حالقىمىز ىقىلىم زاماننان بەرى قايىرىمدىلىقتان كەندە ەمەس ەدى... ياعني، « جەتىمىن جىلاتپاعان، جەسىرىن قاڭعىتپاعان» رۋحاني كەمەل ۇلت بولاتىنبىز. بۇگىنگى تاڭدا بۇل قاستەرلى سوزدەر مۇنى جوققا شىعارىپ تۇر. ولاي دەيتىنىمىز، ەلىمىزدە كۇننەن- كۇنگە بەزبۇيرەك انالاردىڭ سانى ارتۋدا، بەيكۇنا بۇلدىرشىندەر جاستايىنان   تاعدىر تاۋقىمەتىمەن ارپالىسۋدا. ەلدى ەلەڭ ەتكىزەتىن جاڭالىقتار- باۋىر ەت بالالارىن  قاننەن قاپەرسىز دارەتحاناعا، ەندى ءبىرى- كوشە بويىنا ەش شىمىرىكپەستەن وپ-وڭاي  لاقتىرا سالاتىن  انالاردىڭ ىستەرىنەن باستاۋ الادى. ۋاقىت زىمىراي كەلە بۇلدا ۇيرەنشىكتى جاعدايعا اينالدى. تاسباۋىر اتا-انانىڭ ىقپالىنان ەلىمىزدە دە بالالار ءۇيى كەڭ ەتەك جايدى. قازاقستاندا العاشقى بالالار ءۇيى 1918 جىلى اشىلدى. كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە بالالار ءۇيىنىڭ: مەكتەپكە دەيىنگى (3-7 جاستاعى بۇلدىرشىندەر)؛ مەكتەپتىك (7-14 جاستاعى بالالار)؛ ارالاس (بۇلدىرشىندەر مەن مەكتەپ جاسىنداعىلار) جانە ارناۋلى (اتا-انالارى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قازا تاپقان بالالار) تۇرلەرى بولدى. 1956 جىلى قازاقستان ۇكىمەتىڭ قاۋلىسى بويىنشا بالالار ۇيىندە بولۋ مەرزىمى 18 جاسقا دەيىن ۇزارتىلدى.

جات جەر توپىراعىندا كوزدەرى جاۋتەڭدەگەن سابيلەرىمىز قانشاما...  ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە جۇگىنسەك، بىزدەن بالا اسىراپ الاتىن ەلدەرىڭ كوشىن باستاۋشى- ۇلىبريتانيا. (ۇلىبريتانيا- 198، كانادا-150، فرانسيا-108، گەرمانيا-90، يتاليا-57، مىسىر-35، يزرايل-26، شۆەسيا-3، تۇركيا-2، رەسەي-1، گرەكيا-1، اۆستريا-1) الەم بويىنشا،  شەت ەلگە بالا اسىراپ بەرۋ جاعىنان 3ء-شى ورىندامىز. شەت ەلدىكتەردىڭ مەيىرىمىنەن مەيىرلەنە تۇسكەن، شاپاعاتىنا بولەنگەن بالالارىمىزدى كورگەندە قۋانامىز ارينە، الايدا، سانامىزعا كۇدىك ۇيالارى ءسوزسىز. ءوز ۇلتىن ساتار وپاسىزعا اينالا ما؟ دەگەن ءزىلدى ساۋال كوكەيىمىزدەن كەتەر ەمەس... سەبەبى كەلەشەككە ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى. ايتسە دە، ءوز جەرىنىڭ ىستىق ىقىلاسىن، ايالى الاقانىن سەزىنە الماعان بالاقايلاردىڭ  بوگدە ەلدە جان ساۋعالاپ،  شەتەلدىكتەردىڭ  باۋىرلارىنا باسىپ، ماپەلەگەندەرى الدەقايدا جاقسى. ال سوندا بالالاردى قامقورلىققا الار بالالار ءۇيى شە؟! قازاق حالقى: «ءجۇز رەت ەستىگەننەن، ءبىر رەت كورگەن ارتىق» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. ءسويتىپ، الماتى قالاسىنداعى كابلۋكوۆ كوشەسىندە ورنالاسقان № 2 بالالار ۇيىنە جول تارتتىق، باسشىلىقتىڭ ايتۋى بويىنشا،  2015 جىلى 52 تاستاندى بالا كەلىپتى. سونىڭ 32ء-سىن پەرزەنتى جوق ەرلى-زايىپتىلار اسىراپ العان. بيىلدىڭ وزىندە 13 ءبۇلدىرشىن اكەلىنىپ، 2 ايدىڭ ىشىندە 8ء-ى جاڭا وتباسىعا كەتتى. قالعان بالالاردىڭ دەنساۋلىعى ناشار. ىشتەن ىندەتتى بولىپ تۋىلعاندار نەمەسە سوزىلمالى سىرقاتقا شالدىققاندار. ءبىزدىڭ مەكەمە سوڭعى 2 جىلدا «اۋرۋ» دەپ اتا-اناسى تاستاپ كەتكەن 15 بالانى  سىرقاتىنان قۇلانتازا ايىقتىردى. البەتتە، كوڭىل قۋانتارلىق جاعداي. ماتەريالدىق جاعىنان ءبارى قامتىلسا دا، رۋحاني جاقتان، ياعني اششى دا بولسا شىندىق، باسشىلىقتان بالالارعا دەگەن شىنايى ماحابباتتى كورە المادىق. بالالار ءۇيىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاعاننان قۇلاققا تۇرپىدەي تيەتىن قىزمەتكەرلەردىڭ داۋسىن ەستىپ، اياعىمىزدى العا ارەڭ باستىق. ەدەن جۋۋشىنىڭ ءوزى سارى كۇرتەشە كيگەن جەتكىنشەكتى نۇقىپ، زارە قۇتىن قاشىرىپ جاتقانىن كورگەندە جۇرەگىمىز ەرىكسىز ەلجىرەدى. سوندا ءوسىپ، ءونىپ جاتقان بالالار مەيىرىمدىلىكتىڭ ماڭىنا دا جولاماعاندىقتان تولىققاندى وتباسىدان شىققان بالالاردان قاراعاندا، وركوكىرەك، ءوزىمشىل، وزبىر. سونداي-اق، بالالار ۇيىندە ءبىلىم بەرەتىن ورتالىق بولماعاندىقتان سوعان جاقىن ورنالاسقان  №13 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە ءبىلىم الادى ەكەن. مەكتەپتە تولىققاندى جانۇيالاردىڭ دا بالالارى مەن بالالار ۇيىندەگى بالالار دا ءبىر پارتادا وتىرادى. ساباق بىتكەنىنە اسىعىپ، الىپ ۇشقان  وقۋشىلاردى كوردىك. ساپىرلىسقان اتا-انالار. بەيتانىس وقۋشى اناسىنا: « ماما، بۇگىن 5-الدىم» دەپ توبەسى كوككە جەتكەندەي قۋانىپ، اڭگىمەسىن ءوربىتىپ جاتقاندا بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ جاتقان بالالاردىڭ جاۋدىرەگەن جانارىنا قاراپ، كوڭىلىمىز بوساپ سالا بەردى. قىمبات، قىمبات كولىكتەرىمەن بالالارىن اكەتىپ جاتقان اتا-انالاردى دا كورگەندە، جەتكىنشەكتەردىڭ ءبىزدى دە قاشان وسىلاي الىپ كەتەدى دەگەن ۇكىلى ۇمىتتەرىن جانارلارىنان اڭعاردىق. سونىڭ ءبىرى جاس انانىڭ قىزىنىڭ قۇربىسىنا اياۋشىلىقپەن سىيلاعان قۋىرشاعىن كەنەتتەن كورىپ قالدىق. ال انا ءبۇلدىرشىن قاتتى قۋاندى. بىزدە قۋانۋى قۋاندىق. كەيىننەن باسقا بالالار شە؟! ولاردا بۇعان قىزىعارى ءسوزسىز دەگەن ويعا كەلدىك. تەرەڭنەن ۇڭىلسەك، بۇل جەر ەكى الەمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءار ءتۇرلى تاعدىردىڭ توعىسۋى. ايتپاعىم، اراسى جەر مەن كوكتەي بالالاردى ءبىر مەكتەپكە ورنالاستىرماۋى قاجەت! جەتىمدەردىڭ تاعدىرى سان ءتۇرلى. كەيبىرەۋىنىڭ اتا-اناسى  ويناپ ءجۇرىپ وت باسقان ماحابباتقا سالعىرت قاراعان البىرت جاستار بولسا، باسقالارى اكە-شەشەسى قايعىلى قازاعا ۇشىراعان بالاقايلار. مىنە، ءومىر بىرەۋ بولسا دا، تاعدىر سان الۋان. ەڭ باستىسى-يماننان. يماندى جان اللانىڭ حاق جولىنان اداسپاعان پەندە ەشقاشان الا ءجىپتى اتتاماس ەدى...

قايرات قىزى شۋاق

ءقازۇۋ-نىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى