م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك  اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ ۇجىمى ەلوردادا 10 ماۋسىم مەن 10 قىركۇيەك ارالىعىندا وتەتىن «استانا ەكسپو - 2017»  حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنە قاتىسۋ ءۇشىن جوسپارلى جۇمىستارىن تالقىلاپ، قىزۋ دايىندىقتى باستاپ كەتتى دەپ حابارلايدى qamshy.kz تەتاردىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ. 

ەلىمىزدە وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كورمەنىڭ اياسىندا اتالمىش تەاتر،  استانا وپەرا جانە بالەت، استانا جاستار تەاترىنىڭ ساحناسىندا 18-26 ماۋسىم ارالىعىندا  ءوز قويىلىمدارىن "ەكسپو-2017" قوناقتارىنا ۇسىناتىن بولادى. اتاپ ايتساق، ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «ماحاببات داستانى» تراگەدياسى (رەج.ق.سۇگىربەكوۆ)، «قىز جىبەك» ميۋزيكلى (رەج. ە.نۇرسۇلتان)، م.اۋەزوۆتىڭ «اباي» تراگەدياسى (رەج. ە.وبايەۆ)، ر.وتاربايەۆتىڭ «سۇلتان بەيبارىس» تاريحي دراماسى (رەج. يۋ.حانينگو-بەكنازار)، م.وماروۆانىڭ «كومبە ناننىڭ ءدامى» دراماسى (رەج. ا.كاكىشيەۆا)، ع.ەسىمنىڭ «تاڭسۇلۋ» دراماسى (رەج. ا.كاكىشيەۆا)، يران-عايىپتىڭ  «قورقىتتىڭ كورى»  اڭىز-داستانى (رەج. ي.ۆايتكۋس) كورەرمەنگە جول تارتپاق. قويىلىمدارعا قىسقاشا توقتالىپ وتسەك. 

عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «ماحاببات داستانى» تراگەدياسىندا جاستاردىڭ ءسۇيىپ قوسىلۋدى ارمان ەتكەن تىلەك-مۇددەلەرى قامتىلادى.

راقىمجان وتاربايەۆتىڭ  "سۇلتان بەيبارىس" تاريحي دراماسىندا يلەۋشىنىڭ ءتۇر-تۇلعاسى ساحنادا سويلەيدى. دەشتى قىپشاق ۇلانى، ون جاسىندا جەتىم قالىپ، قۇلدىققا وزگە ەلگە ساتىلىپ كەتكەن سۇلتان از-زاحير بەيبارىس (1223-1277) – قاتارداعى قۇلدان مىسىر ەلىنىڭ ويلى دا كەمەڭگەر بيلەۋشىسى دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلگەن تاعدىرى وتە كۇردەلى، قاراما-قايشىلىقتى تۇلعا.  قانشالىقتى بيىك اتاق-داڭق پەن اسا زور بيلىك الەۋەتىنە يە بولسا دا  بەيبارىس بابامىزدىڭ  جۇرەگىن ماڭگىلىك ءبىر ساعىنىش سىزداتىپ وتكەن. تۋعان ەل-جەرىنە، سايىن دالاسىنا،  جۋساننىڭ اشقىلتىم يىسىنە دەگەن سول ساعىنىش – سپەكتاكلدىڭ دە نەگىزگى لەيتموتيۆى. «وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا، ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول»  دەگەندى حالىق بەكەر ايتپاسا كەرەك…

 م.اۋەزوۆتىڭ "اباي" تراگەدياسىندا  اقىن ءومىرىنىڭ ءبىر كەزەڭى سۋرەتتەلەدى. ۇلى اباي… شىعارماشىلىق تۇلعاسى ءوز الدىنا، ەل ورتاسىنداعى، ءوز شاكىرتتەرى ورتاسىنداعى جاقسىنى كورە-تاني بىلگەن، عاشىقتىقتى باعالاي، ءار شاكىرتىنە ناعىز ۇستاز بولا بىلگەن ادامي تىنىس-تىرشىلىگى، سونىمەن قاتار زۇلىمدىقپەن الىسقان سوقتىقپالى، سوقپاقتى ءومىرى. جاڭا زاماننىڭ، وركەنيەتتىڭ باستاۋى بولعان، قوعامدىق سانانىڭ ىلگەرىلەۋىنە قىزمەت ەتكەن اباي بولمىسى. قويىلىمدا ۇلى اقىن شىعارماشىلىعىنىڭ كومپوزيتورلىق  قىرى دا اشىلا تۇسەدى.

م.وماروۆانىڭ "كومبە ناننىڭ ءدامى" دراماسى  ءتۇرلى تاريحي جاعدايدا قازاقستانعا جەر اۋدارىلعان ۇلتتاردىڭ تاعدىرىن ارقاۋ ەتكەن. سول سۇرقاي زامانداعى ادام تاعدىرىن كورسەتە وتىرىپ، دوسقا قۇشاعى اشىق، مەيىرىمى مەن قايىرىمى مول قازاق حالقىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرەدى. تاريحتى نەگىز ەتكەن قويىلىمنىڭ ايتار ويى – كەشەگى قيىن كۇندەر ارقىلى بۇگىنگى تىنىشتىق پەن بەرەكەنىڭ نارقىن بىلۋگە، باعالاۋعا شاقىرادى.

ع.ەسىمنىڭ "تاڭسۇلۋ" دراماسىندا قازاق قىزىنىڭ باتىلدىعى مەن رۋحىنىڭ بيىكتىگى اسپەتتەلەدى. «ەل بولام دەسەڭ بەسىگىڭدى تۇزە». قىز وسىرۋگە ەرەكشە ءمان بەرگەن قازاق ءۇشىن وسى ۇعىم – قاعيدا. تولىقسىپ بويجەتىپ، ءوز تەڭىنە ۇزاتىلعالى وتىرعان، اتىنا زاتى ساي تاڭسۇلۋدىڭ تاعدىرى عاسىرلار بويعى قازاق قىزدارىنىڭ  ەنشىسى. تۇتقىنعا تۇسكەن ارۋ، كوز قۇرتى بولعان سۇلۋلىعىن ءوز ەركىمەن تارك ەتەدى.  ۇرپاعىن امان ساقتاپ، ماحابباتىنا دا قىلاڭ تۇسىرمەيدى. قانشا قيىن كۇن تۋسا دا مويىماي، ۇلىنا بابالار رۋحىن جىرلايدى. …ءوزىنىڭ مۇنداي تالايلى تاعدىرىن  ون جاسىندا  تۇسىندە كورگەن تاڭسۇلۋ – ۇلى دالانىڭ جازىلماعان زاڭى  – تەكتىلىك پەن نامىستىڭ سيمۆولى دەسە بولادى.

ع.مۇسىرەپوۆتىڭ "قىز جىبەك" ەپوسىن ماحاببات گيمنى دەۋدىڭ ابدەن ءجونى بار. ونىڭ ناعىز كوركەم تۋىندىعا اينالۋ پروسەسى ءجۇرىپ جاتقان كەزدە، ياعني حVءى-حVءىىى عاسىرلارداعى قازاق قوعامىندا جەكە باستىڭ، سەزىمنىڭ بوستاندىعى، ماحاببات ەركىندىگى تۋرالى ماسەلە مۇنداي دەڭگەيدە اشىق ايتىلا بەرمەگەن، ەسكى رۋلىق زاماننىڭ نەكە مەن وتباسىنا قاتىستى ەجەقابىل، قالىڭمال، كوپ ايەل الۋ، امەڭگەرلىك سياقتى سالتتارى ۇستەم بولعان. سولاي بولا تۇرسا دا، "قىز جىبەك" جىرىنىڭ شىعۋى سول ءداۋىردىڭ وزىندە-اق حالىقتىڭ يدەال تۋرالى ەستەتيكالىق پايىم-تۇسىنىگىندە بەلگىلى ءبىر دارەجەدە وزگەرىس بولعانىن ايعاقتايدى. تولەگەننىڭ دە، جىبەكتىڭ دە وزىنە لايىق جار ىزدەۋى، سۇيىسپەنشىلىكپەن ۇيلەنۋدى كوزدەۋى - سول كەزەڭدەگى جاستاردىڭ ويىندا، كوكىرەگىندە جۇرگەن ارمانىن، مۇڭىن، تىلەگىن اڭعارتادى. جىردىڭ ەل اراسىندا كەڭ تاراعانىنىڭ ءبىر سەبەبى وسىندا بولسا كەرەك.

يران-عايىپتىڭ "قورقىتتىڭ كورى" اڭىز-داستانىندا ماحاببات تا، وتباسى دا، ءدىني-نانىم سەنىم دە بار.

…«قورقىتتىڭ كورى» – قورقىت-بابامىزدىڭ زاپىرانداي اششى اڭىز-ومىرىنە ارناپ قويىلعان ساحنالىق تۇيسىكتىڭ بەينە-تۇجىرىمى.

«قورقىتتىڭ كورى» – وركەنيەتتىڭ، مادەنيەتتىڭ، ونەردىڭ، كۇيدىڭ – قاسيەتتى دە كيەلى رۋحاني ۇعىمنىڭ – جانازا-رەكۆيەمى.

«قورقىتتىڭ كورى» – دۇنيە-كەزەك – دىندەر استاسۋى…

قويىلىم وقيعاسى – راسۋل (مۇحامەد) پايعامبار زامانىنا جاقىن تۇستا (VII-VIII عاسىردا) بايات (سىرداريا وزەنى)بويىندا وتەدى.

قورقىت – بۇكىل شىعىس وركەنيەتى ىرگەتاسىن قالاۋشىلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ايتۋلى تۇلعا.

اتالعان سپەكتاكلدەر تەاتر رەپەرتۋارىنان بەرىك ورىن العان، حالىقتىڭ زور قوشەمەتىنە بولەنگەن كوركەمدىك تۇتاستىقتا شەشىلگەن شىعارمالار.