بەلگىلى قوعام قايراتكەرى سەرىك ساپارعالي ءوزىنىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىندا «ءابىلازوۆتىڭ وڭ قولى كوزلوۆتىڭ 138 قازاقتىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارىنىڭ ءتىل تۋرالى ۇندەۋىنە قارسى جازعان حاتى» دەگەن ءتىزىمدى جاريالادى.
كەزىندە 2011 جىلى مۇحتار شاحانوۆ باستاعان ۇلت زيالىلارىنىڭ كونستيتۋسيادان قازاق تىلىنە تۇساۋ بولىپ كەلە جاتقان 7 باپتىڭ 2ء-شى تارماعىن الىپ تاستاۋ تۋرالى تالابىن ونداعان مىڭ ادام قولداعانى بەلگىلى. ءبىراق، كرەملگە قاراپ ورازاسىن اشاتىن ءبىزدىڭ بيلىكتىڭ بۇل حالىق تالابىن ورىنداۋعا شاماسى جەتپەدى. اتازاڭداعى 7 باپتىڭ 2ء-شى تارماعىن الىپ تاستاماي قازاق ءتىلىن دامىتامىز دەگەن – ناعىز كوزبوياۋشىلىق، حالىقتى الداۋ! بۇنى دالەلدەپ، كەزىندە بىرنەشە ماقالا دا جازعان ەدىك. “اتا زاڭدى وزگەرتپەي، ءتىلدى ۇيرەنۋ – سۋعا تۇسپەي ءجۇزۋدى ۇيرەن دەگەنمەن بىردەي…” http://www.qazaquni.kz/؟p=8911 3
ال بيلىككە قوسىلىپ كەتىپ، قازاق زيالىلارىنىڭ تالابىنا – قازاق تىلىنە – قازاق مۇددەسىنە قارسى شىققانداردىڭ ىشىندە بەلگىلى جۋرناليست گۇلجان ەرعالييەۆا باستاعان ءبىراز «زيالىلار» بار ەكەن! سونىمەن بىرگە «ادام قۇقىعى جانە زاڭدىلىقتى ساقتاۋ جونىندەگى قازاقستاندىق حالىقارالىق بيۋرو ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى روزا اقىلبەكوۆا،
قازاقستان مەديا اليانسىنىڭ ءتوراعاسى ءادىل جالەلوۆ دەگەن، «امان-ساۋلىق» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى باقىت تۇمەنوۆا (سۋرەتتە)، قۇقىقتىق ساياساتتى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى نازگۇل ەرعالييەۆا، ساياساتتانۋشى ءادىل نۇرماقوۆ، «العا!» پارتياسىنىڭ ءتوراعاسى ۆلاديمير كوزلوۆ، جۋرناليستەر سەرگەي دۋۆانوۆ، يگور ۆينياۆسكيي، «ءادىل ءسوز» حالىقارالىق ءسوز بوستاندىعىن قورعاۋ قورىنىڭ پرەزيدەنتى تامارا قالەيەۆا ت.ب. قول قويىپتى…
ادام قۇقىن ساقتاعىش اقىلبەكوۆاعا قازاقتىڭ قۇقى –قازاق ءتىلىنىڭ قۇقى كوك تيىنعا كەرەگى جوق ەكەنىن كورسەتتى. . كورىنگەن جەرگە تۇمسىعىن سۇعىپ، زاڭ ايتقىش باقىت تۇمەنوۆا ءۇشىن قازاق ءتىلىنىڭ تورگە شىعۋى زاڭسىز ەكەن… «ءادىل» دەگەن اتتان ساداعا كەتكىر انا ءبىر ەكەۋ ءوز انا تىلدەرىنە ادىلەتسىزدىك جاساپ وتىرعاندارى دا ميلارىنا كىرمەيتىن بولار… قۇقىقتتىق ساياساتتى زەرتتەگىش تاعى ءبىر ەرعالييەۆانىڭ (نازگۇل)، تەك ءوز جەكە باستارىنا پايدالى عانا بولسا عانا «شىندىق» ىزدەگىش جۋرناليستەر سەرگەي دۋۆانوۆ، يگور ۆينياۆسكيي، تامارا كالەيەۆالاردىڭ جانە جوعارىدا اتى اتالعانداردىڭ بارلىعىنىڭ تىرلىگى «اس بولسا –بىزگە، تاس بولسا –وزگەگە» ۇستانىمىمەن عانا ءومىر ءسۇرۋ ەكەنى ەلگە بەلگىلى بولىپ قالعان ءقازىر. قالعان قازاق تىلىنە قارسىلاردى ءبىر-بىر ۇيىمنىڭ باسشىلارى بولسا دا جىعا تانىمادىق…
ال اڭقاۋ ەلگە «وپپوزيسياشى» كورىنىپ جۇرگەن، اقىرى «سۆوبودا سلوۆا» گازەتىن بيلىككە ساتىپ جىبەرىپ، بۇگىندە بەلگىلى قايسار ساياساتكەر عالىمجان جاقيانوۆتىڭ وتباسىنىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ الىپ، سوتقا بەرىپ جۇرگەن گۇلجان ەرعالييەۆا قازاق تىلىنە قارسى حاتقا قول قويىپ تۇرىپ، اكەسى الاشتىڭ اردا اقىنى حاميت ەرعالييەۆتىڭ ءارۋاعىن ويلامادى ما ەكەن دەيسىڭ. ءبىراق، بۇكىل الەمگە ينتەرنەت ارقىلى تىرجالاڭاش دەنەسىن كورسەتىپ ەلدى شوشىتقان، «اقىننىڭ قىزى دامبالسىز» دەپ، بەلگىلى تەلەجۋرناليست سەرىك اباس-شاح جازعانداي، لىپاسى جوق جالاڭاش كەمپىردە ۇلتتىق مۇددە قايدان بولسىن… ال 2009 جىلى بىزبەن بىرگە رەسپۋبليكا سارايىندا «مەملەكەتتىك ءتىل» ميتينگىسىنە قاتىسىپ، ءسوز سويلەگەن «العا» پارتياسى ءتوراعاسى ۆلاديمير كوزلوۆ بولسا،
ەكىجۇزدىلىك تانىتىپ، قازاق تىلىنە قارسى قايرات كورسەتىپ جۇرگەنى اشكەرە بولدى. ال كوزلوۆتىڭ باس قوجايىنى مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ كەزىندە 138ء-دىڭ حاتىنا اشىق قارسى شىعىپ، باسپاسوزدە حات جازعانى ءمالىم. سول كەزدە عوي، كەيىن قاناتتى سوزگە اينالىپ كەتكەن «ءبىزدىڭ ورىسقۇل بيلىكتەن اينىمايتىن ورىسقۇل وپپوزيسيامىز بار» دەگەن ءسوزدى ايتىپ جۇرگەنىمىز.. سوندىقتان بولار، كەزىندە كوزلوۆتىڭ قولىنان جەم جەپ ۇيرەنگەن، ونىڭ ۇلتشىلدارعا قارسى قويىپ جۇرگەن ءبىراز «وپپوزيسيونەرلەرى» قوجايىندارىنا جاعىنۋ ءۇشىن 138ء-دىڭ حاتىنا قول قويماي قاشقان كەزدە: «ول 138ء-دىڭ حاتى بيلىكتىڭ تاپسىرماسى» دەگەن بەيشارا جەلەۋلەرىن بەتپەردە قىلعان ەدى… وسىلاي قايراتكەر سەرىك ساپارعالي اعانىڭ ارقاسىندا ءبىراز «اڭقاۋ ەلگە ارامزا مولدالار» سۋ بەتىنە شىعىپ جاتىر…
«قازاق ءۇنى» گازەتى 2004 جىلى (ول كەزدە «جاس قازاق ءۇنى») پارلامەنتتە قازاق تىلىنە قارسى شىققان دەپۋتاتتاردىڭ ءتىزىمىن جاريالاپ، ەلدى ءدۇر سىلكىندىرگەن ەدى. ءبىز 2014 جىلى ، ون جىل وتكەن سوڭ سول ءتىزىمدى قايتا جاريالادىق، ۇلتتىق مۇددەگە ساتقىندىق جاساعانداردىڭ ەسىمدەرىن ينتەرنەتتە قالدىرۋ ءۇشىن… ايتقانداي-اق، ولاردىڭ اتتارى سۋرەتتەرىمەن بىرگە…ينتەرنەتتە جايىلىپ كەتتى. ەندى ، مىنە، قازاق تىلىنە قارسى شىققانداردىڭ تاعى ءبىر شوعىرىن تانىپ الىڭىزدار.
قازاق تىلىنە قارسى اتالمىش «اشىق حاتقا» كەلەيىك.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا، پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆقا، پرەمەر-مينيستر كارىم ماسىموۆكە، پارلامەنت سەناتىنىڭ سپيكەرى قايرات ماميگە، پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سپيكەرى ورال مۇحامەدجانوۆقا ارناعان اشىق حات:
قۇرمەتتى وتانداستار!
قازاق ءتىلىنىڭ ءرولىنىڭ كۇشەيۋى مەن قازاقستانداعى ورىس ءتىلى مارتەبەسىنىڭ وزگەرۋى تۋرالى ءقازاقتىلدى زيالى قاۋىم توبىنىڭ جازعان حاتى ءبىزدى بەي-جاي قالدىرا المادى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، ۇسىنىلىپ وتىرعان جول تىم راديكالدى جانە قوعام ومىرىنە كەرى باعىتتاعى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر اكەلۋى مۇمكىن.
كونستيتۋسيادان ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىنە قاتىستى نورمانى الىپ تاستاۋ، اسىرەسە، بۇل ىس-ارەكەتتى اسىعىس-ۇسىگىس جۇرگىزۋ قوعامداعى شيەلەنىستىڭ ورشۋىنە، ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستىڭ ۇشىعۋىنا، تىلدىك نەگىزدە بولە-جارا قاراپ، شەتتەتۋگە، جاپپاي ەميگراسيا مەن وزگە دە تۇيتكىلدى ماسەلەلەرگە اكەلىپ سوعادى. مۇنىڭ ءبىزدىڭميلليونداعان ازاماتتارىمىزعا، قازاقستاننىڭ يگىلىگى ءۇشىن ءومىر بويى تەر توككەن ءبىرقاتار وتانداستارىمىزعا وڭاي تيمەسى انىق.
ءتىلدى مەڭگەرۋگە شاقىرۋ شەتتەتۋ، كسەنوفوبيا جانە قوعامدا استان-كەستەن وزگەرىستەر جاساۋ ارقىلى ەمەس، اعارتۋشىلىق قاسيەتتەر مەن شىدامدىلىق ەرەجەلەرىنىڭ نەگىزىندە، الدىڭعى قاتارلى الەمدىك تاجىريبەنىڭەسكەرىلۋىمەن جۇرگىزىلۋى ءتيىس. ءبىز تۇپتەپ كەلگەندە وركەنيەتتى جانە سىندارلى ىس-ارەكەتتىڭ عانا دۇرىس ناتيجە بەرە الاتىنىنا ەش كۇماندانايمىز.
قازاقستان ۇلتى مەن تەگىنە قاراماستان بارلىق ازاماتى تەڭ مۇمكىندىككە يە مەملەكەت جانە كەلەشەكتە وسىلاي بولىپ قالا دا بەرمەك. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا، ۇلتارالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ جانە تەڭ قۇقىقپەن قامتاماسىز ەتۋ – رەسپۋبليكانىڭ قازىرگى جانە بولاشاق ازاماتتارى .ءۇشىن ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. «- دەپ، نەگىزگى جاندى جارانى جابۋلى قالدىرىپ، جاناي شاۋىپ، جالپىلاما سوعادى.
ودان سوڭ «سونىمەن قاتار، ءبىز قازاق ءتىلىنىڭ ءرولى، ماڭىزدىلىعى جانە مارتەبەسى نىعايۋ قاجەت دەپ سانايمىز. قازاق ءتىلىن بۇكىل ەل ازاماتتارىنىڭ جەتىك ءبىلۋى جولىندا مەملەكەت ءوزىنىڭ ەۆوليۋسيالىق رەسۋرستارىن ىسكە قوسا الادى دەپ سەنەمىز»-دەپ الىپ، 138ء-دىڭ حاتىنىڭ ناقتى، زاڭدى تالابى بولماسا، ەشقاشاندا ەشقايسىسى ىسكە اسپايتىن جالاڭ ديداكتيكانى، 25 جىلدا بىرەۋى دە ناتيجە بەرمەگەن شارالار مەن «اقىل-كەڭەستەردى» ءتىزىپ شىعادى.
سونىمەن، قازاق تىلىنە قارسى شىققاندارمەن تانىس بولىڭىزدار:
روزا اقىلبەكوۆا، ادام قۇقىعى جانە زاڭدىلىقتى ساقتاۋ جونىندەگى قازاقستاندىق حالىقارالىق بيۋرو ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى،
تامارا قالەيەۆا، «ءادىل ءسوز» حالىقارالىق ءسوز بوستاندىعىن قورعاۋ قورىنىڭ پرەزيدەنتى،
گۇلجان ەرعالييەۆا، Guljan.org مەديا جوبانى باس رەداكتورى،
سەرگەي دۋۆانوۆ، تاۋەلسىز جۋرناليست،
ءادىل جالەلوۆ، قازاقستان مەديا اليانسىنىڭ ءتوراعاسى،
باقىت تۇمەنوۆا، «امان-ساۋلىق» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى،
نازگۇل ەرعالييەۆا، قۇقىقتىق ساياساتتى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى،
ۆلاديمير كوزلوۆ، «العا!» پارتياسىنىڭ ءتوراعاسى،
ءادىل نۇرماقوۆ، ساياساتتانۋشى،
تاتيانا ترۋباچيەۆا، «گولوس رەسپۋبليكي» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى،
اناستاسيا نوۆيكوۆا، «رەسپۋبليكا» مۋلتيمەديا جوبالارىنىڭ رەداكتورى،
ۆياچەسلاۆ ابراموۆ، جۋرناليست،
يگور براتسيەۆ، MediaNet حالىقارالىق جۋرناليستيكا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى،
يرينا مەدنيكوۆا، قازاقستاننىڭ جاستار اقپاراتتىق قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى،
ديانا مەدۆەدنيكوۆا، سولتۇستىك قازاقستان قۇقىقتىق مەديا-ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى،
يگور ۆينياۆسكيي، «ۆزگلياد» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى،
الەكسەي گوستيەۆ، «ۆزگلياد» گازەتىنىڭ باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى،
الەكساندر كليۋشيەۆ، قازاقستان ءدىني بىرلەستىكتەرى اسسوسياسياسىنىڭ ءتوراعاسى،
ەلۆيرا ۆاتلينا، قازاقستان بالالار قورى باسقارماسىنىڭ ءتورايىمى،
ەۆگەنيا كوزىريەۆا، فەمينيستىك ليگا پرەزيدەنتى،
نادەجدا گلادىر، «پودرۋگي» داعدارىستىق ورتالىعى،
فاريدا سۋلەيەۆا، «گازەتا دليا روديتەلەي»، «قارىز بەن پارىز» باسىلىمدارىنىڭ رەداكتورى،
ۆالەنتينا راگوزا، «امۋلەت» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى،
ولەگ سوسكين، «وتكرىتىي مير» قوعامدىق اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى،
اندرەي سۆيريدوۆ، تاۋەلسىز جۋرناليست.
مىنە، بيىل قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا 25 جىل – شيرەك عاسىر بولسا دا، مەملەكەتتىك ءتىلى ءالى نان سۇراپ جەي المايتىن جاعدايدا قالۋىنا جانتالاسىپ، جانىن سالعانداردىڭ ەسىمدەرى!
ەشكىم دە، ەشنارسە دە ۇمىتىلمايدى!
قازىبەك يسا
qazaquni.kz
