وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ اق التىنى اتانعان ماقتا ءوندىرىسى اۋىل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا اسەر ەتۋدە. ماقتا – تەحنيكالىق داقىل رەتiندە قورشاعان ورتاعا، اۋا رايىنا، توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىنا، ءاسiرەسە كۇن كوزi مەن اعىن سۋعا تالعامى جوعارى داقىل.  ماقتا ءوندىرۋ سالاسىندا ۇزاق جىلداردان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندىقتان بۇل سالانى جەتىلدىرۋ جولدارىن جاقسى بىلەمىن. ماسەلەن، ءوسiرiپ باپتاۋ – ۆەگەتاسيا كەزەڭiندە ماقتا تالابىنا ساي اگروتەحنيكالىق iس-شارالار ءوز ۋاقىتىندا جانە ساپالى جۇرگiزiلسە، ءونiمدiلiكتi ءار گەكتاردان 40-50 سەنتنەرگە دەيiن جەتكiزۋگە بولادى.

          ماقتا تالشىعى وسى ءوسiمدiكتiڭ بەرەتiن نەگiزگi شيكiزاتى بولىپ تابىلادى. شيتتi ماقتادا 30-38% تالشىق، 50-56% شيت بولادى، ال، شيتتە 18-22% ماقتا مايى بار. ودان 20-دان استام ءتۇرلi دايىن بۇيىمدار شىعارۋعا بولادى. وسىدان-اق ونىڭ دامىتۋ جولدارىن اڭعارۋعا بولادى. شيتتi ماقتا – حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ توقىما ونەركاسiبi، ماي وڭدەۋ، گيدروليز، حيميا جانە باسقا دا سالالارى ءۇشiن قاجەتتi شيكiزات.

          بۇل ونەركاسىپتى مەڭگەرگەنىمە تالاي جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. سوندىقتان بiزدiڭ ەلiمiزدەگi ماقتا شارۋاشىلىعىندا بiرقاتار ەرەكشەلiكتەر بار. اتاپ ايتار بولساق، كەيبiر جىلدارى ماقتا پiسiپ ۇلگەرۋ ءۇشiن كۇن كوزiنiڭ جىلۋى جەتiسپەيدi، سوندىقتان ماقتانى دەفوليانتتار جاردەمiمەن جەتiلدiرۋگە تۋرا كەلەدi. ءوڭiردە ورتا تالشىقتى ماقتانى ءوسiرiپ باپتاۋدى ۇيرەنگەن فەرمەرلەر جوعارى ساپالى ءونiم ءوندiرەدi. 1990 جىلعا دەيiن ماقتا داقىلى باسىم بولدى. ماسكەۋ جەرگiلiكتi ماقتا ءوندiرۋشiلەردiڭ جاعدايىمەن ساناسپاي، كەلەشەككە ءمان بەرمەي، تەك جىلدان-جىلعا كوپ ماقتا ءوندiرۋدi تالاپ ەتكەن بولاتىن. بiراق بۇل ساياسات حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتiك احۋالىنا، ءونiمدiلiككە، توپىراق قۇنارلىلىعىنا، جەردiڭ مەليوراسيالىق جاعدايىنا، اۋىل شارۋاشىلىعى ءونiمiنiڭ ساپاسىنا كەرi اسەر ەتiپ، ماقتا اۋرۋلارى مەن زيانكەستەرiنiڭ كوبەيۋiنە جانە وزگە دە كارانتيندiك ارامشوپتەردiڭ تاراۋىنا اكەلiپ سوقتىردى. دەسە دە ەلiمiزدە ماقتا سالاسى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋلەر جوقتىڭ قاسى بولاتىن. قازاقستاننىڭ ماقتا شارۋاشىلىعى كەلەشەكتە وزبەكستاننىڭ ماقتا شارۋاشىلىعىنا ابدەن تاۋەلدi بولۋى مۇمكiن دەگەن سوزدەردi جيi ايتاتىن.ءبىراق ولاي بولعان جوق، تاۋەلسىزدىك الىپ، جەر پايى ءبولiنiپ، ورتاشا 5-10-20 گەكتاردان شارۋا شارۋاشىلىقتارى قۇرىلدى. 1995-1997 جىلدارى تەك ماقتا ءوندiرiسiمەن اينالىساتىن شارۋالار سانى ءوڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىندا 85 مىڭعا جەتتi. جەكەشەلەندiرۋ جۇمىستارى كەزiندە ماقتانىڭ ءونiمدiلiگi ءار گەكتاردان 17-19 سەنتنەرگە دەيiن تومەندەپ كەتسە، كەيىن كوتەرلدى. دەسە دە مەنىڭشە عىلىمي زەرتتەۋ ماسەلەسىن ءالى دە قولعا العان ءجون.

بولاتبەك انۋار ۇلى،

ماقتارال اۋدانىنىڭ تۇرعىنى