ولاردىڭ جالپى سانى 13 ميلليونداي، ال ەگيپەت جۇرشىلىعىنىڭ جالپى سانى 80 ميلليوننان ارتىق. [1] ەگيپەت ءوز ناقتى سانىن ءوزى بىلمەيدى. كوپتار –حريستيان دىنىندەگى ەتنيكالىق ازشىلىق. كونە ەگيپەت حالقى ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ 1-2 عاسىرلارىندا حريستيان ءدىنىن قابىلداعان، اراب باسقىنشىلىعىنىڭ  ەگيپەتكە 742 جىلى كەلگەندە ەگيپەت تۇرعىندارى حريستيان  دىنىندە بولعان. ءبىراق ولاردىڭ حريستياندىعى باسقا حريستيانداردان ەرەكشە، باسقاشا. ولار ءوز قۇدايىن اللاحۋ دەپ اتايدى ەكەن. تەك ارابتار كەلگەندە ەگيپەت حريستياندىق وركەنيەتتەن  مۇسىلماندىق وركەنيەتكە اينالدى. كوپتتاردىڭ جاعدايى ءار كەزەڭدە ءار قيلى بولدى. بىردە ولاردىڭ جاعدايى جاقسى بولسا، باسقا كەزەڭدە ولار قاتتى ەزگىدە ءومىر ءسۇردى. ولارعا ەڭ  لاس جۇمىس بەرىلەتىن. كوپتاردىڭ نەگىزى ەگيپەتتىڭ ەكى-ۇش ءىرى قالالارىندا تۇرادى. كوپتار  جانشىلعان ەتنوس  رەتىندە كوپ قۋدالانعان  جانە وتە ەڭبەكقور  حالىق ەكەنىن كورسەتەدى. ولار بەرەكەلى، ءبىلىم دارەجەسى باسقا ەگيپەتتىكتەرمەن  سالىستىرعاندا جوعارىلاۋ. ەگيپەتتە ساۋاتسىزدىق  25%.  ەر ازاماتتار اراسىندا ساۋاتسىزدىق تومەنىرەك، ال  ايەلدەر اراسىندا جوعارىلاۋ. وعان قوسا شالا ساۋاتتى اتتى كاتەگورياسى تاعى بار. جالپى قاراپايىم ەگيپەتتىكتەر ءدىني مەكتەپتەرگە بارادى. بۇل مەكتەپتەرىنىڭ كەرەكتىگى ولار ستاندارتتى اراب ءتىلىن ۇيرەتەدى. جالپى ەگيپەتتەر حالىق ءتىلى –ەگيپەت ديالەكتىسى. ءبىراق ستاندارتتى اراب ءتىلىن ءبارى  تۇسىنەدى. كوپتاردىڭ  ايەل زاتى باسقا ەگيپەتتىكتەردەن بيىگىرەك. ەگيپەتتىك ارابتار ايەلدەرىنە قىزعانشاق جانە وتباسىنداعى ايەلدەر ستاتۋسى تومەنىرەك. سونىمەن كوپتتىق ايەلدەر كوبىرەك قىزمەتتە، بيزنەس پەن جۇمىسقا تارتتىلعان، ولار اقشا تابادى. ولاردىڭ وتباسىنداعى ستاتۋسى جوعارى. ەگيپەتتىك ارابتار كوپتتارمەن سالىستىرساق كەدەيلەۋ تۇرادى. اسىرەسە ناشار تۇراتىن مۇسىلمان ەگيپەتتىك  جەرسىزدەر كاير، الەكساندريادا كوپتتاردىڭ حريستياندىق مولالارى مەن قورىمدارىندا تۇنەيدى. بۇل جاعداي قالا كوپتتارىن قاتتى الاڭداتادى. بۇگىنگى كۇنى كوپتتار اراسىندا كوپ نارسەگە نارازىلىق بار. سونداي كورىنىستەردىڭ ءبىرى كوپتتاردىڭ شىركەۋلەرىنە، دۇكەندەرىنە شابۋىل جاساۋ. ءاربىر ءىرى وقيعادان كەيىن كوپتتار دەمونستراسيالار مەن شەرۋلەردى ۇيىمداستىرادى.[2] شەرۋلەر كەزىندە پوليسيا قىزمەتكەرلەرىن ساباۋ، پروتەستكە قاتىسۋشىلاردىڭ ولىمىمەن اياقتالعان جاعدايلار دا ۇشىراسقان. كوپتتار كوپتەپ حالىقارالىق ۇيىمدارعا شاعىنادى، اقش-قا كوشكەن جاعدايلار از ەمەس. كوپتتاردىڭ ىشىندە ەۋروپاعا كوشىپ كەتكەندەر كوپ. كوشىپ كەتكەن كوپتتاردى ەۋروپالىق ۇيىمدار ەۋرو وداق مەملەكەتتەرى  وڭايىراق ازاماتتىققا قابىلدايدى. كوپتتاردىڭ وزدەرىنىڭ سەپاراتيستەرى بار. ەگيپەتتىڭ سەپاراتيستەرى كوپت رەسپۋبليكاسىن اڭسايدى.[3]

كوپتتاردىڭ ىشىندە دە مۇسىلمان ارابتاردىڭ اراسىندا  ەكسترەميستەر مەن  فۋندامەنتاليستەر بار كورىنەدى. سوندىقتان ولاردىڭ ىشىندە الدىمەن ىرىتكى سالعاندى تابۋ قيىنعا تۇسەدى. ماسەلەنكي ەكى ايەل مۇسىلمان ءدىنىن قابىلداعىسى بار بولادى، ولاردىڭ بىرەۋى جوعالىپ كەتەدى. بۇل وقيعا  قاراپايىم اراب-مۇسىلمان اراسىندا قاتتى رەزونانس  تاپقانعا ۇقسايدى. ودان كەيىن كوپتتار تاراپىنان دا، مۇسىلمان تاراپىنان دا شەرۋلەر ءجۇردى. ەكى تاراپتىڭ سەركەلەرى مەن يدەولوگتارى بار ەكەن. ەكى تاراپتار اراسىندا ۇلكەن سەنىمسىزدىك، ەكى تاراپتىڭ  كىناسى بار سياقتى. وسى تۇستا ەگيپەت پرەزيدەنتى حوسني مۋباراك بيلەگەن تۇستا وسى ساياساتتا كوپ كەمشىلىكتەر جىبەرىلىپتى.[4] بۇگىنگى كۇنى كوپتتار جانشىلىپ جاتىر دەۋ قيسىنسىز: قيت ەتسەڭ كوپتتار سوتقا بەرەدى. سوتتىڭ شەشىمىنە كوڭىلى تولماسا حالىقارالىق سوت  تاعى  بار: ەۋروپالىق سوت، اقش سوتى ت.ب.

ءبىراق سوڭعى جولى كوپتتاردىڭ كاير قالاسىنىڭ  جانىنداعى تانتا قالاسىندا حريستياندىق شىركەۋدە كەزەكتى جارىلىستار بولدى. 30 ادام جارىلىس زاردابىنان قازا بولىپ  71 ادام جارالاندى.[5]

ءازىمباي عالي – تاريح  عىلىمدارىنىڭ  دوكتورى

1.https://ru.wikipedia.org/wiki/ كو́پتى

2.Egyptian Coptic protesters freed http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4117831.stm . Wednesday، 22 December، 2004،

3.http://www.masress.com/shabab/6137

4.ازيمباي گالي Arabica-كوفە بەز كوفەينا. پريچينى كريزيسا ۆ ارابسكوم ميرە ي ەگو پوسلەدستۆيا. Palmarium Academic Publishing. Saarbrucken. Deutschland. 2016؛ ازيمباي گالي ارابسكيە پراۆيتەلي: ۆىزوۆى ي ۋگروزى نوۆەيشەگو ۆرەمەني . Palmarium Academic Publishing. Saarbrucken. Deutschland. 2017؛

5. http://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/egypt/2017/04/09