«قازاق ەلى -550 جىل» شىعارماشىلىق بايگەسىنە

(پوەما-ديالوگ)

 انتروپولوگ: بۇل قازاقتىڭ باعى ما، الدە سورى ما، كىم تۇسپەگەن قاتال اجال تورىنا؟! قارا قىپشاق قوبىلاندى باتىردىڭ باس سۇيەگىن ۇستاپ تۇرمىن قولىما. اقىن: اڭقاۋ قازاق، سونشاما اڭعال بولا ما؟ ولگەندى دە تىنىش قويماي مولادا، بابامىزدىڭ باس سۇيەگى ماسكەۋدە، قىرىق جىلداي تۇرعان ەكەن قالادا.   ۇندەمەيدى، ءتىل قاتپايدى ءتىلسىز باس، قايران ءتىلى بولماعان سوڭ ءۇنسىز باس. ەسىل باستى دەنەسىنەن ايىرىپ العان عالىم ەشكىمنەن دە قىمسىنباس. قوبىلاندىنىڭ باس سۇيەگى: تۇسىمە بۋرىل  تۇلپار كىردى مەنىڭ، جان-جارىم بەلىمە الماس ءىلدى مەنىڭ. بىلمەيمىن، سەزدى  نەنى، ءبىلدى نەنى، ورەكپىپ سوقتى  تۋلاپ بۇل جۇرەگىم.   باتىرعا ۇقساماي ما سۇرىم ءقازىر، ۇرپاعىم جۇڭگو مەنەن قىرىمدا ءجۇر. باس سۇيەك سىرتى ءبۇتىن كورىنگەنمەن، ىشىندە قۇرت-قۇمىرسقا قىبىرلاپ ءجۇر. اقىن:  وسى كۇنى نارىقتىڭ نارقى باسىم، جەتەمىن دەپ ەنتىگىپ، القىناسىڭ. قارىنى مەن وڭەشىن ويلايتىندار قور قىلماي ما قازاقتىڭ التىن باسىن.   جۇرەگىنە جۇرسە ادام تاس بايلانىپ، جاقسىلىققا كىسىنى باستاي ما انىق؟ تاڭ اتقان سوڭ قايتادان قاس بايلانىپ، وندا باستىڭ جۇرگەنى بوسقا اينالىپ.   قانشا كەڭگە سوزسا دا باي قۇلاشىن، نيەتىنە پەيىلىن ساي قىلاسىڭ. ۇسىنسا دا قوناققا قويدىڭ باسىن، اينالمامەن اۋىرعان قوي بولماسىن.   كورگەن كۇنى باقىت پا، قاسىرەت پە، نە ايتارىن بىلمەيمىن اقيرەتتە. ادام باسى تۇرادى مۇسىندەردە، ادام باسى تۇرادى پورترەتتە.   ءبىراق، ولار ەشكىمگە سويلەمەيدى، اللا ەمەس پە جاراتقان تىل-كومەيدى. نە بولعانىن ايتپايدى،اقتالمايدى، ءتىل قاتپايدى، ەشقاشان ۇندەمەيدى. ماحامبەتتىڭ باس سۇيەگى: قاراعايعا قارسى بىتكەن بۇتاقتاي، كۇن كوزىندە قۋسىرىلعان تۋلاقتاي، بوياۋلارى وڭىپ كەتكەن سىرماقتاي، كۇلگەن جانداي كوزدىڭ جاسىن قۇرعاتپاي، شامىرقانىپ، شار بولاتتاي شامدانىپ، قايران، باسىم! نەگە تۇرسىڭ ءتىل قاتپاي؟ اقىن: ماحا! مەن دە قايراتتى ەدىم، وتتى ەدىم، شارپىپ كەتەر توڭىرەكتى وت-دەمىم. ءبىراق، سەندەي قيلى ساپار شەكپەدىم، ەرۋلى اتپەن وتكەلدەردەن وتپەدىم، شىنىمدى ايتسام، بۇعىپ قالعان كەزىم كوپ، كورگەنىمنەن كورمەگەنىم كوپ مەنىڭ!   وزىڭە ۇقساپ قويدىڭ ەتىن جەگەنمەن، شاباقتى دا اس ەتكەنمەن تەرەڭنەن، سالت اتتىداي وتكەل ىزدەپ وزەننەن، توردەن ەمەس، ورىن الىپ تومەننەن، قىندا جاتىپ سۋىرىلماعان قىلىشتاي، ساعان انىق ۇقساي الماي كەلەم مەن.   وتقا ءتۇسىپ جۇرگەندەر بار وتان دەپ، وپاسىز ءجۇر وتاندى دا ساتام دەپ. تىرشىلىكتىڭ سوقپاقتارى سان تاراۋ، وتاندى ەسسىز سۇيگەننەن سوڭ قاتەم كوپ. ءپىر تۇتاتىن پايعامبارىم – مۇحامبەت، ءپىر تۇتاتىن ناعىز دارىن – ماحامبەت! ماحامبەت: قاناتىمنان ويدا جوقتا قايىرىلىپ، جالعىز قالدىم يساتايدان ايىرىلىپ. ءتورت قۇبىلانى كىم جاراتقان سايلى قىپ، قايرات كەمىپ، قالدى جۇرەك شايلىعىپ. سەنىمىمە، ءبىراق، سەلكەۋ تۇسكەن جوق، جاس شىبىقتاي جاپىراعىن جايدى ءۇمىت. اقىن: ءبىراق، تاننەن ايىرىلساڭ دا، باسىڭ بار، اتتان سالساڭ. بىرگە اتتانار دوسىڭ بار. ديىرمەننىڭ ۇنىنداي قىپ ۇكسە دە، جىگەرلىنى جاسىتا الماس جاسىندار. اتپاي قالماس وقتالعان سوڭ اق مىلتىق، شاپپاي قالماس تات باسپايتىن اسىلدار. ماحامبەت: ءبىراق، مەندە جەتپەي كەتكەن ارمان كوپ، ايتا جۇرەر ارتىمداعى قالعان كوپ. جالعىز اعاش وسەر جاسىل ورمان بوپ، جالعىز كىرپىش شىعار مىقتى قورعان بوپ، وكپەسى بار، اسقازانى بار ەلدىڭ باسسىز قالعان كۇندەرى از بولعان جوق.   باس كەتكەن سوڭ، ءتىل بولا ما سارناعان، كوز وڭا ما توڭىرەكتى بارلاعان. باس كەتكەن سوڭ قۇلاق تا جوق تىڭدايتىن، ەل-جۇرتىنىڭ ايتار ءسوزىن ارناعان؟! باسسىز قالعان ءۇيدىڭ ءيتىن كوردىڭ بە، تالانعان سوڭ كەلگەن كىسى قارعاعان؟! اقىن: قول-اياعىن قالدىرعانعا ءبۇتىن قىپ، الدەكىمدەر ءجۇر دەسەدى شۇكىر قىپ. باي مەن بەكتىڭ بىلىنبەيدى كەمدىگى، اقىندارعا جاراسادى بۇتىندىك. قۇيرىق-باۋىر، جۇرەك – ءبارى ورنىڭدا، ولاي بولسا، جاسامايىق كۇپىرلىك. ماحا! سەنىڭ باسىڭ امان، ءتىل امان، ءتانىڭ جاتىر توپىراقتا قۇلاعان. باسقا پالە  تىلدەن دەيدى. سول ءسوزدى باتىپ، ءبىراق، ايتا الادى كىم وعان؟! جانىڭ كوكتە قىزعىش قۇستاي ۇشىپ ءجۇر ەلدىڭ قامىن ويلاپ وكسىپ، جىلاعان... انتروپولوگ: قاراپ تۇرسام، ادامداردىڭ قاڭقاسى ۋاقىتتىڭ بۇتارلاعان جاڭقاسى. ەگەر پەندە ءومىر سۇرسە قالىپتى، سونىڭ كوبى باس سۇيەكتىڭ ارقاسى. كەنە حاننىڭ باس سۇيەگى: كوردىم باقتىڭ باستان قالاي ۇشقانىن، كوردىم جاۋدىڭ ءبىزدى قالاي قىسقانىن. مەنىڭ باسىم بيىك تۇردى بارىنەن. نايزاسىمەن شانشىسا دا دۇشپانىم.   قالقام، ساعان ارتىلعان سوڭ بۇل مىندەت، ەڭسە تىكتە! بوس مۇجىلمە قۇلمىن دەپ. شىڭعىس تورە امانداستى ءبىر كۇنى، «مەن اتامنىڭ باسىنا كەپ تۇرمىن!» – دەپ.   كىسىلەر كوپ جۇرەگى مەن جانى نۇر، ساقتايدى ولار ازاماتتىق قالىبىن. ۇلتىن ويلار، ۇيىتقى بولار ۇل تۋار، ۇرپاعىمنان ءۇمىت كۇتەم، ءبارىبىر. اقىن: كەنەسارى! تىلەۋقورى جۇرتىمنىڭ، سەن ەدىڭ عوي ارىستانى ۇلتىمنىڭ. سەن كەتكەلى جازىلعان جوق جارامىز، كىم جامايدى كوڭىلىمىنىڭ جىرتىعىن؟   ەل انىقتار كىم سابىرلى، كىم قىزبا، ەرلىك ءىسىڭ ۇلگى بولدى ۇل-قىزعا. قازاعىڭنىڭ باسىن قوسام دەپ ءجۇرىپ، باس ورىستا، دەنەڭ قالدى قىرعىزدا. كەيكىنىڭ  باس سۇيەگى: ال مەن بولسام پەتەربوردا جاتىرمىن، كوزمەرگەن دەپ اتاق العان باتىرمىن. ۇرپاقتارىم وتارلاعان ورىسقا نەگە ايتپايدى كەتكەندىگىن حاقىمنىڭ؟   دۇشپاندارىم دوپ قىپ تەۋىپ باسىمدى، جەرىمدى ورتەپ، ەلىمدى ابدەن باسىندى. كەيكى باتىر قورعاعانىن ءوز ەلىن حالىققا ايتپاي، اقيقاتتى جاسىردى. انتروپولوگ: باس سۇيەكتەر قادالارعا شانشىلعان، باس سۇيەكتەر قورعانداردا جانشىلعان. باس سۇيەكتەر قالعان ءىزى تاريحتا ادامداردىڭ ىرىزدىعى تاۋسىلعان.   ايتىلادى ءتۇرلى-تۇرلى باسقا سىن، قالقان ءۇشىن كيسە سولدات كاسكاسىن، كەيبىر ەلدە بولادى دەپ ەسكەرتكىش، باس سۇيەكتىڭ جاسايدى ەكەن ماسكاسىن.   تىرىلەردى لاقتىراتىن شىڭ-قۇزدان جەندەتتەر كوپ ەلدى قويداي قىرعىزعان. كونبەگەندى بايلاپ-ماتاپ، باۋىزداپ، باس سۇيەكتەن پيراميدا تۇرعىزعان. اقىن: بۇل جاعدايعا جەتكىزگەندى كىم دەسە ەل، باس سۇيەكتىڭ جاعدايى جوق تىلدەسەر، كۇلسالعىش قىپ كەپكەن باستى كونەكتەي، باس سۇيەكپەن شاراپ ىشكەن اۋمەسەر.   بۇل ءومىردىڭ ماعىناسىن كەش ۇعار، باس سۇيەكتە وسى جۇرتتىڭ نەسى بار؟! كوزىنە تەك قۇم قۇيىلسا توياتىن ەسكەندىردىڭ باس سۇيەگىن ەسىڭە ال.   كەيبىر باستار ەرتە جاساپ بار قامىن، كەيبىر باستار جاراتپايدى قالپاعىن. بەرەكەسىن كەتىرەتىن ورتانىڭ باس بولسا دا، ميى جوقتان قورقامىن. احمەتتىڭ باس سۇيەگى: «ءتان كومىلەر، كومىلمەس ەتكەن ءىسىم، ويلايتىن جان مەن ەمەس ءبىر كۇنگىسىن. جۇرت ۇقپاسا، ۇقپاسىن، جابىقپايمىن، ەل بۇگىنشىل، مەنىكى ەرتەڭگى ءۇشىن!»   جىگىت ءسانى كەلە مە دوس بولماسا، دوس-جارانمەن كوڭىلى قوش بولماسا. ەلىم دەگەن ەسىل ەر قايدان شىقسىن، ەرىم دەپ ايتا الاتىن باس بولماسا. اقىن: ادام باسى – دوبى دەيدى اللانىڭ، كورەدى ادام قۇداي باسقا سالعانىن. جەرگە تىعىپ ادامداردىڭ ارمانىن، دوپ قىپ باستى تەپكەن جاندا بار ما قۇن؟!   قانشا ادامدى زالىم جەندەت ماتادى، قابىرعاما ءالى كۇنگە باتادى. ءۇي سالعاندا جەر استىنان قاپتاعان باس سۇيەكتەر ءالى شىعىپ جاتادى.   باسقا قاراپ بويىن تۇزەپ جاس ۇلان، باس شۇلعيتىن بوركەمىكتەر جاسىعان. اتام قازاق ءبىلىپ ايتقان، تەگىندە، بالىقتى دا ءشىريدى دەپ باسىنان.   امان شىعىپ قاتال قىستان قاقاعان، باس بولعاندار العان باتا اتادان. ۇلكەن مانساپ يەلەرىن سوندىقتان باس ديرەكتور، باس حاتشى دەپ اتاعان.   باس ۇستاعان باسقارۋدىڭ تىزگىنىن، باس ەستىگەن باس قوسۋدىڭ ىزگى ءۇنىن. باس بولاتىن ازامات كوپ حالىقتا، باسقا بايگە بەرىپ جاتساق ءبىز بۇگىن. بەلگىسىز باس سۇيەك: مەن جاتىرمىن توپىراقتىڭ استىندا، كىم بىلەدى، كارىمىن بە، جاسپىن با؟! بىلە مە ەكەن الشاڭ باسىپ جۇرگەندەر سۇراۋى بار ەكەندىگىن تاستىڭ دا.   «باس جارىلسا ىشىندە» - دەپ بورىكتىڭ جۇرگەندەردىڭ ءبىرتالايىن كورىپپىن. باس كيىمدى باسقا بىرەۋ كيىپ ءجۇر، تەك مەن عانا كورگە تۇسكەن ولىكپىن. اقىن: جورتىپ جۇرگەن قۇلان جەرىپ قاعىنان، ۋاقىت-جۇيرىك ۇستاتپاعان جالىنان. ايىرىلسا دا بالاسىنان، جارىنان، قانشاما ادام قاتقان باسقا تابىنعان؟!   قانشا باستار قۇتىلماعان اجالدان، كىرپىشتەيىن ىرگەتاسقا قالانعان. كەيبىر باستار ەلەس بولىپ كەزىپ ءجۇر، ءتانىن ىزدەپ قان توگىلگەن قامالدان.   باستى سونشا قۇرمەتتەگەن بۇل ادام، سەسكەنبەگەن سەكىلدى مە كۇنادان. قۇلپىتاستا، ءمارمار تاستا قاشالعان باس سۋرەتىن ءجيى كورەم مولادان. ءسابيدىڭ باس سۇيەگى: مەن قۇرساقتا پايدا بولدىم ەكى ايدا، كوزىمدى اشپاي قارسىلاسار جوق ايلا. ميىم قاتپاي شەتىنەدىم جاسىمنان، دۇنيەگە كەلگەنىمنەن نە پايدا؟! اقىن: جاس كۇنىندە باس اينالتىپ بال ايى، قارتايعاندا اعارسا دا سامايى، تاۋ ەتەگى جانە تەڭىز استىندا باس سۇيەكتىڭ جاتقان شىعار تالايى.   ويلاعانىڭ كۇندە ويىڭنان شىقپايدى، كىمدەر بىزگە تۋرا جولدى نۇسقايدى؟ تالاي باستى قويناۋىنا جاسىرعان جەردىڭ ءوزى باس سۇيەككە ۇقسايدى. سىرقاتتىڭ باس سۇيەگى: تۋعان كەزدە بولىپ ەدىم ادەمى، ءبىراق، كوپتەن باستىڭ دەرتى بار ەدى. ساۋ باسىما تىلەپ الدىم ساقينا، سونىڭ ءبارى – ءىبىلىستىڭ الەگى. اقىن: مىنا ءبىر باس  قاراپ تۇرسام كوز الماي، ءوز دەنەسىن جۇتىپ قويعان تاجالداي، تىرلىگىندە ەش نارسەمەن ءىسى جوق، عۇمىر بويى كەتكەن باسىن جازا الماي. انتروپولوگ: دوسىڭ كەلسە، ول دا باسقا قارايدى، كەڭەس بەرەر اقىلشىسى سانايدى. باستاردىڭ دا الۋان ءتۇرى بولادى، تەك اقىلدى بولىپ شىقسا جارايدى.   كەيبىر باستار ورىن السا تابىتتان، كەيبىر باستار امان قايتقان جورىقتان. قانىپەزەر كيردىڭ باسىن توميريس قان تولتىرعان كەنەپ-قاپقا توعىتقان.   باس سۇيەكتەر جاتقان جەردىڭ قوينىندا، كوبىسى تۇر وزدەرىنىڭ موينىندا. ادامداردى جابىرلەپتى دارۆين دا باس سۇيەگى ۇقساعان سوڭ مايمىلعا.   ءبىر قابىردە قاتار جاتىر ەكى باس، بۇل، شاماسى، عاشىق بولعان ەكى جاس. قالعانىمەن تاريحتا دا اتى، راس، سيا الماعان زامانىنا قاتىباس. اقىن: باستار جاتىر مويىنىنان كەسىلگەن، باستار جاتىر ماڭداي تۇسى  تەسىلگەن، باستار جاتىر ۇڭىرەيىپ كوز ورنى، وبالدارى ەسسىزدەرگە ەسىرگەن.   قابىرعادا تۇرعان بۇرىن قاسقاباس ءىلۋلى تۇر بۇگىن، مىنە، باسقا باس. سۋرەتىندە كورىنبەيدى دەنەسى، باسىن ول دا، دارمەن بولسا،تاستاماس. انتروپولوگ: كونە ۇندىستەر بولسىن دەگەن باس امان، باس سۇيەكتى حرۋستالدان جاساعان. باس سۇيەكتەر تولىپ جاتىر الەمدە، نەشە ءتۇرلى اسىل تاستان قاشاعان.   باس سۇيەكتى قۇبىجىق قىپ تاعىلار، السىزدەردى باسىپ-جانشىپ ءالى بار، قۇربانداردىڭ باسىن جيىپ توبەگە، باس سۇيەكتەن تاۋ تۇرعىزعان تاعى بار. اقىن: كەيبىر ەلدە الپەتىندەي تاجالدىڭ، بەلگىسى دەپ ەسەپتەيتىن اجالدىڭ، باس سۇيەگى بىلدىرەدى تەك قانا تاۋسىلعانىن فانيدەگى بازاردىڭ.   باس سۇيەكتەر جىلاتقان ءھام كۇلدىرگەن، وسەك-اياڭ سوزدەردى ەستىپ ۇلگەرگەن. باس پايداسىن ويلاعاندار الدىندا «باسىنبا!» - دەپ ىزاسىن دا بىلدىرگەن.   قاۋاق باستار مىقتى باسقا باس ۇرعان، باسىن يزەپ، اتاق-داڭقىن اسىرعان. كەۋىپ-تولىپ، كوبىك ءسوزدى كوپىرتىپ، اقىلىنىڭ از ەكەنىن جاسىرعان. انتروپولوگ: باس سۇيەكتىڭ كەزدەستىردىم ءىرىسىن، اقىلدى دەپ ويلاپ ەدىم مۇنى شىن. جۇزەگە اسپاي باسىنداعى كوپ قيال، اياقتاماي تاستاپتى ول دا جۇمىسىن.   كەيبىر باستىڭ ءتىلى بار دا، ميى جوق، كەيبىر باستىڭ ميى بار دا، ءتىلى جوق. كۇمىسپەنەن كۇپتەپ قويعان باس تا بار، قاراپ تۇرساڭ، كەلبەتىنىڭ ءمىنى جوق.   قولعا تاياق ۇستاتقانداي سوقىرعا، بولعان باستار بورداي توزىپ جاتىر ما؟! «جاعىم تۇسپەي جاماندىقتى كورسەتپە!» - دەگەن باس تا تۇسەدى ەكەن اقىرعا. باس سۇيەكتەر داۋىسى: بىزدەر كەشە قىرىلعانبىز اشتىقتان! بىزدەر كەشە قىرىلعانبىز قاستىقتان. قاندى قىرعىن عاسىرلارعا ۇلاسقان، جىلاعاندا سوقىر كوزدەن جاس شىققان.   سول كەزدە دە باستان كوردىك قورلىقتى، سول كەزدە دە باستان كوردىك زورلىقتى. تىڭداي ما دەپ ەل بيلەگەن زور مىقتى، سويلەي-سويلەي داۋىسىمىز قارلىقتى. انتروپولوگ: دالا مىناۋ جاتقان بايتاق، داليىپ، اۋىر باستى كوتەرەدى كارى يىق. مىنا باستىڭ مي قويناۋىن قاراساڭ، قالعان ەكەن قاراقوشقىل قان ۇيىپ.   ويدا جوقتا قاتتى سوققى تيگەسىن، مىنا باستىڭ تەسىپ وتكەن شۇيدەسىن. ابايلاپ ءجۇر، اياعىڭدى اڭداپ باس، دۇشپان بولىپ شىقپاسىن دە كەي دوسىڭ.   مىنا باستىڭ قاراقۇسى جالپيعان، مىنا باستىڭ اۋىزى ۇلكەن، اڭقيعان. باس مويىننان اجىراۋى وپ-وڭاي، قانشاما زور بولعانىمەن نار-تۇلعاڭ.   كەيبىر باستار كورمەي تامعان كوز جاسىن، توگىپ-شاشىپ، ءىشىپ-قۇسىپ، ازعاسىن، باسى اينالىپ مانساپ پەنەن بايلىقتان، اقىرىندا جۇتىپ تىنعان ءوز باسىن. اقىن: ارىستاندار الجىپ، شۋلاپ بورىلەر، قالىڭ ەلدىڭ قابىرعاسى سوگىلەر. جىلتىراعان مىستى التىن دەپ پەرىلەر، مىنا زامان تۇنەك بولىپ كورىنەر، باسىڭ قايدا، ءتانىڭ قايدا، جان قايدا؟؟؟ اشىلىپ كور، تىرىلىڭدەر، ولىلەر!!! انتروپولوگ: باستار بولعان اق سالدەگە ورانعان، باستار بولعان باستان ميى تونالعان، كەيبىر باستىڭ جالعىز عانا تىلەگى التىن تاجگە قول جەتكىزسە – سول ارمان. باستار بولعان دەنەسىندە تۇرعانمەن، قاسيەتى كوپە-كورىنەۋ جوعالعان.   ءبىرى پاقىر، ءبىرى باتىر، قولباسى، باس سۇيەكتەر – وتكەن كۇننىڭ جالعاسى، تىرشىلىكتىڭ قۇرعاسا دا ارناسى، كورگە كەلىپ تاۋسىلسا دا جول باسى، باس سۇيەكتە باستان كەشكەن بارلىعى، تاريحىمنىڭ سالۋلى تۇر تاڭباسى.   ارداگەردىڭ باس سۇيەگى: جاز ىستىعى – ماۋسىم مەنەن شىلدەدە بولەنگەندە ۇلدە مەنەن بۇلدەگە، ەر-تۇرماندى اتىم تۇردى كەرمەدە، قولدا كۇشىم، بويدا قۋات بارىندا تۇنجىرادىم مەن نەگە؟!   ويلادىم با اتا-بابا ارمانىن، جاس ۇرپاققا قانداي مۇرا قالعانىن؟ كورەمىز عوي تاعدىر باسقا سالعانىن، شۇكىر، شۇكىر! زامان تىنىش، ەل امان، كىم بىلەدى ءار جاعىن...   قاتال قىستا – قاڭتار مەنەن اقپاندا، كەزدەيسوقتا تۇسكەن كەزدە قاقپانعا، اڭشىلارىم ءماز-مايرام بوپ جاتقاندا، قاسقىر-سىندى قىرشىپ تاستاپ اياقتى، امان قالدىم وقتان دا.   ەككەنى بار، شىققانى جوق ەل كورگەم، يتتەرى بار، سىرتتانى جوق ەل كورگەم. ادامى جوق، قامالى كوپ بەل كورگەم، سۋى كەۋىپ، تۇزى قالعان تۇبىندە، ارالدايىن تەبىرەنگەم.   اقىن: قالاسىنان مولاسى كوپ دالادا، بىتەۋ جارا – وباسى كوپ دالادا، قۋانىشتان  نالاسى كوپ دالادا، قىزىق قۋىپ، قىمىز ءىشىپ، قىز ءسۇيىپ، ماسايراۋعا بولا ما؟!   تۇنىق سۋلار جاسى ەمەس پە انانىڭ، قىزعالداقتار قانى ەمەس پە بابانىڭ؟! نەگە، نەگە بوگەلەدى قالامىم، قيقۋ سالىپ شاۋىپ كەلە جاتقانداي، پەرزەنتتەرى دالانىڭ.   قانشا جەردى، قانشاما ەلدى شارلادىم، ۇزىن ارقان، كەڭ تۇساۋدى بارلادىم. بىرىندە دە، ءبىراق، توقتاپ قالمادىم، تۋعان جەردەي تابانىمدى جىلىتار تۇراق تابا المادىم.   شىن مانىندە قاراپايىم پەندەگە، ۇلكەن ءتىلىن كىشى المايتىن ەلدە دە، قاناتتىلار ۇشا المايتىن جەردە دە، قيىن ەمەس قىران ەمەس، قارعانى قويا سالۋ كورمەگە.   وگەيسىنبەي ونەرىن دە وزگە ەلدىڭ، بالكىم، وسى كۇنىمە دە تەز كەلدىم، كوبىسىنەن جيرەندىم دە، وزگەردىم. دارىپتەۋگە ءوز حالقىمنىڭ ءداستۇرىن، سوندا بارىپ ءسوز بەردىم.   قازاقپىن دەپ جاۋعا شاپسا باتىرلار، ازاتپىن دەپ جىر تولعاسا اقىندار، جۇرەگىمدە جالىنداعان وتىم بار، الىپپىن دەپ قىردا تۋىپ، قىردا وسكەن، ماقتانۋعا حاقىم بار. باس سۇيەكتەر داۋىسى: 550 جىل ءوتتى. مىنا بىزدەر جەر قوينىندا جاتقالى، 550 جىل ءوتتى. كەشتەر باتىپ، تاڭ تامىلجىپ اتقالى. ۇرپاعىما قونسا بولدى ب ا ق قۇسى، بولسا بولدى كەلەر ۇرپاق ماقتانىم. اقىن: ءتاج بە، تاق پا سورلى باسقا كەرەگى، تاققا قۇيرىق جاقىنىراق دەر ەدىم. كەيبىر باستار يىلەدى امالسىز، ولار تاعدىر تالكەگىنە كونەدى. كەلگەن كىسى كورەسىسىن كورەدى، ءتاج كيگەن دە، كيمەگەن دە ولەدى.   ماين ريد جازعان «باسسىز سالت اتتى» وتكەن كۇننىڭ قويناۋىنان ءتىل قاتتى. كورگەندەر بار باسسىز جۇرگەن دەنەنى، كورگەندەر بار  باسسىز قالعان سولداتتى. تاستاي سۋىق قاراڭعى كور ىشىنەن كورع ۇلى دا كيىپ شىققان كورقاپتى.   ارقاۋ بولعان مازمۇنىنا ولەڭنىڭ باستىڭ ءوزى ماقساتى عوي كوپ ەلدىڭ. تىرىلتكىسى كەلگەن ەكەن بەليايەۆ ولگەن باسىن پروفەسسور دوۋەلدىڭ. ولگەن باستى تىرىلتپەسە ءبىر اللا، جازۋشىنىڭ ايتقانىنا سەنەر كىم؟!   باتىر باسى، اقىن باسى، حان باسى بولىپ كەتتى كورىنگەننىڭ ولجاسى. سول باستاردىڭ كورگەن كىم بار كوز جاسىن؟! كوردىم دەسە، سەنە المايمىن ءوز باسىم! باستارى جوق تاندەر! تۇرىپ ورىننان، اتا-بابا  رۋحىن ءبىر قورعاشى!   كۇن ساۋلەسىن جەر بەتىنە تاراتقان، كۇللى الەمدى اۋىزىنا قاراتقان، ەت-سۇيەكتەن جاراتىلعان دەنەنى سىرىڭكەدەي الىپ شىققان قوراپتان، باس سۇيەكتى جانە بارلىق مۇشەنى قۇدىرەتتى جالعىز اللا جاراتقان.   پەندەسىنە ۇلكەن تاعىلىم بار مۇندا، وتكەن كۇننەن ءوزىڭ ساباق الدىڭ با؟ بولسىن دەسەڭ باس سۇيەكتەر ورنىندا، تولسىن دەسەڭ كوزى قوردىڭ، زوردىڭ دا، كەشىرىلسە فانيدەگى بار كۇنا، بارلىعى دا، اللا، سەنىڭ قولىڭدا! باس سۇيەكتەر داۋىسى: ءبىرىنشى داۋىس: كەشىر، اللا! قىزمەت قىلدىم قارىنعا. ەكىنشى داۋىس: قۇربان بولدىم ازاتتىقتىڭ جولىندا. ءۇشىنشى داۋىس: ادالدى اقتا. جازىقتىنى جازالا! داۋىستار: بارلىعى دا،اللا، سەنىڭ قولىڭدا! بارلىعى دا،اللا، سەنىڭ قولىڭدا!