سوڭعى ون جىلدىقتا الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنىڭ وتباسىلىق ينستيتۋتتارىندا ەلەۋلى وزگەرىستەر پايدا بولدى. بۇعان باستى سەبەپ بولعان ماسەلە - وتباسىنىڭ ىشىندەگى قارىم-قاتىناستارعا اسەرىن تيگىزەتىن قوعامداعى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جاعدايلار. وسىنداي سەبەپتەردى سىلتاۋ ەتە وتىرىپ، اتا-انالار ءوز بالالارىنا زورلىق-زومبىلىق كورسەتەدى. وتباسىنداعى زورلىق ەجەلگى زاماننان كەلە جاتقانى انىق. سوندىقتان وتباسىنداعى زورلىق ماسەلەسىمەن كەزدەسپەيتىن مەملەكەت ياكي قوعام بولماۋى مۇمكىن ەمەس. زەرتتەۋ مالىمەتتەرى بويىنشا جىل سايىن 30 ميلليوننان استام بالا فيزيكالىق، سەكسۋالدىق جانە پسيحولوگيالىق زورلىققا دۋشار بولادى. اسىرەسە زورلىقتىڭ پسيحولوگيالىق ءتۇرى كوپ تاراعان.
پسيحولوگيالىق زورلىق دەگەنىمىز نە؟ اتا-اناسى بالاسىنا ءجيى ءتىل تيگىزۋى، قورقىتۋى، ار-ۇجدانىنا تيەتىن سوزدەرمەن بالاعاتتاۋى، جاساماعان ءىسى ءۇشىن ايىپتاۋى، مەيىرىمسىزدىك تانىتۋى، بالانى جەك كورۋى، وتىرىك ايتۋى جانە قيىن تالاپتاردى قوياتىنى، وسىنىڭ ءبارى پسيحولوگيالىق زورلىققا جاتادى.
كوپ جاعدايدا پسيحولوگيالىق زورلىق سترەسستىڭ ەڭ كۇردەلى، جەڭە المايتىن دەڭگەيىنە تۇسكەن اتا-انانىڭ وتباسىلارىندا ورىن تابادى. بۇل ماسكۇنەمدىك نەمەسە ناشاقورلىق بولۋى ابدەن مۇمكىن.
وتباسىنداعى بالالارعا قاتىستى زورلىقتىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى: سترەسس، كەدەيلىك، پاتريارحالدى نەمەسە ماتريارحالدى تەڭسىزدىك، الەۋمەتتەن بولەكتەۋ، الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ بولماۋى، جۇمىسسىزدىق، اتا-انا ءبىلىمىنىڭ تومەن دەڭگەيى، بالالاردى تاربيەلەۋ داعدىلارىن بىلمەيتىندىگى، اجىراسۋ جانە ت.ب.
وتباسىندا زورلىققا دۇشار بولعان بالالار كوبىنەسە تۇيىق مىنەزدى، وز-وزىنە سەنىمسىز بولىپ وسەدى. قوعامدا ءوز ورنىن تابا الماي، قىلمىسقا شاتىلاتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى. سونداي-اق ناشاقورلىق پەن سۋيسيدقا بەيىمدەلەنەدى.
بۇگىنگى كۇندە اتا-اناسى بالالارىنا ساباقتى جاقسى وقۋعا ماجبۇرلەيتىنى دە زورلىققا جاتادى. ەگەر بالانىڭ ساباق ۇلگەرىمى تومەن بولسا، بالا پسيحيكاسىنا اسەر ەتەتىن اۋىر سوزدەر ارقىلى قىسىم كورسەتۋى دە زورلىقتىڭ ءبىر تۇرىنە جاتادى.
ءوز وتباسىندا پسيحولوگيالىق زورلىق بولماۋى جانە بالاڭىزدى وسىنداي جاعدايلاردان قورعاپ قالۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ بۇل اكتۋالدى ءارى ءار ءبىر اتا-انانىڭ ومىرىندەگى ەڭ ماڭىزدى سۇراق ەكەنى انىق.
- ەڭ ءبىرىنشى ءوزىڭىزدىڭ ومىرىڭىزدەگى سترەسستى ازايتۋ كەرەك. قانداي دا ءبىر جاعدايلار تۋىنداسا، بالاعا بىردەن دۇرسە قويا بەرمەۋ كەرەك.
- بالاڭىز ءسىز ونى جاقسى كورەتىڭىزدى ءبىلۋى ءتيىس. ماحابباتىڭىزدى اياماڭىز. مەيىرىمدىلىك تانىتىڭىز.
- بالاڭىز ءۇشىن باسپانا ەڭ سەنىمدى جانە ءقاۋىپسىز جەر بولىپ ەسەپتەلۋى ءتيىس. وتباسىنىڭ ورتاسىندا ءوزىن قورعاۋدا سەزىنۋ كەرەك.
- ەشقاشان ءوز بالاڭىزدى باسقا بالالارمەن سالىستىرماڭىز.
- بالاڭىزعا تىم كوپ تالاپ قويماڭىز.
- ءار ۋاقىتتا بالاڭىزعا كومەك بەرۋگە دايىن بولىڭىز.
- ەڭ باستىسى ەسىڭىزدە بولسىن – بالا ادام. ەرەسەك ادام سياقتى ول دا ءىلتيپات پەن قۇرمەتكە لايىقتى.
ايسۇلۋ تۇرسىنبايەۆا
