قىتايدىڭ سولتۇستىك-باتىسىنداعى شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانىندا "مۇسىلمان ۇيعىرلارمەن جاقىن قارىم-قاتىناستا بولعان" ونشاقتى ەتنيكالىق قازاق تۇتقىندالعانى تۋرالى قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى "ازات ازيا راديوسىنا" سىلتەمە جاساپ حابارلايدى. جۇڭگو بيلىگى بۇل ماسەلە جونىندە ساۋالدارعا جاۋاپ بەرمەيدى.
"ورازادا تاماق ىشۋگە ماجبۇرلەيدى"
قازاقتاردى ماۋسىمنىڭ 10-ى كۇنى شىڭجاڭنىڭ قاراماي قالاسىنداعى دۋشانزسى اۋدانىندا مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك قىزمەتى وكىلدەرى ۇستاعان. "ازات ازيا راديوسىنا" سۇحبات بەرگەن جەرگىلىكتى تۇرعىن تۇتقىندالعانداردىڭ ءبىرى 47 جاستاعى قاليبيات بايموللا، ەكىنشىسى - 49 جاستاعى قانجىتاي دوشان ەكەنىن ايتقان.
سۇحبات بەرۋشىنىڭ سوزىنشە، قازاقتاردى جەرگىلىكتى مۇسىلمان ۇيعىرلارمەن "تىعىز بايلانىس" ورناتقانى ءۇشىن ايىپتاعان. "پوليسيا كوپتەگەن ادامداردى ۇستادى، شاعىن اۆتوبۋس ادامعا تولى بولدى" دەگەن ول.
شىڭجاڭ ايماعىنىڭ تۇرعىنى كۇللى مۇسىلمان اۋىز بەكىتەتىن قاسيەتتى رامازان ايىندا جۇڭگو بيلىگى يسلام ءدىنىن ۇستانۋشىلاردى الا تاڭنان كەشكە دەيىن اڭديتىنىن، جەرگىلىكتى قازاقتار دا "قاتاڭ باقىلاۋدا" بولعانىن ايتادى.
"رامازان ايىندا تۇسكى اس كەزىندە ولار بارلىق مۇسىلمان قىزمەتكەرلەردى جيناپ، تاماق ىشۋگە ماجبۇرلەيدى"، - دەيدى ول.
قازاقستانعا قاتىناس قيىندادى
قىتايدا ەتنيكالىق ازشىلىق توپقا جاتاتىن، نەگىزىنەن شىڭجاڭ-ۇيعىر اۋدانىندا قونىستانعان قازاقتاردىڭ كوبى يسلام ءدىنىن ۇستانادى. بۇعان دەيىن ەتنيكالىق مۇسىلمان ۇيعىرلارعا قويىلعانداي شەكتەۋلەردى سوڭعى ۋاقىتتا قازاقتار دا سەزىنە باستادى. ولاردىڭ شىڭجاڭ ايماعىمەن كورشىلەس قازاقستانعا قاتىناۋى قيىنداپ كەتكەن.
وتكەن اپتادا ءۇرىمجى قالاسىنىڭ بيلىگى مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ەتنيكالىق ازشىلىققا جاتاتىندار مەن بيلىكتەگى كوممۋنيستىك پارتياسى مۇشەلەرىن ادالدىق تۋرالى انت بەرۋگە ماجبۇرلەگەن. بۇل تۋرالى جۇڭگو مەملەكەتتىك باسپا ءسوز قۇرالدارى ماۋسىمنىڭ 14ء-ى كۇنى جازدى.
مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن پارتيا شەنەۋنىكتەرى اتەيستىك ۇستانىمداعى كوممۋنيستىك پارتياعا تاۋەلدى، ولارعا كەز-كەلگەن ءدىندى ۇستانۋعا تىيىم سالىنعان. سوندىقتان ولار پەكينگە ادالدىعىن دالەلدەۋ ءۇشىن رامازان ايىندا تاماق جەۋگە ءماجبۇر.
انت بەرۋشىلەر بيلىكتەگى پارتيانى ماداقتايتىن، جۇڭگو كوممۋنيستەرىنىڭ كوسەمى ماو سزەدۋن داۋىرىنەن كەلە جاتقان "كوممۋنيستىك پارتياسىز جۇڭگو قايتا جاڭعىرمايدى" دەگەن مازمۇنداعى ريەۆوليۋسيالىق ءانۇراندى شىرقاعان.
"ون جىلعا سوتتالدى"
رامازان ايىنداعى اڭدۋعا قوسا، شىڭجاڭدا قازاقتار مەن ۇيعىرلاردى باقىلاۋ، "تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ" شارالارى بۇرىنعىسىنان دا كۇشەيتىلگەن.
جىل باسىندا وكان ەسىمدى تانىمال قازاق يمامى التاي ايماعىنىڭ حاباحە وكرۋگىندا قايتىس بولعان ادامدى يسلام داستۇرىمەن جەرلەۋ ءراسىمىن اتقارعانى ءۇشىن 10 جىلعا سوتتالعان. قازاق يمام شىڭجاڭنىڭ سانجي-حۋەي اۆتونوميالىق وكرۋگىندەگى اباقتىدا قايتىس بولعان، پوليسيا "ول وز-وزىنە قول سالدى" دەپ حابارلاعان.
جۇڭگو مەن قازاقستانداعى ەتنيكالىق توپ وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، شىڭجاڭدا كوپ جىلدار بويى ۇيعىرلارعا قولدانىلىپ كەلە جاتقان ءدىني شەكتەۋلەر ەندى قازاقتاردىڭ باسىنا دا تۇسكەن. ءداستۇرلى يسلام سوزدەرىن قازاقشالاپ تىلەك بىلدىرگەنى ءۇشىن بيلىك قىلمىستىق باپ بويىنشا ءىس قوزعاۋعا بار دەيدى ولار.
اقپان ايىندا قازاقستانمەن شەكارالاس ىلە قازاق اۆتونوميالىق وبلىسىندا بيلىك ۇلتى قازاق 22 جاستاعى ەشات ەسىمدى ازاماتتى ۇستاپ، WeChat الەۋمەتتىك جەلىسىن قولدانعانى ءۇشىن سوتتاپ جىبەرگەن. ەشات WeChat اككاۋنتى ارقىلى "سەپاراتيستىك، ەكسترەميستىك پىكىرلەر جازىپ، ەكسترەميستىك ءدىني يدەيالار مەن باسقا دا اقپاراتتار" تاراتقانى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلعان. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ جازۋىنشا، ەشات "وزىنە تاعىلعان ايىپتاردى مويىنداپ، قاتەلىگىن تۇسىنگەن".
ۇلتى قازاق دەرەككوزدىڭ ايتۋىنشا، ونى ىلە قازاق اۆتونوميالىق وبلىسى ەمين وكرۋگىنىڭ بيلىگى كوپشىلىكتەن جاسىرىن تۇردە 10 جىلعا سوتتاعان، قورعاۋشى نەمەسە وتباسىمەن كەزدەسۋىنە رۇقسات بەرمەگەن. "ازات ازيا راديوسى" بۇل ادامنىڭ تاعدىرىن ءبىلۋ ءۇشىن وتكەن اپتادا ەمين وكرۋگىنىڭ حالىق سوتىنا تەلەفون شالعانىمەن، رەسمي ورگاننان جاۋاپ الا الماعان.
"ىقتيارحاتتى قايتارا باستادى"
سوڭعى كەزدەرى شىڭجاڭنىڭ التاي قالاسىنا جاقىن اراحاك ەلدىمەكەنىندە پوليسيا جۇڭگو پاسپورتىنا يە ەتنيكالىق قازاقتارعا قازاقستان ۇكىمەتى بەرگەن ىقتيارحاتتى قايتارا باستاعان. بۇل تۋرالى "Aزات ازيا راديوسىنا" سۇحبات بەرگەن قازاقستاندىق تۇرعىن ايتقان.
ازاتتىق بۇعان دەيىن قىتايدان قازاقستانعا كوشىپ كەتكەن قازاقتاردىڭ شىڭجاڭدا تۇراتىن تۋىس-تانىستارى مەن قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ، ول جاققا قايتا بارعان قازاقتاردىڭ جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ "قىسىمىنا تاپ بولعانى" تۋرالى حابارلاعان. جۇڭگو وكىلى الگى اقپاراتتى جوققا شىعارعان.
"سىزدەر وسى اقپاراتتى جۇڭگو تىلىندە تاراتقان سوڭ بيلىك جاسقانعان بولۋى كەرەك، سەبەبى بۇل حالىقارالىق قۇقىق پەن باسقا زاڭعا قايشى عوي. حالىقارالىق رەاكسيا بولادى دەپ الاڭداعان ءتارىزدى. قازاقستان بەرگەن قۇجاتتاردى قايتارىپ بەرۋ ءۇشىن كۇنى-تۇنى جۇمىس ىستەپ جاتىر"، - دەگەن ول "ازات ازيا راديوسىنا".
