تولىق اتى ءجونى ابدۋلازيز يبن ابدۋللاح يبن ابدۋرراحمان يبن باز 1912 جىلدىڭ سوڭىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1927 جىلى كوز جانارى ناشارلاپ 1931 جىلى تولىق كورمەي قالعان. ول ۋاھابيلەردىڭ اراسىندا «ۇلى شەيح» دەپ ۇلىقتالعان ابدۋل ۋاھابتىڭ ۇرپاقتارىنان ءتالىم العان. يسلام ادەبى بويىنشا پايعامبارىمىز س.ا.ۋ قۇرمەتىنە ولاردىڭ وتباسى مەن ۇرپاقتارى «ءال» اتاۋىمەن بىرگە اتالادى. ۋاھابيلەردە وسىعان ۇقساتىپ يبن ابدۋل ۋاھابتىڭ وتباسى مەن ۇرپاقتارىنا «ءال شەيح» دەپ قۇرمەت كورسەتەدى. يبن باز وسىنداي «ءال شەيح» دەپ ماداقتتالعان ۋاھابيلەردىڭ قۇرمەتتى عۇلامالارىنان ءبىلىم العان دەپ حابارلايدى islam.kz

 يبن باز 1938-1952 جىلدارى قازى لاۋازىمىن اتقارعان،  1952-1960 جىل ارالىعىندا ەر-رياد قالاسىندا جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتە،  1961-1970 جىلدارى مادينا يسلام ۋنيۆەرسيتەتىندە  پرورەكتور، 1970-1975 جىلى رەكتور، 1975 جىلدان باستاپ ءومىر سوڭىنا دەيىن ساۋد ارابياسىنىڭ مۋفتيلىگىندە قىزمەت ەتكەن. 1999 جىلى دۇنيەدەن وتكەن.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەتىن ءبىر جايت يسلامنىڭ ءتورت مازھابىنىڭ بارلىعىدا ءبىر اۋىزدان كەلىسكەن پىكىرى بويىنشا كوزى كورمەيتىن ادامنىڭ قازىلىق، مۋفتيلىك، يمامدىق قىزمەتىن اتقارۋى ماكرۋھ بولىپ سانالادى.

يبن بازدىڭ 20-دان ارتىق ءىرى ەڭبەكتەرى بار. ەڭبەكتەرى بىرنەشە جىل بويى باسپادان باسىلىپ كەلەدى. اسىرەسە اقيداعا قاتىستى كوزقاراستارى ءوزىنىڭ كوزى تىرىسىندە 5-توم بولىپ باسپادان شىعارىلعان. اتالعان ەڭبەگىندە ونىڭ ءداستۇرلى يسلام اقيداسى مەن يسلام قۇقىقىنا جاساعان يجماعى احلي سۋننا ءۋال جاماعاعا  قارسى كەلەتىن پىكىرلەرى مەن كوزاراستارى كوپتەپ كەزدەسەدى. سونى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

ابدۋلازيز يبن ابدۋللاح يبن ابدۋرراحمان يبن باز

«ماجمۋ ءفاتاۋا ءۋا ءماقالات ءمۋتاناۋۋيا. ات تاۋحيد ءۋا ءما يالحاقۋ بيحي»

5 توم. ەر-رياد.

ماكتابات ءال ماعريف.

1992ج

1)     ۋاھابيلەردىڭ قۇرمەتتى ۇستازى مۇحاممەد يبن ابدۋل ۋاھابتى ماقتاپ  ريسالا (تراكتات) جازادى (1 توم، 358-377 بەت) بۇل ريسالادا ونى سىناپ-داتتاعان احلي سۋننا عالىمدارىن بيدعاتشىعا شىعارىپ تەرىستەگەن.

2)     تۇمار تاعۋ شيرك. تۇماردا قۇران كارىمنىڭ اياتتارى مەن  جالپىلاي  قۇراننان الىنعان دۇعالار بولسادا تاعۋ جايز ەمەس دەگەن. (1 توم، 51 بەت؛ 2 توم 383-384 بەت) نەگىزىندە ايات-كاريمالار مەن شاريعي دۇعالار جازىلعان تۇمارلاردى تاعۋ جايز

3)     يقامات ءال باروحين ريسالاسىندا (تراكتات) پايعامبارىمىز س.ا.ۋ-عا « ۋا راسسۋلاللا»  دەپ ايتۋ شيرك دەگەن. سونداي-اق ءوتىنىش، دۇعا، تىلەك پەن كومەك سۇراۋدىڭ  (ءتاۋاسۋل) بارلىق ءتۇرىن شيرك دەپ باعالاعان. (1 توم، 154-162 بەت)

4)     تاريحي جادىگەرلەر، مادەني ماڭىزى بار قۇندى زاتتار مەن كەسەنەلەردى قورعاۋعا الىپ، ولارعا زيارات جاساۋدى، كۇتىپ باپتاپ، تاريحي ساباقتاستىقپەن كەلەشەك ۇرپاققا جەتكىزۋگە قارسى شىعادى. بۇنى پاريج، لوندون سياقتى قالالارداعا تاريحي ەسكەرتكىشتەردى ساقتايتىن وزگە ءدىن وكىلدەرىنە ۇقساۋ دەپ باعالاعان. (1 توم، 395-414 بەت، 3توم، 334-340 بەت)

5)     مەملەكەت باسشىلارى سونداي-اق ەلگە تانىمال كىسىلەردىڭ ءولىمى، قاندايدا ءبىر اپاتتار مەن جالپى ۇلتتىق اتاۋلى كۇندەردى بەلگىلەپ وعان امال ەتكەندەردى شاريعاتقا قايشى، ءدىن دۇشپاندارىنا ۇقساۋ دەپ باعالاعان. (1 توم، 415-416 بەت)

6)     «مۇحاممەد راسۋللاح» فيلمىنە قارسى شىعادى. بۇل فيلم مۇسىلماندارعا زيان كەلتىرەدى، پايعامبارىمىز س.ا.ۋ-دى ماسقارالاۋ، ساحابالاردىڭ ءرولىن ويناۋ حارام دەپ ايتىپ وتكەن.(1 توم 417-421 بەت)

7)     «ازان ايتىلعاننان سوڭ دۇعا ەتۋ بيدعات»  دەگەن (1 توم. 444 بەت)

8)     «يا راسۋللالاح!» دەپ شۋماق (ولەڭ) ارناۋدىڭ بارلىق ءتۇرى حارام، بۇل ۇلەن سەرىك قوسۋ دەگەن (2 توم، 108-109 بەت) «يا راسۋللالاح!» دەپ  دۇعا ەتۋ حارام جانە شيرك دەگەن. (2 توم، 388-389 بەت)

9)     قۇران اياتتارىن جازىپ، بۇل اياتتار حايىرلى جانە بەرەكە اكەلەدى، ساۋدانى جۇرگىزەدى دەپ سەنگەندەردى بيدعات دەپ باعالاعان. (2 توم، 136 بەت) جالپى ۋاھابيلەر بەرەكەلى بولۋدىڭ، ساۋدا ءىسىنىڭ ءجۇرۋىن، بايلىعىن كوبەيتۋىن، كەدەيلىكتەن ساقتانۋ سياقتى نيەتتە قۇران نەمەسە دۇعا وقۋدى شيرك دەپ اتايدى. الايدا ايات مەن دۇعالاردى مۇنداي نارسەلەردە وقۋ ۇممەتىڭ يدجماسى  شيرك سانامايدى.

10)مەملەكەتتىڭ كونستيتۋسياسىن، زاڭدارىن وقىپ ۇيرەنۋ حارام، ونى ۇيرەنۋشىنىڭدە ۇيرەتۋشىنىڭ دە ارتىندا تۇرىپ ناماز وقىلمايدى دەپ ۇكىم شىعارعان. (2 توم، 325-331 بەت)

11)ءتورت مازھابتىڭ بىرەۋىمەن ءجۇرۋ ءۋاجىپ ەمەس دەپ مازھابسىزدىقتى ەنگىزگەن. مۋجداحيتتەردىڭ ىشىندەگى ەڭ دارىندى عۇلاماسى يبن ءتايميا دەپ ماداقتاعان. (3 توم، 52 بەت)

12)احلي سۋننا  جاماعاتىنىڭ ىشىندەگى اشعاريلەردى اللانىڭ كىتابى مەن پايعامبارىمىزدىڭ س.ا.ۋ سۇننەتىنە قارسى كەلىپ اداسقاندار دەپ  مالىمدەگەن. يسلامنىڭ ەڭ ۇلكەن يمامدارىنىڭ ءبىرى ابۋل حاسان ال ءاشعاريدى (ر.ا) ۇلى عالىم ەمەس، اشعاريلەر سۇننەتكە  ەرۋشىلەردەن ەمەس دەپ ۇكىم شىعارعان. (3 توم، 53 بەت، 73-74 بەت)

13)اشعاري مەن ماترۋدي  مازھابىنىڭ  مۋتاشابيق  اياتتاردى تۇسىنۋدە جاساعان ءتاۋيلىن (ءتۇسىندىرۋىن) جوققا شىعارادى. (3 توم 60 بەت) حالياف (9-10 ع باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى كەزەڭ) كەزەڭىندە قالىپتاسقان ءتاۋيل جاساۋ ادىستەرىن تەرىستەپ، ءتاۋيل جاساۋ ءجايز ەمەس دەگەن. (4 توم، 131-133 بەت، 5 توم 372-373 بەت)

14)ايەلدەردىڭ كولىكتى (ماشينا) جۇرگىزۋى جانە وعان ءمىنۋى حارام دەپ باعالاعان. (3 توم، 351-353 بەت) ارينە ونىڭ ولىمىنەن كەيىن مۇنداي اقىلعا قونىمسىز ءپاتۋانى ساۋديالىقتار جوققا شىعارىپ،  ايەلدەرگە كولىككە مىنۋگە رۇقسات بەردى.

15)مۋزىكانىڭ بارلىق ءتۇرىن تىڭداۋعا، تارتۋعا، ويناۋعا بولمايدى، بۇنى حارام دەپ باعالاعان. (3 توم، 391-436 بەت)

16)قول شاپالاقتاۋدى ەركەكتەرگە تاحريمي ماكرۋح ساناپ، مۇنى كاپىرلەرگە ەلىكتەۋ دەگەن. (4 توم، 151 بەت)

17)مۇسىلمان مەملەكەتىنەن باسقا مەملەكەتتەرگە بارۋدى، ول جەرلەردە قالىپ قويۋۋدى حارام ساناعان. (4 توم، 192-196 بەت، 5 توم 390 بەت) الايدا يبن بازدى ۇلى مۋفتي ساناپ، ونىڭ پاتۋالارىمەن ءجۇرۋدى ءۋاجىپ دەپ بىلەتىن ۋاھابيلەر، امەريكا، اڭگليا، نورۆەگيا، چەحيا، شۆەسيا سەكىلدى مەملەكەتتەردەن بىرنەشە باسپانانىڭ يەسى نە اينالعانىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟

18)سۋرەتكە تۇسۋگە، ۇيدە ەستەلىك رەتىندە ءىلىپ قويۋۋعا جانە وسى سەكىلدى نارسەلەردىڭ بارلىق ءتۇرىن حارامعا شىعارعان. (4 توم، 210-225 بەت)

19)ءماۋلىت مەرەكەسىن بيدعات، ءتىپتى حارامعا شىعارعان.(1 توم، 183 بەت) ءماۋلىتتى تويلاعانداردى ياھۋدي مەن ناسارالارعا ۇقساۋ دەگەن. (1 توم 185 بەت) پايعامبارىمىز س.ا.ۋ  ءماۋلىتىن وتكىزۋ، جانە ۇلى عالىمداردىڭ تۋىلعان كۇنىن، يۋبيلەيىن وتكىزۋدى بيدعات، حارامعا شىعارعان.(4 توم، 280-289 بەت) ءماۋلىتتى بارىنشا قارالاعان. (5 توم، 56، 176-177 بەت) نەگىزىندە يبن بازدىڭ ءوزى ۋاھابيلەردىڭ نەگىزىن سالعان ابدۋل ۋاھابتىڭ ءماۋلىتىن (تۋىلعان كۇنىن)  وتكىزۋدى ءجون ساناعان، جانە وتكىزىپ تۇرعان، ال ءوزى ومىردەن وتكەننەن كەيىن ونىڭ ارتىنان ەرۋشىلەر بۇگىنگى كۇندە ونىڭ (يبن بازدىڭ) ءماۋلىتىن وتكىزىپ كەلەدى.

20)پايعامبارىمىزدىڭ قۇرمەتىنە ءتاۋاسۋل قىلۋدى بيدعات دەپ باعالاعان. (4 توم، 315-319 بەت. 5 توم 322-323 بەت) شىن مانىندە ءتورت مازھاب يەلەرى بۇل ماسەلەنى ءجايز سانايدى

21)قۇران كارىمدە مۇعجيزا جوق دەپ ساناعان. (4 توم، 382-383 بەت) راسىندا قۇران (اياتتارى) مۇعجيزا سانالادى.

22)يسلام الەمىنىڭ ۇلكەن عالىمى شافيعي مازھابىنىڭ ۇلى حاديستانۋشىلارىنىڭ ءبىرى يمام ءان-ناۋاۋييدىڭ (ر.ا.) «بيدعات» بەس ءتۇرلى بولادى: ءۋاجىپ، مۇستاحاب، مۋباح، حارام جانە ماكرۋح» دەپ بولگەن بايانداماسىنا قارسى شىققان جانە بيدعاتتىڭ بارلىق ءتۇرىن حارام، اداسۋ دەپ ايتقان. (5 توم، 178-180 بەت)

23)«انالار كۇنى»، «ايەلدەر مەيرامى» سەكىلدى مەيرامداردى بيدعات اداسۋ دەپ باعالاعان. (5 توم، 189-192 بەت)

24)ايەلدەردىڭ قابىرلەردى زيارات ەتۋىن حارام، زيارات قىلۋشى ايەلدەرگە لاعنەت دەگەن. (5 توم، 332-335 بەت)

25)شالباردىڭ بالاعىن توبىقتان تومەن ءتۇسىرۋ حارام، جانە توزاقى ادامنىڭ ءىسى  دەپ ايتىپ  وتكەن. (5 توم، 380-381 بەت) ارينە بۇل ءىستىڭ نيەتكە بايلانىستى ەكەندىگى انىق، ەگەر تاكاپپارلىق، مەنمەندىك نيەتىندە سولاي جاساعان بولسا ءاحلي سۋننا عۇلامالارىدا قولدامايدى، (تاكاپپارلىق بولماسا وندا باسقا)

26)سپيرت قوسىلعان اتىرلەردىڭ قولدانىلۋىن حارام دەپ باعالاعان. (5 توم، 382 بەت) ءاحلى سۋننا عالىمدارى بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە زەرتتەي كەلە ءسپيرتتىڭ اۋادان جەڭىل بولعاندىقتان،  تەز ۇشىپ كەتەتىنىن ەسكەرىپ قۇرامىندا ءسپيرتى بار اتىرلەردى قولدانۋىن ءجايز دەپ ەسەپتەيدى.

27)ۋاھابيلەردىڭ عۇلامالارى يبن باز، يبن ءال-ۋسايمين جانە ءال جيبريي شىعارعان «رۋزا ءپاتۋالارى» ەڭبەگىندە رامازان ايىندا ورازا تۇتىپ جۇرگەن ءبىراق ناماز وقي الماعاندار، ەكى رەت ورازا (ەكى جىل وارازا تۇتا الماعان) تۇتا الماعاندار، سونداي-اق تەك رامازان ايىندا عانا ناماز وقىپ ورازا تۇتقان ادامدار كاپىر بولادى دەپ ءپاتۋا بەرگەن. اتالعان كەيىپتە (كاپىر ايەل مەن مۇسىلمان ەركەكتىڭ، نەمەسە كەرسىنشە) جۇرگەن ەر مەن ايەلدىڭ ءبىر بىرىنەن اجىراسقاندارى دۇرىس دەپ ەسەپتەگەن.

 يبن بازدىڭ جوعارىدا كەلتىرىلگەن پىكىرلەرى مەن ءپاتۋالارى بۇگىنگە دەيىن ءومىر ءسۇرىپ كەتكەن داڭقتى يسلام عۇلامالارى (فاقيقشى) مەن زامانىمىزدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان مۇسىلمان الەمى عالىمدارىنىڭ پىكىرلەرىنە قارسى كەلەدى. بۇگىنگى كەزدە ءداستۇرلى يسلام دىنىنەن الشاقتاپ قالعان قوعام ءۇشىن وسىنداي اداستىرۋشى توپتار ايلالى ارەكەتتەرگە كوشكەن ءتارىزدى. بۇگىنگى كۇندە يسلام ءدىنىن تۋرا ءتۇسىنىپ ءاحلى سۋننا جاماعاتىنىڭ قاتارىن تولىقتىرعىمىز كەلسە مۇسىلمان الەمى مويىنداعان ءداستۇرلى ءتورت مازھابتىڭ جانە، سول مازھاب شەڭبەرىندەگى عۇلامالاردىڭ كورسەتكەن تۋرا جولىمەن ءجۇرۋىمىز قاجەت. ءبىزدىڭ اتا-بابامىز  جانە بۇكىل تۇركى جۇرتى مۇسىلمان بولعالى سەنىم ماسەلەسىندە يمام ءماترۋديدىڭ يجديھاتىمەن، امالدا ءابۋ حانيفا مازھابىمەن تۋرا جولىن تاۋىپ قۇلشىلىقتان قول ۇزگەن ەمەس.

"وقيملارگا رادديا" كىتابى

ءتارجىمالاعان: مارات قايرات ۇلى