قازاقتا ءبىر ماقال بار ەدى، قارياسىن سىيلاماعان ەلدىڭ، كەلەشەگى بولمايدى. قامشى پوشتاسىنا قازاق ونەرىنىڭ اقساقالى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ ءىسى بويىنشا ماتەريالدىق دەرەكتەر كەلىپ ءتۇستى.
وندا تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆتىڭ ق ر باس پروكۋرورى جاقىپ اسانوۆقا ناۋرىز ايىندا جازعان حاتىنىڭ كوشىرمەسى قوسا بەرىلگەن. اتالعان حاتتا تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ ءوزىنىڭ ارىستانبەك مۇحامەديۇلىمەن اراداعى جەكە باس كيكىلجىڭدەرى قالاي تۋىنداعانىن تۇسىندىرەدى. جامانقۇلوۆ ارىداعى باس ارازدىقتارى قالاي وربىگەنىن ايتا كەلە، ءوزى جىمقىردى دەپ ايىپتالعان 69 ميلليوننىڭ دا جايىن دا تاپتىشتەيدى. حاتتان ۇزىك-ۇزىك كوشىرمەلەردى بەرەيىك:
«...
قاراشا ايىنىڭ 2ء-شى جۇلدىزى كۇنى ەرتەڭگى ساعات 10-00 دە ب.مۋجيكوۆ باسقارعان استانالىق تەرگەۋشىلەر مەنى كۋاگەر رەتىندە تەرگەۋگە شاقىرىپ، 14 ساعات بويى الماتى قالالىق دەپارتامەنتتىڭ عيماراتىندا ۇستاپ، سول كۇنى ن.يۋدينامەن جانە بۋحگالتەر ن.جۇنىسوۆامەن بەتتەستىرۋ وپەراسياسىن ۇيىمداستىردى دا، بىردەن قاماۋعا الۋ جونىندە شەشىم شىعاردى. سول جەردە جۇرەگىم ناشارلاپ، جەدەل جاردەم شاقىرتۋعا ءماجبۇر بولدىم، ءوزىم تىركەلگەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ ەمحاناسىنىڭ دارىگەرلەرىن كىرگىزبەي، بەلگىسىزدەر كەلىپ، قان تامىرىما بەلگىسىز ۋكول سالدى، قان قىسىمىمنىڭ 160-قا كوتەرىلگەنىن ايعاقتاپ، كەتىپ قالدى.
...
مۋجيكوۆ ماعان "ءبىر وپپوزيسيونەر كەلىپ تۇر، ادۆوكاتپىن دەيتىن كورىنەدى، كەرەك ەمەس دەپ حات جازىڭىز" دەدى، "ەلباسى سەنى جاقسى كورەدى، مۇنى ەستىسە، ساعان رەنجيدى عوي" دەگەن داقپىرتتار ايتىپ جاتتى، مەن الگى سالىنعان ۋكولدان كەيىن ءارى-سارى كۇيدە بولعاندىقتان وعان باس يزەپ، حات تا جازىپ بەرىپپىن. مۋجيكوۆتىڭ مەنىڭ موينىما ارتقان "5ملن. 300 مىڭ اقشانى موينىڭا ال، سوسىن ءبىز ءىستى 65 ستاتيامەن جابامىز، تەرگەۋ توقتاتىلادى، ءمينيسترىڭنىڭ دە ايىزى قانادى" دەپ مەنى اينالدىرا باستادى. مەن "ول اقشانى العان ەمەسپىن، كورگەنىم دە جوق، سەندەر الگى ەكى ايەلدى زورلاپ ايتقىزدىرىپ وتىرسىڭدار" دەپ جانۇشىرىپ قارسىلىق كورسەتتىم. سول جەردە ب.مۋجيكوۆ اسقان قاتىگەزدىكپەن مەنىڭ پسيحيكاما شابۋىل جاساپ، استام سوزدەر ايتىپ مەنى ابدەن جەر قىلدى. ارا-اراسىندا، ەسەبىن تاۋىپ تاعى دا مينيسترمەن جولىعىپ ءتىل تابىسۋىمدى قۇلاعىما سىبىرلاپ قويادى. وزگەلەرگە ەستىرتىپ، ءوزىنىڭ مىقتى ەكەنىن، پرەمەر س.احمەتوۆتى، ت.ەرمەگيايەۆتى، ءوز باستىعى امانبايەۆتى دا قاماتتىرعانىن ايتىپ ماقتاندى. ازىرشە، سول 5ملن. 300 مىڭ اقشانىڭ قولدى بولعانىن وپ-وڭاي دالەلدەگەنىن، قاجەت بولسا تاعى دا سەندەرمەن جۇمىس ىستەگەن كاسىپكەرلەردى سىندىرىپ، 69 ملن. تەڭگەنى دە تۇگەلدەي موينىڭا ءىلۋ تۇككە تۇرمايدى دەگەن "جوسپارىن" دا جاسىرعان جوق.
...
مەن ابدەن تيتىقتاپ، جۇرەگىم قىسىلىپ، باسىم سىرقىراپ، ەسىم اۋارداي جاعدايدا بولىپ، قالاي كونە قالعانىمدى ءوزىم دە بايقامادىم. كامەراعا ايتاتىن سوزدەرىمدى وزدەرى جازىپ دايىنداپ قويعان ەكەن، سونى الاي-تۇلەي كۇيدە وقىپ بەردىم. قايتا-قايتا شاتاسىپ، اياق-قولىم دىرىلدەي باستاعاندا، ماعان "جينالىڭىز، ءسىز اتاقتى اكتەر ەمەسسىز بە، بىلاي شىنايى ەتىپ ويناساڭىزشى" دەپ كەكەتتى. مونيتورعا جازىپ قويىلعان دايىن تەكستى وقىعانىم، ال سول دايىن تەكستى وقىپ وتىرعان مونيتوردىڭ كامەراعا ءتۇسىپ قالماۋى ءۇشىن ۆيدەو كامەرانى ادەيى بۇرىپ قويعاندارى، سول سوزدەردى قاعازعا كوشىرۋىم دە قيىنداپ، بەس-التى مارتە قايتا جازدىرعاندارى اۋىق-اۋىق ەسىمدە.
...
مويىنداتۋ پروسەدۋراسى اياقتالا سالىسىمەن مەنىڭ تۋىستارىما تەز ارادا 5ملن. 300 مىڭ اقشانى جيناستىرۋ جانە كەپىلدىككە قاجەتتى تاعى دا 1ملن. 200 مىڭدى تابۋدى حابارلادى. تۇنگى ساعات 11ء-دىڭ شاماسى بولسا دا، ءبارىن قاداعالاپ، اڭدىپ وتىرعان مينيستر مۇحامەدي ۇلى، ءقازاقفيلمنىڭ كاسسيرىن ۇيىنەن وياتىپ، ارنايى كولىك جىبەرىپ الدىرتتى. ول الدىن الا دايىنداپ اكەلگەن، ءمورى باسىلعان سوماسى كورسەتىلگەن كۆيتانسياسىن، اقشانى جيناپ ۇلگەرگەن تۋىستارىمنىڭ قولىنا ۇستاتتى، سول ەكىارادا كەپىلدىككە تولەنەتىن اقشانى قابىلدايتىن بانكى دە ءبىزدى كۇتىپ وتىرعانداي ءالى جۇمىس ىستەپ تۇر ەكەن. بۇل ۋاقيعا تۇنگى ساعات 2-گە تاياۋ اياقتالىپ، مۋجيكوۆ پروكۋراتۋرادان مەنىڭ كەپىلدىگىمە كەلىسىمىن الىپ، تۋىستارىما كورسەتپەي، جاسىرىن ەسىك ارقىلى ءوز كولىكتەرىمەن ۇيىمە جەتكىزىپ سالدى.
...
...الايدا تاڭەرتەڭ جاعداي 180 گرادۋسقا وزگەرىپ، ب ا ق مەكەمەلەرى "تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ ءبارىن تۇگەلدەي موينىنا الدى، 69 ملن. اقشانى قايتارا باستادى، ازىرگە 6 ملن. اقشانى مەملەكەتكە ءوز ەركىمەن قۇيدى" دەگەن جاڭساق اقپارات ساۋ ەتە قالدى. ونسىز دا ءارى-سارى كۇيدە جۇرگەن مەن، بۇل سۇمدىقتى ەستي سالىسىمەن ەستەن تانىپ قۇلادىم، بىردەن ەمحاناعا ءتۇستىم. كەزەكتى جاۋاپ الۋ تۇسىندا، مەنى الداپ، جالعان ۋادە بەرگەندەرى ءۇشىن، بۇرىنعى جاۋابىمنان، 5 ملن. 300 مىڭ تەڭگەنى الدىم دەگەن مويىنداۋىمنان باس تارتتىم....»
***
ءىستىڭ اق-قاراسى ءالى انىقتالعان جوق. الايدا ب ا ق بەتىندەگى اڭگىمەنىڭ اۋانى جامانقۇلوۆتىڭ ايتقانىنداي ءوربىپ كەلە جاتقانى راس. بۇعان دەيىن زيالى قاۋىم وكىلدەرى، ونەر قايراتكەرلەرى، اتاپ ايتقاندا ولجاس سۇلەيمەنوۆ، التىنبەك قورازبايەۆ، ماقپال ءجۇنىسوۆالار قولىمەن بىرنەشە رەت جامانقۇلوۆقا ارا ءتۇسىپ اشىق حاتتار جازدى. بىزگە ماتەريال جىبەرگەن دەرەككوزدىڭ مالىمدەۋىنشە ەندى بيلىك وكىلدەرى قولدان ارنايى «مويىنداۋ حاتىن» جازىپ، ونى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆقا مويىنداتۋعا ماجبۇرلەپ جاتقان كورىنەدى. ءتىپتى ءسوزى وتەدى اۋ دەگەن ادامداردى ارا اعايىندىققا دا جىبەرىپ وتىرادى ەكەن. سوڭعى اپتالاردا جامانقۇلوۆتىڭ دەنساۋلىعى ناشارلاپ كەتكەنى تۋرالى اقپارات تاراعان.
ءسوز سوڭىندا جالعىز-اق ءسوز ايتقىمىز كەلەدى. اناۋ-مىناۋ ەمەس كوممۋنيست دەپۋتات كوساريەۆتىڭ ءسوزى: «ءقازىر بىزدە اقشانى قايتارسا، بوساتۋعا بولادى دەگەن قۇقىق بار. مەنىڭشە، بار. اقشانى قايتارسىن دا، كەتە بەرسىن». تەك بۇل ءسوز ميلليون دوللار پارا الىپ جاتىپ قولعا تۇسكەن ۆاسيليي نيگە قاراتىلعان. ال، جامانقۇلوۆ «اقشا جىمقىردى» دەپ ايىپتالعانى بولماسا قاپقا تولتىرىپ ۇرلاپ بارا جاتىپ قولعا تۇسكەن جوق...