جەلتوقسان قاھارمانى ەربول سىپاتايەۆ جايلى تىڭ دەرەكتەر

/uploads/thumbnail/20170709185413602_small.jpg

جەلتوقسان كوتەرىلىسى كەزىندە الاڭدا العان سوققىدان كوز جۇمعان جاس — ەربول سىپاتايەۆ بولاتىن. ول تۋرالى دەرەكتەر وتە از. بىلەتىنىمىز، سول كەزدەگى تالدىقورعان وبلىسىنىڭ كوكتال اۋىلىندا 1964 جىلى دۇنيەگە كەلگەن ەربول جەلتوقسان كوتەرىلىسى تۇسىندا الماتىنىڭ ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىنىڭ 2ء-شى كۋرسىندا وقىپ جۇرەدى. ودان ءارى «قازاقكسر جوعارعى سوۆەتى پرەزيدۋمىنىڭ الماتى جانە قازاقستاننىڭ وزگە وبلىستارىنداعى 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعالارىنا ءتيىستى باعا بەرۋ جونىندەگى كوميسسيا كورىتىندىسى» (اپماتى قالاسى، 1990 جىل.) دەرەكتەرىنە كوز جىبەرسەك.

«تاعى ءبىر قايعىلى جاعداي — الاڭدا باسىنان جاراقاتتانىپ، كەيىن قازا بولعان الماتى ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتى ە.م. سىپاتايەۆتىڭ ءىسى. ونىڭ اكە-شەشەسى جوق، تۋىسقاندارى عانا بار. ءبىراق ولار الماتىعا شاقىرىلماعان. قازا تۋرالى انىقتامانى اۋرۋحانادان مقك قىزمەتكەرى الادى. سوسىن ول ميليسيا قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە مۇردە سالىنعان تابىتتى تۋىسقاندارى تۇراتىن جەرگە الىپ جۇرەدى. ءتۇن ىشىندە كەلەدى، الدىن الا حابارلانعان تۋىسقاندارى ولاردى الدىنان شىعىپ كۇتىپ الادى. ولارعا جىگىتتى الاڭدا جارالى كۇيىندە تاۋىپ العاندارىن، اۋرۋحانادا ولگەنىن، ولتىرگەن ادامنىڭ بەلگىسىز ەكەنىن، ءقازىر بۇل ىسپەن پروكۋراتۋرا اينالىسىپ جاتقانىن تۇسىندىرەدى. پروكۋراتۋرا شىنىندا دا ءىس قوزعادى، ءبىراق ول ونىڭ ءولىمى تۋرالى ەمەس، وقيعالارعا قاتىسى جونىندە ەدى، «ايىپتالۋشىنىڭ» كازاسىنا بايلانىستى ءىس جابىلادى».

شاياحمەت ورازىمبەك ۇلى ەسىمدى ازامات ءوز ماقالاسىندا («زاڭ» گازەتى، 14 جەلتوقسان، 1997 جىل، «ول الاڭعا ءولىم ىزدەپ بارعان جوق ەدى») ەربول سىپاتايەۆ تۋرالى بۇرىن سوڭدى كەزدەسپەگەن تىڭ دەرەكتەر ۇسىنادى.

«سىرت كيىمدەرى جىرتىلىپ، يىقتارىنا توگىلگەن شاشتارى قوبىراعان قوس بويجەتكەندى ىعىنا الىپ قورعاشتاي شەگىنگەن ەربول بۇلارعا قۇتىرعان يتشە اقىرىپ جەتىپ كەلىپ، وندى-سولدى كەلتەگىن سەرمەگەن ساۋىتتىنى اياقتان شالىپ كۇلاتتى دا، قاسىنداعىلارعا «تەز قورشاۋدان شىعالىك» دەپ قولدارىنان جەتەلەپ، قارسىداعى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ قالقاسىنا قاراي جۇگىردى. بۇلار قارۋلىلار قورشاۋىنان جۇگىرىپ ءوتىپ، تار كوشەنىڭ بويىمەن تومەن قاراي تۇسە بەرگەندە، ارت جاقتان ەستىلگەن ءزىلدى داۋىسقا جالت قاراسا، قولدارىندا ساپەر كۇرەگى بار ەكى فورمالى قۋىپ كەلەدى ەكەن. ەربول قىزدارعا: «ەشتەڭەگە قايىرىلماي تەز جۇگىرىپ، ۇلكەن كوشەگە شىعىپ كەتىڭدەر» دەگەنشە، وكشەلەپ كەلىپ، كوزدەرىنە قان تولعان قارۋلى ەكەۋ باس سالىپ، ەربولمەن ايقاسا كەتتى. قولىنا، يىعىنا تيگەن كۇرەك سوققىلارىنا كاراماستان، ارپالىسقان ەربول ولارعا ءبىرازعا دەيىن الدىرمادى. ۇزىنتۇراسىن جامباسقا سالىپ، الىپ ۇردى. تۇرا بەرگەنى سول ەدى، باسىنا سارت ەتە تۇسكەن سوققىدان اپ-ساتتە كوزى قاراۋىتىپ سالا بەردى. بار كۇشىن جيىپ، ءتونىپ كەلگەن ەكىنشى سوققىعا قولىن توسەپ ۇلگەردى. ءبىراق، اياعى تايعاناپ، ءسۇرىنىپ قۇلادى. وسى ساتتە ورنىنان ارەڭ تۇرىپ ۇلگەرگەن ۇزىنتۇرا جۇگىرىپ كەلىپ، ەربولدىڭ باسىنا اۋىر زاتپەن سالىپ قالدى. قاپىدا قالگان البىرت جاس گۇرس ەتىپ قۇلادى. اياۋشىلىق پەن مەيىرىمدىلىك اتاۋلىنى ۇمىتقان الگى ەكەۋى بىلاپىت سوزدەردى كارشا بوراتىپ، قۇلاپ تۇسكەن ەربولدى اياۋسىز تەپكىنىڭ استىنا الدى. اۋىر سوققىلاردان ەربول ەسىن جوعالتتى. ودان ءارى نە بولعانىن بىلمەيدى. ەسىن جيىپ، كىرپىگىن كوتەرۋگە عانا شاماسى كەلگەندە، بايقاعانى — ماڭىندا تۇرگان اق حالاتتى دارىگەرلەر ەدى.

الدىندا تۇرگان اق حالاتتىلارعا جالىنى ءسونىپ بارا جاتقان كوزدەرىن قاداپ جاتىپ، ول «قىزدار قۇتىلدى ما ەكەن؟» دەپ ويلادى. ولارعا قاراپ جاتىپ، ول «مەن الاڭعا ءولىم ىزدەپ بارعان جوق ەدىم عوي»، «ەلىم-اي، ەرتەڭىڭ نە بولار ەكەن؟» دەپ قينالدى… 1986 جىلى جەلتوقساننىڭ جيىرما ءۇشى كۇنى ەربول سىپاتايەۆ نەبارى 22 جاسىندا اۋرۋحانادا جارىق دۇنيەمەن قوشتاستى.

ءيا، ول الاڭعا ءولىم ىزدەپ بارگان جوق ەدى…» ەربول سىپاتايەۆ تۋرالى وسىنداي جۇرەك جاردى ەستەلىكتەر ءالى ايتىلا جاتار دەگەن ويدامىز.

اۆتورى: بولاتبەك تولەپبەرگەن

قاتىستى ماقالالار