«قازاقتان دا، قازاقستاننان دا جالىقتىم» دەگەن ماتەريال بۇگىن سايتىمىزدا شىققان بولاتىن. الەۋمەتتىك جەلىلەردە كەڭ تارالىپ كەتكەن ىدىرىسوۆ مىرزانىڭ حاتى بويىنشا مىڭداعان پىكىر ايتىلىپ، جازىلىپ جاتىر. شەتەلگە قاشىپ، ءومىردىڭ بارلىق قيىندىعىن قازاقتان كورىپ، قازاققا ءتىل تيگىزگەن ءجۋرناليستتىڭ ىس-ارەكەتى جايلى جۇرت پىكىرىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
اقبەرەن ەلگەزەك:
«بىرەۋدى داتتاپ، بىرەۋدى ماقتاعاندا ولارعا ەشكىم اڭگىمە ايتقان جوق. رەنجىگەن شىعار، ءبىراق اڭگىمە ايتقان ەمەس. ولار ءوز مۇددەلەرىن قورعاپ، ءوز ەسەبىن تۇگەندەپ جۇرگەندە، ولارعا بۇل "ماقتانشاق قازاق" كەرەك ەمەس ەدى. بارىنە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىن، الايدا ءورىستىلدى جۋرناليستتەردىڭ قازاقتا ەشقاشان شارۋاسى بولماعان. قازاقتىڭ ۇلتتىق مۇددەسى، قازاقتىڭ ارمان-مۇراتى، تاريحى، مادەنيەتى، دۇنيەتانىمى ولار ءۇشىن "كولحوزباي"، "مامبەت"، "چۋركالاردىڭ" تىرشىلىگى.
قازاق جۋرناليستتەرى نەگە جۇپىنى ءومىر سۇرەدى، نەگە تۇرمىس-تىرشىلىگى قاراپايىم كەلەدى؟ نەگە قازاق جۋرناليستەرى بەتتەن الىپ، توسكە شاۋىپ جۇلىنىپ تۇرعان جوق؟ سەبەبى، ولار ەشقاشان اقشاعا جۇمىس ىستەمەگەن. جۋرناليستيكانى اقشا تابۋدىڭ قۇرالىنا اينالدىرماعان. ءبىراق، كەز كەلگەن قازاق ءجۋرناليسىنىڭ جانارىندا نامىس پەن ۇلتتىق مۇددە تۇرادى. ول ونىڭ سويلەگەن سوزىنەن، جازعان ماقالاسىنان، جاساعان سيۋجەتىنەن، دايىنداعان راديوحابارىنان سەزىلىپ-بىلىنىپ تۇرادى. جەگەنى جانتاق بولسا دا، ول ەلىنە قىزمەت ەتۋدى ەڭ بيىك مانساپ سانايدى. ال، ءورىستىلدى ءجۋرناليستتىڭ قازاق ءۇشىن شىرىلداپ جاتقانىن كورگەن دە جوقپىن، ەستىگەنىم دە شامالى. قاشان بولسا، سىناپ-مىنەپ، ءبالسىنىپ، كەرىلىپ، پوزادا تۇرادى.
ال، ەندى ءوز ەسەبى ىسكە اسپاعاسىن، كىشكەنە اۋىر ءسوز ەستىپ ەدى، بۇكىل قازاق ماقتانشاق، مەدالقۇمار، بەيشارا اناۋ-مىناۋ بولىپ شىعا كەلدى. ۇلتتىڭ سۇيگەن، سونىڭ جولىندا بارلىق سانالى عۇمىرىن ارناعان قالام يەسى ەشقاشان ءوز ۇلتىن جاماندامايدى، حالقىنا توپىراق شاشپايدى. اگاراكي، ول تىقىر تايانعاندا ءوز حالقىنا وسىنداي اۋىر ءسوز ايتسا، دەمەك ول قازىرگى ىزا-كەكتەن، ساتسىزدىكتەن تۋعان وي ەمەس، ول بۇرىننان ىشىندە سونداي پىكىردە بولعان، جەك كورگەن، مەنسىنبەگەن. سولاي بولا تۇرا، سول حالىقپەن بىرگە ءومىر ءسۇردى، تاماعىن جەدى، اۋاسىن جۇتتى، سۋىن ءىشتى، پايدا تاپتى. قىسىم كەلىپ ەدى، بار زاھارىن حالىقتىڭ بەتىنە لاقىلداتىپ قۇسا جونەلدى.
قازاققا اقىل ايتىپ وتىرعان ىدىرىسوۆ سونداي ءپرينسيپشىل جۋرناليست بولسا، مەن شىدامادىم، ءالىم كەلگەنشە ارپالىستىم، ەندى مەنى كەشىرىڭدەر، ءبىراق مەن سەندەرمەن جان-دۇنيەممەن بىرگەمىن، رۋحتاسپىز دەگەن سەكىلدى سوزدەر ايتسا كەرەك. الايدا، ول جەكە باسىنا تۇسكەن قانداي دا بولسىن اۋىرتپالىقتى بۇكىل ءبىر حالىقتىڭ بولمىس-بىتىمىنەن كورىپ وتىر. وسى جىگىتتىڭ حالىقتىڭ قورعاپ بۇرىن-سوڭدى شىرىلداپ جۇرگەنىن كورمەپپىن. قازاق ءالى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ دەڭگەيىنە جەتپەگەن دەپ شەت جەردەن مىسقىلداعانشا، سول جولدا بۇرىننان ەڭبەك ەتۋى كەرەك ەدى. دەمەك، ونداي مۇمكىندىك بار كەزدە ول باسقا شارۋامەن اينالىسقان سياقتى»
ءامىرجان قوسانوۆ:
«بەكجان ىدىرىسوۆتىڭ ەميگراسيالاۋى، ءسوزسىز، جان اشىرلىق جايت. ول جىگىتتى تالانتتى جۋرناليست رەتىندە بىلەمىن. اسىرەسە، 31-تەلەارنادا ءجۇرىپ، بىزگە، بيلىك سىنشىلارىنا، مىنبە بەرگەن كەزدەرىن قالاي ۇمىتامىز.
ءبىراق، وسى فب-دا جاريالاعان ءوز مالىمدەمەسىندە، قازىرگى قازاقستانداعى جاعداي تۋرالى جازىپ، بيلىكتى سىناعاندا "قازاققا" ءتىل تيگىزبەۋ كەرەك ەدى.
قازاق سۋبستانسيا رەتىندە بولەك، اعىمداعى بيلىك ۋاقىتشا قۇبىلىس رەتىندە - بولەك. قازاقتىڭ كەمشىلىگى - شاشەتەكتەن، ءبىراق ونىڭ ءبارى بارشا ۇلتقا ءتان ەمەس دەپ سانايمىن. ايتپەسە، ۇلت بولامىز با؟!»
الەكساندرا ياكوۆليەۆا:
«قازاققا تاعىلعان مۇنداي ايىپقا ورنىمنان تۇرىپ «مەن – قازاقپىن» دەپ جاۋاپ بەرگىم كەلەدى. تويدى دۇركىرەتىپ وتكىزەسىڭدەر دەپ سەندەردى سىناپ-مىنەيتىندەرگە قۇلاق اسپاڭدار، قازاقتار! قازاقتى قازاق قىلىپ وتىرعان ونىڭ ءسالت-داستۇرى. ودان ايىرىلماڭدار. بىرەۋ كۇلسە دە، بەتىمە تۇكىرسە دە مەن قازاقپىن. قازاق ءوز اتا-اناسىنا قارامايتىن، بالاسىن يت سياقتى جاتتىقتىرىپ، تاربيەلەيتىن ەۋروپالىق مادەنيەتكە كوشكەنىن قالايسىزدار ما؟ مەن ءوز باسىم ۇلكەندى سىيلايتىن، جاتقا جانى اشيتىن قازاق بولعىم كەلەدى»
ۆيتاليي شۋپتار:
«كوكجايلاۋدىڭ» اقشاسىن جەگەندە بەكجانعا ءبارى ۇناۋشى ەدى. قازاق تا، قازاقستان دا جاعىمدى بولاتىن. ەندى كەلىپ وپپوزيسياعا كەتىپتى...»
باقىتجان كوپبايەۆ:
«ماعان دا ەل ىشىندە بولىپ جاتقان كوپ نارسە ۇنامايدى. ءبىراق شەتەلگە شىققاندا ەلىم جايلى جامان دۇنيە ايتۋدان اۋلاقپىن. تۋىپ-وسكەن جەرىڭدى جامانداۋ، قازاقستاننان كوشىپ كەتىپ قازاقتى عايباتتاۋ دەگەن ءسان قاشان، قالاي پايدا بولدى؟ تەك قورقاق عانا ءوز حالقى ارنالعان سىندى وزگە ەلدە تۇرىپ جاتىپ ايتا الادى. ناقتى ءبىر نارسە ۇناماسا، سونى سىنعا ال. بۇكىل قازاققا توپىراق شاشۋدىڭ نە قاجەتى بار؟! ءبىز داستارحاندى ماقتانۋ ءۇشىن جايمايمىز. تەك قازاقى ءداستۇردى ساقتاعىمىز كەلەدى. تۋىسقاندارىمىزدى، جاقىندارىمىزدى سىيلايتىنىمىزدى، جاقسى كورەتىنىمىزدى بىلدىرگىمىز كەلەدى. ءسىز بالا كەزىڭىزدەن قازاقى تاربيە الماعان سياقتىمىز. سوندىقتان دا قازاقتىڭ دارحان جانىن تۇسىنبەدىڭىز»
