سەرىك اۋەسحانوۆ: «تۇلەكتىڭ ۇبت-عا قاتىسۋىنا تىيىم سالعان مەكتەپ ديرەكتورى جازالانادى»

/uploads/thumbnail/20170708181054021_small.jpg
«وتىرار-TV» تەلەارناسىنىڭ تۇراقتى «بىزدە قوناقتا» ايدارىنىڭ كەزەكتى قوناعى – وبلىستىق ءبىلىم، جاستار ساياساتى جانە تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك ەلەمەس ۇلى اۋەسحانوۆ. — سەرىك اعا، ستۋديامىزعا حوش كەلىپسىز! بۇگىندە باسقارمانىڭ اياسى كەڭەيدى، ءۇش بىردەي سالا بىرىگىپ وتىر. وسى ورايدا جۇمىس كولەمى قانشا ەسەگە ارتتى، شارۋا قيىندادى ما؟ كۇن سايىن جۇمىس قاربالاس ءوربيتىن بولار، بالكىم؟

— ارينە، جاسىرمايمىن، جۇمىستىڭ اۋقىمى وتە كوپ. سول ءبىلىم سالاسىنىڭ وزىندە مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار، ورتا ءبىلىم بەرۋ، سوسىن كوللەدجدەر بار. ءبىلىمنىڭ ءوزى ۇلكەن ءۇش بىردەي سالادان قۇرالعانى بەلگىلى. وعان جاستار ساياساتى، تىلدەردى دامىتۋ، ونوماستيكاعا قاتىستى ماسەلەلەر قوسىلىپ جاتىر. ەندى بىرىككەن باسقارمالار – ارامىزعا جاڭا قوسىلعان ۇجىمنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسىپ، جۇمىلا قىزمەت اتقارۋدامىز. جۇمىس كولەمى ارتتى، تيىسىنشە، جاۋاپكەرشىلىكتىڭ دە سالماعى جوعارىلادى دەي الامىن.

— وڭىرىمىزدە 25 مامىر كۇنى سوڭعى قوڭىراۋ سوعىلدى. بيىل وبلىس كولەمىندە مەكتەپتى قانشا تۇلەك ءتامامداپ وتىر؟

— وبلىسىمىزداعى بارلىق مەكتەپتەردە سوڭعى قوڭىراۋ شاراسى ءوز دەڭگەيىندە ءوتتى. سالتاناتتى جيىندارعا ءبىرقاتار جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىمەن قاتار ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى، باسقارمانىڭ ماماندارى دا ارنايى قاتىستى. ال بيىل وبلىسىمىزدا 30 982 وقۋشى مەكتەپتى اياقتادى. ولاردىڭ تىلدەرىنە قاتىستى اقپاردى ايتاتىن بولسام، قازاق تىلىندە وقيتىن وقۋشىلارىمىز – 23 152، ال ورىس تىلىنە ءبىلىم العان شاكىرتتەر — 2794، وزبەك تىلىندە – 4726، تاجىك تىلىندە 310 وقۋشى 11-سىنىپتى ءتامامدادى.

— بيىل وبلىسىمىزدا قانشا وقۋشى «التىن بەلگىدەن» ۇمىتكەر؟

— ءبىلىم، جاستار ساياساتى جانە تىلدەردى دامىتۋ باقارماسىنا كەلىپ تۇسكەن قۇجاتتارى سانى – 1091. كوميسسيانىڭ ساراپتاماسى بويىنشا سولاردىڭ 1085ء-ىن ۇسىنۋعا بولادى دەگەن تۇجىرىم جاسالدى. ياعني، 1085 تۇلەكتىڭ قۇجاتتارى قازىرگى ۋاقىتتا ق ر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە «التىن بەلگىدەن» ۇمىتكەر رەتىندە ۇسىنىلدى.

— انە-مىنە دەگەنشە ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋ ناۋقانى دا باستالماق. بيىل ءبىلىم سىناعى قاي كۇندەرى وتەدى، وعان دايىندىق شاراسى قاي دەڭگەيدە؟

— 2015 جىلى وبلىسىمىزدا تەستىلەۋ ماۋسىم ايىنىڭ 2-8ء-ى كۇندەرى ارالىعىندا وتەدى دەپ جوسپارلانعان. ال ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ كورسەتىلگەن ەرەجەسى بويىنشا 1-15 ماۋسىم ارالىعىندا دەپ بەلگىلەنگەن. سوندىقتان قازىرگى ۋاقىتتى تىنىمسىز دايىندىق شاراسى دا باستالىپ كەتكەن.

— بيىل مەملەكەتتىك سىناققا قانشا تۇلەك قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىردى؟

— يا، بيىل 31 مىڭعا جۋىق بالا مەكتەپ بىتىرگەن بولسا، ونىڭ 18 597ء-سى ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋگە قاتىسپاق. جىل بويى وسى شاكىرتتەردىڭ دايىندالىپ، ساباقتارىن قايتا قاراپ، ءوز ءبىلىمىن شىڭداۋى ناتيجەسىندە وقۋشىلاردىڭ سۇرانىسى جانە اتا-انالارىنىڭ كەلىسىمىمەن، ەرەجەگە سايكەس، 10 ناۋرىزدان باستاپ، 21 ساۋىرگە دەيىن وتىنىشتەر قابىلدانعان بولاتىن. اراسىنداعى 380 وقۋشى وزبەك سىنىبىن اياقتاعان. جالپى قاتىسۋ پايىزى اناعۇرلىم جوعارى.

— وتكەن جىلعى قاتىسۋ كورسەتكىشىمەن سالىستىرا قاراعاندا بيىل قاتىسۋشىلار سانى كەمىدى مە الدە ارتتى ما؟

— جوعارىلاپ وتىر دەپ ماقتانا ايتا الامىن. وتكەن جىلى دا الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا قاتىسۋ پايىزى 1 پايىزعا ارتقانىن بىلەمىز. ياعني 2013 جىلى — 67 پايىز، 2014 جىلى – 68 پايىز، ال بيىل بۇل كورسەتكىش 70 پايىزعا جەتىپ وتىر.

— ءدال قازىرگى ۋاقىتتا تۇلەكتەر دايىندىق-تەستىلەۋدى تاپسىرىپ جاتىر، ناتيجە قالاي؟

— قىركۇيەك ايىنان باستاپ وقۋشىلاردىڭ دايىندىق شاراسى پىسىقتالىپ كەلەدى. ءار اي سايىن ساراپتاما جاساپ، قورىتىندى بويىنشا جينالىستار جۇرگىزەمىز. سوڭعى تاپسىرعان تەستىلەۋ ناتيجەسىن ايتار بولسام، ورتاشا كورسەتكىش 77،6 بالدى قۇراپ وتىر. ارينە ورتا باللدىڭ جوعارى دەڭگەيدە ساقتالۋى ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى. ماسەلەن، كەنتاۋ، تۇركىستان قالالارىندا جىل سايىن دايىندىقتاعى جوعارى كورسەتكىش سوڭعى شەشۋشى سىناقتىڭ ناتيجەسىمەن سايكەس كەلىپ جاتادى.

— بيىل ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ جۇيەسىنە، تەست قورىتىندىسىن باعالاۋدا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپتى، وسى جونىندە ايتىپ بەرسەڭىز…

— ارينە، تالاپكەردى باعالاۋدا وزگەرىس ەنگىزىلدى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا الىپ جاتقان باعالارى مەن ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋدەن العان بالىن قوسىپ، ونى ەكىگە ءبولىپ، سونى دوڭگەلەكتەۋ ناتيجەسىندە ورتا باعاسى شىعارىلىپ ەسەپتەلەدى جانە سول باعا اتتەستاتقا تۇسىرىلەدى. —

جاسىراتىنى جوق، كوبىنە اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ديرەكتورلارى ءبىلىم ۇياسىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيلەرىن ويلاپ، وزدەرىنىڭ جىلى ورىنتاعىنان ايىرىلماس ءۇشىن، كەي تۇلەكتەردىڭ ءبىلىم سىناعىنا قاتىسۋىنا تىيىم سالادى. ەگەر مۇنداي جاعداي ورىن العان جاعدايدا، اتا-انا كىمنىڭ كومەگىنە جۇگىنگەنى دۇرىس؟

— ءبىز جىل بويى وسى ماسەلەمەن كۇرەس جۇرگىزەمىز. وتكەن جىلدان بەرى مەكتەپتەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن باعالاۋدا جاڭا جۇيەنى قولعا الدىق. ياعني، مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ورتا بالىمەن ەمەس، ونداعى شاكىرتتەردىڭ مەملەكەتتىك سىناققا قاتىسۋ پايىزىمەن ەسەپتەپ كەلەمىز. ەگەر قاتىسۋ پايىزى تومەن بولسا، مەكتەپ باسشىلىعىنىڭ قىزمەتى قارالاتىن بولادى. ەندى باسقارما عانا ەمەس، ق ر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى دە ءبىزدىڭ جۇيەنى قولداپ، مەكەمە دە وسىنداي باعالاۋ جۇيەسىنە وتكەلى وتىر.

— قانداي جاعدايدا تالاپكەر اۋديتوريادان الاستاتىلادى؟

— كومەكقاعازدارى (شپورگالكا)، ەسەپتەۋىش قۇرالدارىمەن ۇستالعان جاعدايدا، ۇيالى تەلەفوندى الىپ كىرىپ، ونى قولدانۋعا تىرىسسا جانە ءتۇرلى تەحنيكالىق قۇرالداردى قولدانباق بولعان جاعدايدا تالاپكەر اۋديتوريادان شىعارىلادى. جانە قاتىسۋشىنىڭ بالى تولىعىمەن جويىلادى. ءتىپتى باعا قويىلمايدى.

— بيىل قاي وقۋ ورىندارىنىڭ عيماراتى مەن ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ نىساندارى تەستىلەۋ بەكەتى رەتىندە تاڭدالىپ وتىر؟

— ءبىر عانا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 16 تەستىلەۋ بەكەتى بار. سونىڭ تورتەۋى جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ عيماراتى بولسا، ۇشەۋى شىمكەنتتە ورنالاسقان. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ، م.ساپاربايەۆ اتىنداعى وقگي، وقممفا وقۋ ورىندارىنىڭ نىساندارىندا مەملەكەتتىك سىناق ءوربيتىن بولادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. تەك سايرام اۋدانىندا عانا تەستىلەۋ وتەتىن بەكەت جوق، سەبەبى، اۋدان قالاعا جاقىن ورنالاسقان. سول سەبەپتى ول اۋداننان كەلەتىن تالاپكەرلەر م.ساپاربايەۆ اتىنداعى ينستيتۋتتا تەستىلەۋگە قاتىسادى.

— بيىل اۋىل تۇلەكتەرىنە مەملەكەتتىك سىناق قورىتىندىسىن باعالاۋدا قانداي جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلىپ وتىر؟

— ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋ جانە كەشەندى تەستىلەۋ اياقتالعان سوڭ، ەكەۋىنىڭ قورىتىندى ناتيجەسى بويىنشا ق ر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قانشا جەڭىلدىك بەرىلەتىنىن قاراستىرادى. ياعني ول ءبىزدىڭ اۋىلدى جەردى اياقتاعان وقۋشىلارىمىزبەن قاتار شەتەلدەن كەلگەن قانداستارىمىز، عىلىمي جوبالار مەن ءپان وليمپيادالارىنىڭ جەڭىمپازدارى جانە الەۋمەتتىك جاعدايلارى ەسكەرىلە وتىرىپ، تالاپكەرلەرگە بەلگىلەنگەن ەرەجە-تالاپتارعا سايكەس، جەڭىلدىك جاسالادى. ەكى سىناق اياقتالىسىمەن، جەڭىلدىكتەر بىرگە قاراستىرىلادى. ونىڭ قورىتىندىسى تامىز ايىنىڭ 11-12-13 كۇندەرى ارالىعىندا «ەگەمەندى قازاقستان»، «كازاحتانسكايا پراۆدا» گازەتتەرىندە جاريالاناتىن بولادى.

— قانداي وليمپيادا، ءبىلىم باسەكەلەرىنىڭ جەڭىمپازدارىنا جەڭىلدىك جاسالماق؟

— مۇنى مينيسترلىك انىقتايدى، ءتىپتى، ءبىرقاتار جەڭىمپازداردى تەستىلەۋدەن بوساتادى. حالىقارالىق، رەسپۋبليكالىق وليمپيادا مەن عىلىمي جوبالار سايىسىندا توپ جارعان وقۋشىلاردىڭ تىزبەسى، ونىڭ دارەجەسىن انىقتاعان وبلىستىق باسقارما ءتيىستى قۇجاتتاردى ق ر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە جولدايدى. مەملەكەتتىك سىناق ۋاقىتىنا دەيىن ساۋال قارالىپ، دارەجەسى انىقتالىپ، مينيسترلىك تاراپى تەستىلەۋدەن بوساتۋ جونىندە بۇيرىق شىعارادى. وتكەن جىلى ءبىلىم باسقارماسى بولىپ ءبىز 100-گە جۋىق وقۋشىنىڭ تىزبەسىن جوعارى جاققا ۇسىندىق، ناتيجەسىندە 68 تۇلەكتى ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋدەن بوساتۋ جونىندە شەشىم شىقتى. 65 وقۋشىعا 125 بالدىق كورسەتكىش بەرىلسە، قالعان 3 وقۋشى 115-120 بالدىڭ ارالاعىندا ەنشىلەدى.

— التىن ۋاقىتىڭىزدى ءبولىپ، بيىلعى تالاپكەرلەرلەر ءۇشىن ماڭىزدى اقپاردى ءوزىڭىز ايتىپ بەرگەنىڭىز ءۇشىن سىزگە ۇلكەن العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. سۇحباتىڭىزعا راحمەت!

قاتىستى ماقالالار