تورعايدا شۇبالاڭ اتتى ەلدى مەكەن بار.ونىڭ ءبىر شەتى شىعىستا تاتىر كولىنە، باتىسىندا سوناۋ ولكەيىك وزەنىنە دەيىن، وڭتۇستىگى بۇرىنعى تورعاي ۋەزىنىڭ ورتالىعىنا دەيىن سوزىلىپ جاتىر. مەرگەن (تەڭىزباي) شاقشاق جانىبەك باتىردىڭ ۇزەڭگىلەس، سەنىمدى سەرىگى بولعان. سودان شاقشاق جانىبەك تورعاي ايماعىنا يە بولعاندا ، شۇبالاڭدى مەرگەنگە ەنشىلەپ بەرگەن ەكەن.

پاتشالىق زاماندا تورعاي ۋەزدىڭ ورتالىعى بولىپ تۇردى. ال، شۇبالاڭ سونىڭ ءبىر بولىستىعى ەدى. شۇبالاڭ بولىستىعىن ول كەزدە كوبىن ايدەركەدەن تارايتىن مەرگەن رۋى مەكەن ەتۋشى ەدى. سوداندا بولۋى كەرەك حح عاسىردىڭ باس كەزىندە توكە ءبيدىڭ بالاسى سماعۇل وسى شۇبالاڭ بولىستىعىندا ون ءۇش جىل بولىس بولعان ەكەن.

16-17-جىلدارداعى تورعايداعى ۇلى توڭكەرىس كەزىندە وسى شۇبالاڭنان، حاكىمبەك، ومار تىنىموۆ، سەيداحمەت، سماعۇلدىڭ مۇقانى سياقتى بولشيەۆيكتەر كوپ شىققان. سودان بۇل اۋىل سول كەزدەن "بولشيەۆيك اۋىل" اتانىپ كەتكەن. ونىڭ قاسىرەتىندە كوردى. دۋتوۆتىڭ اسكەرى تورعايعا كەلگەندە، "بولشيەۆيكتىگى" ءۇشىن دەپ، بالا شاعاسىنا دەيىن قىرعان.

"شۇبالاڭعا قاي قىرىنان قاراساڭ دا تاريحي جەر.

سوندىقتان شۇبالاڭعا ارنالعان ءوز ولەڭىمدى وسى جەردە كەلتىرە كەتەيىن:

شۇبالاڭ

شۇبالاڭ جەرى شۇبار كوك،

جانىندا وزەن اق يرەك.

شۇبالاڭدا تۋعان مەرگەن كوپ،

ايقاستا تۋعان ەرلەر كوپ.

الماس قىلىشى جارقىلداپ،

مىڭباسى بولعان سەيداحمەت.

"امانگەلدىگە جاقىن" دەپ،

قۋعىن كورگەن حاكىمبەك.

شۇبالاڭ اۋىلى مازاسىز،

قىرعىندا بولعان مۇندا كوپ.

شەشەن دە مۇندا تۋعان جەر،

اقىن دا مۇندا تۋعان جەر،

بايگەدە وزعان سۇلتان كوك! (اۆتورى جۇمات انەس ۇلى)

19- جىلعى الاساپىراندا تۇرمەدە اتىلعان 19 كوميسساردىڭ بەسەۋى مەرگەن رۋىنان ەدى.

سودان بەرى شۇبالاڭعا "بولشيەۆيك اۋىل" دەگەن ات مىقتاپ بەكىپ ەدى. "قيىنشىلىقتىڭ ءبىر جەڭىلدىگى بولادى" دەۋشى ەدى ەل، كەڭەس وكىمەتى كۇشەيگەن كەزدەن باستاپ شۇبالاڭدىقتاردىڭ ءبىرازى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىندە، ىشكى ىستەر بولىمدەرىندە بەدەلدى قىزمەتتەرگە قابىلداندى.

اقىن عافۋ قايىربەكوۆتىڭ تۋعان جەرى وسى شۇبالاڭعا قاراستى باتپاقسۋات دەگەن جەردە.

عافاڭ بايمىرزا اۋليەنىڭ ۇرپاعى. اكەسى قايىربەك پەن مەنىڭ تۋعان ناعاشىم دوسششاننىڭ اكەسى جاناتاي نەمەرە تۋىسى بولادى.

1958-جىلى اقىن قاينەكەي جارماعامبەتوۆ، سىرباي ماۋلەنوۆ، عافۋ قايىربەكوۆ كيرoۆ كولحوزىنا كەلدى. ورتالىعى "تۇيەمويناق" دەپ اتالاتىن. "اقىن" اتانعان ادامداردى سول كەزدە العاش كورگەنىم..

تورعاي وزەنىنىڭ ول كەزدە سۋى ءمولدىر، تەرەڭ ەدى. ولار وزەننىڭ جاعاسىنا كەلىپ سۋعا ءتۇستى. قاقاڭمەن سىراعاڭداردىڭ سول كەزدىڭ وزىندە "قوزى قارىندارى" بار، سودان ولار ءبىز سياقتى بالا شاعاعا وتە ۇلكەن جاستاعى كىسىلەر سياقتى بولىپ كورىندى. وسى كۇنى ويلاسام، عافاڭ ول كەزدە ءالى قىرىققا تولماعان كەزى ەكەن. سىراعاڭ 46-دا، قاينەكەي اعامىز نەبارى 51 جاستا ەكەن.

سودان كەيىن اقىن عافۋدى 1972-جىلى ارقالىقتا كوردىم. "كوردىم ەمەس اۋ" ، اەروپورتتا قارسى الىپ، جانىندا "كومەكشى" رەتىندە ءجۇردىم. ول كەزدە مەن وبلىستىق "تورعاي تاڭى" گازەتىندە ىستەيتىنمىن. سول كەزدەگى تورعاي وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءۇشىنشى حاشىسى وزبەكالى جانىبەكوۆ عافاڭمەن قاز پي-دە بىرگە وقىعان ەكەن، ءۇشىنشى حاتشى عافاڭدى اەروپورتتا ءوزى قارسى الىپ، وبكومنىڭ قوناقجايىنا ورنالاستىردى. عافاڭ ول كەزدە "جۇلدىز" جۋرنالىندا قزمەت ىستەيتىن، قيما اۋدانىنداعى سوسياليستىك ەڭبەك ەرى ەڭسەبايەۆ تۋرالى وچەرك جازۋعا ىسساپارمەن كەلگەن ەكەن.

ەرتەڭىنە تاڭەرتەڭ وبلىستىق كوميتەتتىڭ حاتشىسى ءو. جانىبەكوۆ عافاڭا ءوزى حابارلاسىپ "قيما اۋدانىنا بارۋعا وبلىستىق كوميتەتتىڭ ماشينەسى دايىن" ەكەنىن ايتتى. سۋ جاڭا "ۋاز" ماشينەسى ەكەن. عافاڭ، وعان سەرىك بولىپ، جازۋشى س.كەنجەاحمەتوۆ، سوسىن مەن ماشينەگە وتىرىپ، قيما اۋدانىنا قاراي جول تارتتىق.

1988-جىل. عافاڭنىڭ 60 جاستىق مەرەي تويى ارقالىق قالاسىنان باستالعان. عافاڭنىڭ الپىس جىلدىق مەرەي تويىن قولپاشتاپ الماتىدان اتاقتى جازۋشى ساكەن ءجۇنىسوۆ ەرىپ كەلىپتى. ونداعى "كەنشىلەر" مادەنيەت ۇيىندە عافاڭا ارنالعان شىعارماشىلىق جيىن بولىپ، وبلىس باسشىلارى قاتىستى، تورعاي ونەرپازدارىنىڭ ۇلكەن كونسەرتى بولدى. ودان كەيىنگى تويلار امانتوعاي، امانگەلدى اۋداندارىندا جالعاسىن تاۋىپ جاتتى.

تورعايدا عافۋدى قولپاشتاپ قارسى الۋ الباربوگەت سوۆحوزىنان باستالعان. عافاڭنىڭ كوزىنە ەرەكشە ىستىق جاركول، "تاتىر" كولدەرى ماشينەدەگىلەرگە جاقسى اسەر قالدىرىپ، ارتتا قالىپ بارا جاتتى.

عافاڭ ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنە جاقىنداعان سايىن جۇرەگى الابۇرتىپ، نەبىر تاماشا اڭگىمەلەردى اعىتىپ كەلە جاتتى.

جولداعى بايمىرزا باباسىنىڭ باسىنا بارىپ دۇعا باعىشتادى. اتا باباسىنىڭ مەكەنى شۇبالاڭدى كورىپ، كوڭىلى الاڭداعانداي. ول كەزدە شۇبالاڭنىڭ ورتالىعى سۋجارعاندا ەدى.

شۇبالاڭنان ءبىر شىقىرىمداي جەردە اۋدان وقۋشىلارىنا ارنالعان "دالا قوڭىراۋى" اتتى پيونەر لاگەرى بار ەد. بۇل لاگەر ۇلى ۇستاز ى.التىنسارينگە ارناپ جازعان عافاڭنىڭ "دالا قوڭىراۋى" اتت داستانىنىڭ قۇرمەتىنە اتالعان.

ودان كەين مەرەي تويدىڭ الماتىدان كەلگەن قوناقتارى عافاڭنىڭ كىندىگى كەسىلگەن "باتپاقسۋات" دەگەن جەرگە بەت الدى. ول جەر شۇبالاڭنان ونشا الىس ەمەس، ماشينەلەر سول جەرگە كەلىپ توقتادى. باسقا ماشينەدەن تۇسكەن عافاڭنىڭ جەڭگەلەرى

عافاڭدى سۋدىڭ جاعاسىنا الىپ، كەلىپ، قولدارىنا الىپ، كوتەردى.

عافاڭ وعان كۇلىپ،

"ال، اۋناتساڭدار، اۋناتىڭدار، تاعى قايتا تۋىپ ءبىر كورەيىن"دەپ ازىلدەگەن.

سول جەردە بادەش جەڭگەمىز ءبىر ۋىس كۇمىس شاشتى. ىرىم عوي.

وسى جەردە مەن عافاڭ تۋعان جەرگە ارناعان بىرەر اۋىز ولەڭىمدى كەلتىرە كەتەيىن:

اقىن تۋعان جەر (عافۋعا ارناۋ)

باتپاقسۋات وزەننىڭ بەرگى بەتى،

سۋ الۋعا كەلىنشەك بارعان كەزدە،

باتپاعى ءسال توبىقتان اسار ەدى.

كوكتەمدە اسىپ تاسىپ، جارقىراسا،

جاز كەزىندە بالىق شولپىپ جاتار ەدى.

باتپاقسۋات عافۋ اقىننىڭ تۋعان جەرى،

دەمەپتى ەشكىم "زامانىندا بولار سەرى"

جاعاعا كوشىپ قونعان ونشاقتى ۇيدەن،

ەستىلەدى، جاس كەلىننىڭ "بەسىك جىرى" (اۆتورى جۇمات انەس ۇلى)

الپىس جىلدىق مەرەي تويى وتكەننەن كەيىن، 1994-جىلدىڭ كوكتەمىندە عافاڭ تورعايعا، تۋعان جەرىنە سوڭعى رەت كەلدى.

جۇمات انەس ۇلى، جازۋشى، اقىن، تاريحشى، سۋرەتشى

تومەندەگى عافاڭنىڭ پورترەتىن بيىل اقىننىڭ 90 جىلدىعىنا وراي جازىپ ەدىم، بۇل پورترەتتى "احاڭنىڭ جانىندا ءىلۋلى تۇرسىن" دەپ احمەت بايتۇرسىنوۆ مۇراجايىنا سىيلادىم. 

اۆتور