بۇگىن استانا قالاسىندا العاش رەت مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى، اتىراۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ باستاماسى بويىنشا الىس جانە شەتەلدىڭ 40-تان اسا وتاندىق جانە شەتەل عالىمدارى ورتاعاسىرلىق سارايشىق قالاشىعىن ساقتاپ قالۋ بويىنشا الداعى شارالار مەن عىلىمي زەرتتەۋلەر قورىتىندىسىن تالقىلاۋ ءۇشىن جينالدى. وقيعانىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندە حالىقارالىق كونفەرەنسيانىڭ پلەنارلىق وتىرىسى جۇمىسىنا قاتىسقان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى مەن اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعايەۆ اتاپ ءوتتى.

قازاقستاندا «سارايشىق: ۇلى قالا تاريحى» حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنسياسىن وتكىزۋ باستاماسىن جاقىندا اتىراۋ قالاسىندا وتكەن جيىن قورىتىندىلارى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسە كوتەردى. كونفەرەنسيا ۇيىمداستىرۋشىلارى سارايشىق قالاشىعىنىڭ ارى قارايعى تاعدىرىنا، سونداي-اق، قالاشىقتى قالپىنا كەلتىرۋ مەن بۇزىلۋدان ساقتاۋ ماسەلەلەرىنە جوعارى بىلىكتى شەتەلدىك جانە وتاندىق عالىمداردىڭ نازارىن اۋدارتۋعا نيەتتى.    

قازىرگى تاڭدا تابيعي-كليماتتىق مەن انتروپوگەندىك فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن سارايشىق قالاشىعىنىڭ جاعدايى مينيسترلىك، اكىمدىك، قوعام مەن عالىمدار تاراپىنان الاڭداۋشىلىق تۋعىزۋدا. ەسكەرتكىشتىڭ قۇجاتىنا سايكەس، ونىڭ اۋدانى 100 گا. قۇرايدى، الايدا ەسكەرتكىشتىڭ اۋماعى جايىق (ورال) وزەنى شايۋىنىڭ اسەرىنەن جىلدان جىلعا ازايىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا قالاشىقتىڭ باسىم بولىگى جايىق (ورال) وزەنىنىڭ اسەرىنەن بۇزىلعان. 

عىلىمي كونفەرەنسيانى اشقان ق ر مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى سارايشىق قالاسىنىڭ ءوز زامانىنداعى باتىس پەن شىعىستى بايلانىستىرعان ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى ماڭىزدى ساۋدا جانە مادەني ورتالىق بولعاندىعىن اتاپ ءوتتى. سارايشىق تۋرالى مالىمەتتەر ورتاعاسىرلىق اراب، پارسى، باتىس دەرەكتەرىنەن كەزدەسەدى.  سارايشىقتا التىن وردا جانە قازاق حاندارى پانتەونىنىڭ بولۋى، بەلگىلى تۇلعالار مەن مۇسىلمان ءدىنى قايراتكەرلەرىنىڭ جەرلەنۋى بۇل قالانىڭ ماڭىزىن ودان ءارى ارتتىرا تۇسەدى.

«دەگەنمەن، بۇگىنگى تاڭدا تاريحي قالامىزعا قاتىستى پروبلەمالار دا جەتىپ ارتىلادى. سارايشىق قالاشىعىنا تابيعي-كليماتتىق مەن انتروپوگەندىك فاكتورلاردىڭ اسەرى كۇشتى بولىپ وتىر. وسىعان وراي، قالاشىقتى ساقتاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەلەرى وزەكتى. بۇل پروبلەمالارعا ءبىز بىلىكتى شەتەلدىك جانە وتاندىق عالىمداردىڭ نازارىن اۋدارتۋىمىز كەرەك. ءسويتىپ، ۇتىمدى بىرلەسكەن شەشىمدەر قابىلداعانىمىز ءجون» دەپ اتاپ ءوتتى مينيستر.

ول سونداي-اق، مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى 2015 جىلى «سارايشىق» قالاشىعىنىڭ ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرىن رەستاۆراسيالاۋ جانە كونسەرۆاسيالاۋ جۇمىستارىنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق جۇمىستارىن ازىرلەپ، 2017 جىلى قالاشىقتى كونسەرۆاسيالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندىعىن ايتتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار الداعى جىلدارى دا جالعاسىن تاباتىن بولادى.

كونفەرەنسيادا عالىمدار جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىن بەكىتۋ جۇمىستارىن اياقتاپ، ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىن جالعاستىرعاننان  كەيىن قالاشىقتا كونسەرۆاسيالاۋ جۇمىستارىنا بارلىق رەسۋرستاردى جۇمىلدىرۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى.

وتاندىق عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، سارايشىق قالاشىعى ەلىمىزدىڭ تۋريستىك تارتىمدىلىعىن ارتتىرادى. ول ءۇشىن كونە مۇرانى اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيگە اينالدىرىپ، ءوڭىردىڭ تۋريستىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا كۇش سالعان ءجون. سونداي-اق، وبلىستىق «حان وردالى سارايشىق» مۋزەي-قورىعىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ قاجەت.

عىلىمي كونفەرەنسياعا ق ر پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى سارسەنباي ەنسەگەنوۆ، سانكت-پەتەربۋرگ زاڭنامالىق جيىنىنىڭ دەپۋتاتى الەكسەي كوۆاليەۆ، جەتەكشى رەسەيلىك عالىمدار - ەمما زيليۆينسكايا (ميكلۋحو-ماكلاي اتىنداعى ەتنولوگيا جانە انتروپولوگيا ينستيتۋتى، رەسەي)،  نيكولاي بوكوۆەنكو (رعا ممتي)، جەتەكشى قازاقستاندىق عالىمدار، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى، بەلگىلى ارحەولوگتار زەينوللا ساماشيەۆ، دانيال كيديرنيازوۆ، كارل بايپاقوۆ، بولات كۋمەكوۆ، جاكەن تايماعامبەتوۆ، عاريفوللا ەسىم، بەرەكەت كارىبايەۆ، مۇحامبەتقالي كيپييەۆ ءتارىزدى قوعام جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى، جاقىن جانە الىس شەتەل عالىمدارى، قوعامدىق ۇيىمداردىڭ، مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ  وكىلدەرى، جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى جانە ب ا ق قاتىستى.

سونىمەن قاتار، كونفەرەنسيا اياسىندا سارايشىق قالاشىعى تاريحىنا ارنالعان كورمە ۇيىمداستىرىلدى. كورمەگە ەجەلگى قالاعا قاتىستى كوپتەگەن قۇندى ارحەولوگيالىق بۇيىمدار، كارتينالار جانە ت.ب. زاتتار قويىلدى.

ايتا كەتەيىك، سارايشىق قالاشىعى 100 گا كولەمى بار، XIII-XVI عع. جاتادى. جايىق وزەنىنىڭ وڭ جاق جاعالاۋىندا، اتىراۋ قالاسىنان 55 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە سارايشىقتان شىعىس پەن باتىستىڭ ورتاعاسىرلىق وركەنيەتتى ورتالىقتارمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلانىسى تۋرالى اقپارات بەرەتىن جانە التىن وردا ءداۋىرىنىڭ قالالىق مادەنيەتىنىڭ باي ماتەريالدارى تابىلدى. «حان» قوعامدىق قۇرلىسىنىڭ ارحيتەكتۋرالىق ورنالاسۋىنىڭ كەزەڭدەرىنە زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. زەرتتەۋ بارىسىندا «حاننىڭ» سالۋ ەرەكشەلىكتەرى انىقتالدى. سونىمەن بىرگە، وتكەن ماۋسىمدا بەس قۇرىلىس كەزەڭىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك الىندى. ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ بارىسىندا قالاشىقتا نۋميزماتيكالىق ماتەريالداردان باسقا قالالىقتاردىڭ كوپتەگەن كۇندەلىكتى قولدانىس زاتتارى تابىلدى: قىشتان جاسالعان زاتتار (قۇمان، قۇمشى، شىعىر، قۇمىرالار، كوزەلەر، شىراقتار، تۇبەكتەر، كەسە، پيالا ) وسىمدىكتەر مەن زوومورفتى ورنەكتەر جانە ءتۇرلى اراب شريفتىمەن، سونىمەن بىرگە، تراپەزۋندىق جانە قىرىم امفورالارىنىњ بولشەكتەرى، جۇڭگو فارفورىنان جاسالعان تاباقتىڭ بولىكتەرىمەن بەزەندىرىلگەن. قازبالار بارىسىندا كوپتەگەن سۇيەكتەن، تەمىر مەن قولادان جاسالعان بۇيىمدار كەزدەسەدى. ودان باسقا، ورتاعاسىرلىق مونشانىڭ قالدىعى تابىلىپ، زەرتتەلدى. سارايشىقتا سالتاناتتى ساۋلەتتى سارايلار، كەرۋەن-سارايلار، مونشالار، مەشىت-مەدرەسەلەر جانە باسقا دا عالامات عيماراتتار سالىنعان. ولاردى اتاقتى ساۋلەت ونەرى مەكتەپتەرىنەن وتكەن دارىندى شەبەرلەر تۇرعىزعان قالانىڭ وتە تاماشا جوبالانىپ سالىنعان ءتۇزۋ دە كەڭ كوشەلەرى مەن الاڭدارى بولعان. قالانىڭ كەلبەتىنەن شىعىستىڭ اسەرى ايرىقشا بايقالدى.