جارتى عۇمىرىندا جالاڭاياق جۇرگەن «قازاقتىڭ ەينشتەينى» دۇنيەدەن وزدى

/uploads/thumbnail/20170710030455880_small.jpg

ءومىرىنىڭ cوڭىنا دەيىن قازۇۋ-دا وقىتۋشى بولىپ قىزمەت ەتكەن نۇرعالي قويشىبايەۆ 15ء-ساۋىر كۇنى دۇنيەدەن وزدى. ول ءوز ورتاسىندا سىيلى، ءوز ستۋدەنتتەرىن ۇل-قىزدارىم دەپ اتاعان، ءوز ءومىرىن عىلىم جولىنا  ارناعان ۇلاعاتتى ۇستاز، فيزيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور. سانالى عۇمىرىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دا ءبىلىم الىپ، سول جەردە ۇستازدىق ەتكەن. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى ۇستازدارىنىڭ جالاڭاياق جۇرەتىنىنە ابدەن كوزدەرى ۇيرەنگەن. «قازاقتىڭ ەينشتەينى» اتانىپ كەتكەن پروفەسسوردىڭ بۇگىنگى تاڭدا ءبىر ۇلى مەن ءبىر قىزى بار. ۇلى ماسكەۋ قالاسىندا، ال قىزى پەتەربور قالاسىندا  تۇرادى.   30 جىلدان استام ۋاقىت  جالاڭاياق ءجۇرۋدى ءومىر سالتىنا اينالدىرىپ، جۇرتتى تاڭقالدىرعان پروفەسسور نۇرعالي قويشىبايەۆتىڭ ارىپتەس-دوستارىمەن قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ ءجۋرناليسى  ايگەرىم  تاۋباي سۇحباتتاسقان بولاتىن.  

ابىشيەۆ مەدەۋ ەرجان ۇلى، فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:

«نۇرعالي قويشىبايەۆ تەوريالىق فيزيكا سالاسىندا كوپتەگەن ەڭبەكتەر جازدى.  مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان وقۋلىقتاردىڭ اۆتورى. لانداۋدىڭ كوپتومدىعىن قازاق تىلىنە اۋدارعان پروفەسسور. ەكىنىڭ ءبىرى بارا بەرمەيتىن ەينشتەيننىڭ جالپى سالىستىرمالىق تەورياسى سالاسىنىڭ مامانى.

 «قازاقتىڭ ەينشتەينى» اتانۋىنىڭ ءوزى كىتاپ كوپ وقىپ، عىلىمي ەڭبەكتەر جازۋىنىڭ جەمىسى.  ءبىرىنشى رەت كورگەن ادام وقىتۋشىنىڭ جالاڭاياق جۇرگەنىنە تاڭ قالاتىنى راس. بالا كۇنىندە وكپەسى اۋىرىپ، دارىگەرلەر ەمىن تاپپاعان. سودان ءداستۇرلى مەديسيناعا جۇگىندى. جالاڭاياق ءجۇرۋ دەنساۋلىعىنا جاققانىن بايقاپ، ءومىر سالتىنا اينالدىردى. جالاڭاياق ءجۇرۋىنىڭ باستى سەبەبى - دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ەدى. پروفەسسوردىڭ كوزىنىڭ كورمەي قالعان كەزى دە بولعان. سوعان قاراماستان شاكىرتتەرىنە اۋىزشا ايتىپ وتىرىپ، اۋدارما جۇمىستارىن توقتاتپاعان. مۇنىڭ ءوزى ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشى اراسىنداعى سەنىمدى ايعاقتايدى. ارا-اراسىندا دەنساۋلىعى سىر بەرىپ تۇراتىن پروفەسسور ءساۋىر ايىنىڭ 10-ى كۇنى جۇمىس ورنىندا ەسىنەن تانىپ قالىپ، 5 كۇن توسەك تارتىپ 15ء-ى كۇنى دۇنيەدەن وزعانىن ەستىدىم.  پروفەسسور ءوزىنىڭ بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعىمەن قاتار ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن 30 جىل بويى اۋرۋمەن كۇرەسۋ ارقىلى دالەلدەگەن تۇلعا.

بوشقاي قۋانتاي العازى ۇلى، قازۇۋ فيزيكا عىلىمدارىنىڭ دوسەنتى:

نۇرعالي قويشىبايەۆتىڭ 60-70 شاقتى اۋدارما كىتاپتارى بار. لانداۋدىڭ ون تومدىعىنىڭ قازاقشا اۋدارماسىنىڭ 2 تومى عانا باسىلىپ شىققان.  قالعان 8 تومى باسپاعا ءازىر.

قوجامقۇلوۆ تولەگەن ءابدىساعي ۇلى، عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيسە-پرەزيدەنتى، قازۇۋ ەكس-رەكتورى(2001-2008):

قازاقتاعى تەوريالىق فيزيكامەن اينالىسقان العاشقى عالىمداردىڭ ءبىرى نۇرعالي قويشىبايەۆتىڭ دۇنيەتانىمى، ومىرگە دەگەن كوزقاراسى وزگەشە تۇلعا. بىرلەسىپ لانداۋدىڭ ون تومدىعىن اۋداردىق. باسپادان شىقپاعان 8 تومدىق قولجازبا كۇيىندە دايىن تۇر.

ابىلدايەۆ ءادىلحان حاسەن ۇلى، پروفەسسور:

نۇرعالي قويشىبايەۆ اسا مادەنيەتتى، ۇلكەندى قۇرمەتتەگەن، كىشىنى ىزەت تۇتقان، سىپايىلىق كورسەتىپ ەشكىمگە قاتتى ءسوز ايتپاعان ادام. ەڭبەك كىتاپشاسىندا تەك قانا قازۇۋ اتاۋىنىڭ تۇرۋى-پروفەسسوردىڭ تۇراقتىلىعىن كورسەتەدى. ءوزى دە جان جاعىنا سىيلى بولعان، عىلىم جولىندا ەشكىمگە قيانات جاساماي، تىنباي ەڭبەكتەنەتىن.  

***

تەوريالىق فيزيكاعا ۇلەس قوسقان بولمىسى ەرەكشە تۇلعانىڭ قازاسى قالىڭ قازاقتىڭ  جانىنا باتتى. قامشى اا ۇجىمى مارقۇمنىڭ وتباسىنا، تۋعان-تۋىستارىنا كوڭىل ايتادى.

ايگەرىم تاۋباي

قاتىستى ماقالالار