكىندىك بەرەتىن مساك مامانى جانە ناۋقاستىڭ اراسىنداعى سەرىكتەستىككە قۇرىلعان اۋرۋدى باسقارۋ باعدارلاماسىن (ابب) ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى.
– تيمۋر سلامجان ۇلى، وسى مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك ەمحانالاردىڭ ايىرماشىلىعى نەدە؟
– مەديسينالىق كومەك كورسەتۋدە مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك ەمحانالاردىڭ ايىرماشىلىعى جوق. حالىققا مەديسينالىق كومەك كورسەتۋ ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ مەنشىك تۇرىنە قاراماستان، كلينيكالىق حاتتامالارمەن، ستاندارتتارمەن جانە تاعى باسقا ەلىمىزدە قابىلدانعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. جەكەمەنشىك ەمحانالاردىڭ ايىرماشىلىعى قوسىمشا سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ عانا بولىپ تابىلادى. ءبىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن (بۇدج) ەنگىزۋمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ مەملەكەتتىك ەمەس سەكتورىنىڭ الدىندا جاڭا پەرسپەكتيۆالار اشىلدى، ولارعا مەملەكەتتىك مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋشىلەرمەن بىردەي جاعداي جاسالدى، سونداي-اق تاريفتەردىڭ تارتىمدىلىعى قامتاماسىز ەتىلدى. وسىعان بايلانىستى سوڭعى ۋاقىتتا بۇدج جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا تەگىن مەديسينالىق كومەكءتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىن قامتاماسىز ەتۋدە جەكەمەنشىك ەمحانالاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى.
– كادر بىلىكتىلىگى قالاي شەشىلۋدە؟
– كادرلاردى قايتا دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جىل سايىن مينيسترلىك ناقتى ءىس جۇزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قاجەتتىلىككە سايكەس مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن ورنالاستىرادى. مەديسينالىق كادرلاردىڭ جىل سايىنعى بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋداعى ەڭ تومەن قاجەتتىلىك 46،7 مىڭ ماماندى قۇرايدى، ونىڭ ىشىندە 13،9 مىڭ دارىگەر جانە 32،8 مىڭ ورتا مەديسينا كادرلارى (ەڭ از دەگەندە 5 جىلدا 1 رەت) جىل سايىن كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرىپ وتىرۋى كەرەك.
قازاقستاندا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىك باعدارلامالار، جەرگىلىكتى بيۋدجەت جانە ۇيىمداردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. وسىلايشا، بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋداعى جالپى قاجەتتىلىك تولىق كولەمدە قامتاماسىز ەتىلەءدى. ماسەلەن، 2015 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى جۇزەگە اسىراتىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شەڭبەرىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى كادرلارىنىڭ بىلىكءتىلىگىن ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ باعدارلامالارى بويىنشا 14،6 مىڭ مامان وقىتىلدى. اعىمداعى جىلى 14،4 مىڭ ماماندى وقىتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جىلقىباي جاعىپار ۇلى،
«ەگەمەن قازاقستان»
