ءاليحان بوكەيحاننىڭ ەكىنشى رەت ۇيلەنبەۋى ماحاببات پا، جوق الدە قيىن قىستاۋ زامانداعى ماجبۇرلىك پە؟ بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن «استانا اقشامى» گازەتى ىزدەپ كورگەن ەكەن.

بيىل الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ ءتوراعاسى ءاليحان بوكەيحاننىڭ 150 جىل مەرەيتويى يۋنەسكو كولەمىندە اتالىپ ءوتتى. ۇلت كوسەمىنىڭ مەرەيتويى اياسىندا ونىڭ ساياساتكەرلىگى مەن مەملەكەت باسقارعان قايراتكەرلىگىنەن باستاپ عىلىمي پۋبليسيستىگىنە دەيىن سان قىرى سيپاتتالىپ جازىلدى.

ءبىزدى بۇل جولى قىزىقتىرعان نارسە — ءاليحان بوكەيحاننىڭ وتباسىلىق جاعدايى بولىپ وتىر.

ءاليحان مەن ەلەنا 1901 جىلى وتباسىن قۇرىپ، 20 جىلعا جۋىق ۋاقىت بىرگە تۇر­عان. الاشتانۋشى عالىمدار ولاردىڭ اراسىندا ۇلكەن ماحاببات بولعانىن ايتادى. بەلگىلى ءاليحانتانۋشى عالىم سۇلتان حان اقق ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، قىر بالاسى – ءاليحان­نىڭ ۇزاق ۋاقىت ۇيلەنبەي ءجۇرۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. ونىڭ ەڭ ءبىرىنشىسى ءاليحان مەن ەلەنانىڭ اراسىندا ۇلكەن ماحاببات بولسا كەرەك.

– ءاليحان بوكەيحان 1916 جىلدىڭ اقپانىندا قازاقتى اتتى اسكەرگە الۋ جانە حالقىنا سايلاۋ قۇقىن قايتارىپ الۋ جۇمىسىمەن سامارادان سانكت-پەتەربورعا كەتەدى. سول كەتكەننەن 1918 جىلدىڭ كوكتەمىندە، اراعا ەكى جىلدان استام ۋاقىت سالىپ، بالا-شاعاسىمەن الاش قالاسىندا ءبىر-اق قايتا تابىسادى. ەگەر ءاليحان ايەلىنە سەنىم ءبىل­ءدىر­مەسە، بىرنەشە جىل سىرتتا ەمىن-ەركىن جۇرە الار ما ەدى؟ ەلەنا ءاليحان ءۇشىن وت پەن سۋدى كەشىپ، كوپتەگەن قيىن­شىلىق كورەدى، – دەيدى ءاليحانتانۋشى.

سوڭعى كەزدەرى ءاليحان مەن ەلەنانىڭ ۇيلەنۋىنە ونىڭ قايىن اتاسى قارسى بولعان دەگەن اڭگىمە ايتىلىپ ءجۇر. ءالي­حانتانۋشى عالىمنىڭ ايتۋىنشا، بۇل – جاڭساق پىكىر. ياكوۆليەۆ قىزىنا «ارينە، ءاليحانداي كۇيەۋ ساعان تابىلا قويماس. الايدا ءاليحان مۇسىلمان، ال سەن حريستيان ءدىنىن ۇستاناسىڭ. بۇعان ءاليحاننىڭ تۋعان-تۋىس­تارى قالاي قارايدى، سەنىڭ ورتاڭ ونى قالاي قابىلدايدى؟ وسىنى ويلان دا، ءوزىڭ شەشىم قابىلدا. مەن باتامدى بەرە­ءمىن» دەپ باتاسىن بەرىپتى.

مۇسىلمان مەن حريستيان ءدىن وكىلدەرىنىڭ شاڭىراق كو­تەرىپ، ءومىر ءسۇرۋىنىڭ قيىن ساتتەرى بولماي قويعان جوق. بۇل ارادا ەلەنانىڭ اكەسى ياكوۆ سيەۆاستيانوۆتىڭ «ءاليحاننىڭ تۋعان-تۋىستارى ساعان قالاي قارايدى؟» دەپ الاڭداۋى راس­تالعان ءتارىزدى. سەبەبى، ءاليحان بوكەيحاننىڭ ورىس قىزىنا ۇيلەنگەنىنە ونىڭ اناسى قارسى بولعان كورىنەدى. الەكەڭ شەشەسىنەن باتا الۋعا بارعان كەزدە «موينىنا كرەست تاققان كەلىنىمنىڭ قالاي ماڭدايىنان سۇيەمىن؟ تابالدىرىعىمنان اتتاماسىن!» دەپ قابىلداماي قويىپتى.

كەيىنىرەك الەكەڭ اۋىلىنا بارعان كەزدە ەلەنانى شاكارىمنىڭ اۋىلىنا تاستاپ، ءوزى بالا-شاعاسىن الىپ، ۇيىنە بارادى ەكەن.
بۇل وقيعا بولاشاق ۇلت كو­سەمىنىڭ جۇرەگىنە قاياۋ ءتۇسىرۋى ابدەن مۇمكىن. دەسەك تە، بۇدان دا قيىن جاعداي ەلەنا مەن ەليزاۆەتانىڭ اراسىندا ورىن العان بولاتىن. سۇلتان حان اقق ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، ەليزاۆەتا اناسىنىڭ مۇسىلمان ءدىنىن قابىلداماعانىنا قاتتى رەنجىگەن كورىنەدى.

– سىرىم بوكەيحانوۆتىڭ ايەلى الەكساندرا بوري­سوۆ­نانىڭ ايتۋىنشا، ەليزاۆەتا اناسىنىڭ ەسىمىن ەشقا­شان اۋزىنا المايتىن كورىنەدى. بىردە ماعان الەكساندرا بوريسوۆنا «ەليزاۆەتا شەشە­ءسىنىڭ مۇسىلمان ءدىنىن قابىل­داماعانىنا قاتتى نارازى بولعان. سوندىقتان دا ول ەلەنانىڭ بارلىق سۋرەتىن جويىپ جىبەرگەن» دەگەندى ايتىپ ەدى. شىنىندا تاڭعالاتىن ءجايت: ەلەنانىڭ ءبىر عانا سۋرەتى ساقتالىپ قالدى عوي. ال ونىڭ نەلىكتەن بۇلاي جاساعانى مەن ءۇشىن جۇمباق. ال ءوزى «انام اكەمدى شىن سۇيسە، مۇسىلمان ءدىنىن نەگە قابىلدامادى؟» دەپ رەنجىگەن دەگەن وي دا تۋادى، – دەيدى سۇلتان حان اقق ۇلى.

ەليزاۆەتا اناسىنىڭ مۇ­سىلمان ءدىنىن قابىل­داما­عا­نىنا قاتتى نارازى بولۋى ابدەن مۇمكىن. دەگەنمەن ءاليحان بوكەيحان «مۇسىلمان ءدىنىن قابىلدا» دەپ ەلەنانى كۇشتەمەگەنى انىق. 1921 جىلى سەمەيدە قايتىس بولعاندا ءاليحان ونى حريستيان ءدىنىنىڭ بارلىق ءراسىمى بويىنشا جەرلەگەن. بۇل ونىڭ ەلەناعا دەگەن ەرەكشە ماحابباتى بولسا كەرەك.

ءوز زامانىندا ءاليحان بوكەي­حاننىڭ اينالاسىنداعى جاقىن ادامدارى وعان ەكىنشى رەت ۇيلەنۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتپاي قويۋى مۇمكىن ەمەس. الايدا ول توسەك جاڭارتۋعا قۇلشىنىس تانىتپاعان كورىنەدى. مۇنىڭ نەگىزگى سەبەبى، ەلەناعا دەگەن ماحاباتتان بولەك، قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەگى ماجبۇرلىك بولۋى ابدەن مۇمكىن. سەبەبى كەڭەس وكىمەتىنىڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا بولعاندىقتان، ونىڭ ەكىنشى رەت ۇيلەنىپ، مامىراجاي ءومىر سۇرۋىنە مۇمكىندىگى بولمادى. بولعان كۇننىڭ وزىندە ول «ەكىنشى رەت ۇيلەنسەم، ونىڭ باسىنا قاتەر ءتوندىرىپ المايمىن با» دەپ ساقتانۋى دا ابدەن مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە، بالشەبەكتەر وزدەرى جاۋ دەپ ساناعان ازاماتىنىڭ سىرتىنان ونىڭ ءوز ايەلىنە تىڭشىلىق جاساتىپ كۇزەتتىرىپ قويعان بولاتىن. تالاي قۇيتىرقىلىقتى كورگەن اككى ساياساتكەر ەكىنشى رەت ۇيلەنۋدى «باسى ارتىق ماسەلە» دەپ ساناسا كەرەك.

ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى، اقتوعاي اۋدانىنان شىعىپ، التى الاشتىڭ ارداقتىسىنا اينالعان ۇلت كوسەمىنىڭ ەكىنشى رەت ۇيلەنبەۋى – ءبىز ءۇشىن جۇمباق.