ۋكراينا پرەزيدەنتى پەتر پوروشەنكو كەشە ءوزىنىڭ جارلىعىمەن «ەلدى 30 كۇن اسكەري سوعىس جاعدايىندا» دەپ جاريالادى. ال ءبارى نەدەن باستالدى؟ جەكسەنبى كۇنى ۋكراينانىڭ "بەرديانسك"، “نيكوپول” جانە “يانى كاپۋ” كاتەرى كەرچ تۇبەگىندە رەسەيدىڭ تەڭىز شەكارا ايماعىنا قاراي ەنىپ كەتكەن. مۇنى بايقاعان ورىس تەڭىزشىلەرى بىرنەشە رەت ەسكەرتۋ جاساپ، اقىرى قارسى وق اتقان. ءسويتىپ، ۋكرايننىڭ ءۇش كاتەرى مەن ەكيپاجى قولعا ءتۇستى. بىرنەشە ۋكراين ساربازدارى جاراقات الدى. ولارعا دەرەۋ دارىگەرلىك كومەك كورسەتىلدى. ءقازىر ۋكراينانىڭ ءۇش كاتەرى قىرىم كوپىرىنىڭ ماڭايىندا كەرچ تۇبەگىندە قاڭتارۋلى تۇر. ءبىراق بۇل جاعداي ۋكراينا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باس قولباسشىسى پرەزيدەنت پەتر پوروشەنكونىڭ ۇيقىسىن قاشىردى. دەرەۋ ەلدىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مۇشەلەرىن جينادى.
«ەلدى 30 كۇن اسكەري سوعىس جاعدايىندا» دەپ جاريالادى. رەسمي ماسكەۋ رەسەيدىڭ تەڭىز شەكاراسىنا ەنگەن ۋكرايندىقتار تۋرالى مالىمدەمە جاساپ، بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن شاقىردى. بۇل ماسەلەنى رەسەي كۇن تارتىبىنە ۇسىنعانىمەن، ول قولداۋ تاپپادى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مۇشەلەرىنىڭ كوبى رەسەيدىڭ “ۋكراينا اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ رەسەي شەكاراسىن بۇزعانى تۋرالى” ماسەلەنى تالقىلاۋ ۇسىنىسىن ماقۇلدامادى.
ەندى نە بولار ەكەن؟! بۇكىل الەمنىڭ نازارى ءقازىر ەكى ەلگە اۋعان. «سوعىس بولىپ كەتە مە، جوق پا؟»، ول جاعىن ەشكىم ايتا المايدى. ءبىراق جاعدايدىڭ ۋشىعاتىنى ەندى انىق. ويتكەنى ۋكراين تەڭىزشىلەرى ەشكىم بارۋعا بولمايتىن جابىق ايماققا ەنىپ كەتىپ، ءقاۋىپتى مانيەۆر جاساعان. رەسەي تاراپى ۇستالعان تەڭىزشىلەرگە قاتىستى تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلەتىنىن ءمالىم ەتتى. ال ۋكرايناعا اسكەري جاعداي نە ءۇشىن قاجەت؟ ەلدىڭ قورعانىس جانە ۇلتتىق ءقاۋىپسىزدىڭ كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى الەكساندر تۋرچينوۆتىڭ ايتۋىنشا، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە اگرەسسورعا قارسى سوققىعا دايىن بولۋ ءۇشىن كەرەك». قازىرگى ۋاقىتتا ۋكراينانىڭ قارۋلى كۇشتەرى اسكەري سوعىس جاعدايىندا دايىندىقتا تۇر. ءبىراق ەل پرەزيدەنتى پەتر پوروشەنكو «بۇل سوعىستىڭ باستالعانىن بىلدىرمەيدى، تەك قورعانىس ءۇشىن قاجەت» دەپ ءمالىم ەتتى.
ول ءوزىنىڭ تۆيتتەردەگى جازباسىندا «بۋداپەشت مەموراندۋمىنا سايكەس وعان قول قويعان سەرىكتەس ەلدەرگە، ەۋرووداقتاعى مەملەكەتتەرگە، سونىمەن قاتار، نورماند تورتتىگىنە ۋكراينانىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن ءتيىمدى قادام جاساۋعا» شاقىردى. ۋكراينانىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترىلىگى «بۇل رەسەي تاراپىنان جاسالعان ارانداتۋشىلىق» دەپ مالىمدەدى.
الايدا پەتر پوروشەنكونىڭ 30 كۇندىك اسكەري توتەنشە جاعداي جاريالاۋىنىڭ استارىندا جاتىر؟ مۇنى ساراپشىلار ءارتۇرلى باعالاۋدا. ءبىرى «ەگەر جوعارى رادا مۇنى بەكىتسە، پرەزيدەنتتىڭ قولىندا بارلىق نارسە بولادى. ءتىپتى وسى ۋاقىت ارالىعىندا ديكتاتورلىق رەجيم دە ورناتۋى ىقتيمال» دەگەندى ايتۋدا.
جوعارى رادانىڭ دەپۋتاتى يگور لۋسەنكو «اسكەري جاعداي ەنگىزۋ پوروشەنكونىڭ كەلەر جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋىنا دايىندىقتىڭ باسى. مۇمكىن، وسىعان بايلانىستى ول سايلاۋ كۇنىن وزگەرتۋى دە ىقتيمال» دەگەن پىكىردە. ال ۋكراين پارلامەنتىنىڭ ۆيسە-سپيكەرى وكسانا سىروەد «اسكەري جاعداي حالىقتىڭ نازارىن پرەزيدەنت سايلاۋىنان باسقا جاققا اۋدارۋ» دەپ ەسەپتەيدى.
ال الەمدىك الپاۋىت ەلدەر كەرچتەن شىققان كىلتيپانعا سالماقتى كوزقاراسپەن قاراپ، ساليقالى ساياسات ۇستانىپ جاتقان سياقتى. ويتكەنى ماسەلەنىڭ ۋشىعۋىن ەشكىم دە قالامايدى. ناتو مەن ەۋرووداقتىڭ وكىلدەرى كەرچ تۇبەگىندەگى جاعداي وتە ءقاۋىپتى، سوندىقتان ونى سالماقتى كوزقاراسپەن شەشۋ كەرەك» دەپ ءمالىم ەتتى.
جالپى ۋكرايناعا 30 كۇندىك اسكەري توتەنشە جاعداي ەنگىزۋدىڭ قانداي ارتىقشىلىعى مەن ەرەكشەلىگى بار؟ ۋكراينانىڭ «اسكەري جاعداي تۋرالى» زاڭىنا سايكەس، بۇل مەرزىمدە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋسيالىق قۇقى مەن بوستاندىعى شەكتەلەدى. ازاماتتارعا كوشەگە شىعىپ، جينالىس، ميتينگ پەن نارازىلىق شارالارىن وتكىزۋگە جول جوق. قوعامدىق ۇيىمدار مەن پارتيالاردىڭ بەلسەندى قىزمەتىنە ۋاقىتشا بولسا دا، تىيىم سالىنادى. ءتىپتى كومپيۋتەرلىك جەلى ارقىلى اقپاراتتى سالۋعا دا رۇقسات ەتىلمەيدى. دەمەك، بۇدان شىعاتىن قورىتىندى نە؟ ۋكراينانىڭ ءبىرقاتار ساراپشىلارى ايتىپ وتىرعانداي، بۇل ەڭ الدىمەن پرەزيدەنت پەتر پوروشەنكوعا ءتيىمدى. ساراپشىلار «بۇل جاعداي كەلەسى سايلاۋدا تاعى دا پرەزيدەنتتىك كرەسلوعا ەركىن كەلۋىنە ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى» دەپ وتىر.
قالاي ايتقاندا دا، رەسەيدىڭ تەڭىز شەكاراسى بۇزىلعانى انىق. بۇل ورايدا ۋكرايننىڭ ۇستالعان ءۇش تەڭىزشىسى اعا لەيتەنانت اندرەي دراچ، ماتروس سەرگەي سىبيزوۆ جانە ءۇشىنشى رانگالى كاپيتان ۆلاديمير لەسوۆوي رەسەيدىڭ تەڭىز شەكاراسىن بۇزعانىن مويىندادى جانە كييەۆتىڭ تاراپىنان ارانداتۋعا ۇشىراعانىن راستادى. ەندىگى جاعداي قالاي ءوربۋى مۇمكىن؟ انىعى، وقيعانىڭ الداعى ۋاقىتتا سونشالىقتى شيەلەنىسپەيتىنى راس. سوعىس تا بولا قويماس. وسى ماسەلەگە بايلانىستى رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينگە تەلەفون شالعان گەرمانيا كانسلەرى انگەلا مەركەل ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا قانىق بولعان سياقتى. دەمەك، شىن مانىندە كىلتيپان ورىس تەڭىزشىلەرىنەن ەمەس، ۋكراينا جاعىنان بولۋى مۇمكىن. الايدا، وقيعاعا بىرەر كۇن وتكەننەن كەيىن ءتىل قاتقان اقش پرەزيدەنتى «تولىققاندى حاباردارمىز. جاعداي سونشالىقتى ۋشىقپايدى، ءبارى قالپىنا كەلەدى. رەسەي تاراپى ءۇش كەمە مەن جارالانعان جانە ۇستالعان 30-عا جۋىق تەڭىزشىلەردى قايتارۋى ءتيىس» دەپ جاۋاپ بەردى.
ءبىراق ازوۆ تەڭىزىندەگى رەسەي-ۋكراينا تەكەتىرەسى رۋبل مەن گريۆناعا ۇلكەن اسەر ەتتى. كەشە ماسكەۋ قور بيرجاسىندا مۇناي باعاسىنىڭ وسۋىنە قاراماستان اتالعان ەكى ەلدىڭ ۆاليۋتاسىنىڭ دوللار مەن ەۆروعا قاراعانداعى كۋرسى كۇرت تومەندەدى. ءتىپتى كەرچتەگى كىلتيپان 3 كۇننىڭ ىشىندە قازاق ۆاليۋتاسىنا دا اسەر ەتىپ، 5 تەڭگەگە قۇلدىرادى.
...بۇگىنگى كورسەتكىش 1 دوللار– 371.03 تەڭگە.
