داۋرەن قۋات:
قازاق سايتتارىنىڭ اراسىندا ىنتىماقتاستىق بولعانى ءجون. ءبىر-بىرىمىزدى كورە الماي، قىزعانىپ، بىرىمىزدە باردى ءبىرىمىز مىسە تۇتپايتىن بولساق وندا قازاق ينتەرنەت جۋرناليستيكاسىنىڭ دامۋىنان اۋىز اشۋعا بولمايدى. ءبىزدىڭ دامۋىمىزعا تۇساۋ بولىپ وتىرعان سەبەپتەردىڭ ءبىرى – كاسىبي باسەكەلەستىكتىڭ جوقتىعى. سايت دەگەن بۇل از وقىرماننىڭ قالتاسىنا تۇسەتىن گازەت ەمەس. سول سەبەپتەن دە قازاق سايتتارى قازاق گازەتتەرىنىڭ ءىشتارلىعىن قايتالاماي بىر-بىرىنە جاردەمشى، تىلەكشى بولعانى ءجون.
ەسەنگۇل كاپ قىزى:
تاجىريبەلى مامانداردى كوپ تىڭداۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ونىڭ سىرتىندا، كوپ ىزدەنۋ قاجەت جانە جالىقپاعان ءجون. ساراپتاما دەگەنىمىز، كابينەتىڭدە وتىرىپ، كوپىرىپ وي ايتۋ ەمەس، سول وقيعاعا قاتىستى ادامداردى اڭگىمەگە تارتۋ. سوندىقتان ونىڭ ەڭبەگى اۋىر. ءقازىر جۋرناليستەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءتۇرلى سەمينار-ترەنينگتەر ۇيىمداستىرىلادى. سولاردى تىڭداپ، قاتىسىپ جۇرسە، ۇنەمى ىزدەنىستە بولسا دەيمىن. ەگەر، ورتا جولدان «مەن جەتتىم، تولدىم» دەسە، ونىڭ توقىراعانى.
جۋرناليستەردى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە تەڭەستىرسەك، ولاردىڭ ءسوز بوستاندىعىنا نۇقسان كەلتىرۋىمىز مۇمكىن. الايدا شەتەلدەردەگىدەي ولارعا وزگەشە ءبىر ستاتۋس بەرگەن ءجون سياقتى. ءقازىر جاسىراتىنى جوق، بيلىكتىڭ سويىلىن سوعاتىن جۋرناليستەردىڭ جاعدايى جاقسى. كەرىسىنشە، وپپوزيسيالىق باسىلىم قىزمەتكەرلەرى بيلىكتىڭ جاقسىلىعىنان گورى، قۋدالاۋىنا كوبىرەك ۇشىرايدى. قازىرگى ءجۋرناليستىڭ كوبى باسپاناسىز ءجۇر، شەتەلدەگىدەي تاپقانى ءبىر باسىنان اسىپ جىعىلمايدى. تىرلىكتىڭ كۇيبىڭىنەن اسا الماۋدا. سول سەبەپتى دە جۋرناليستەردىڭ جاعدايى جاقسى دەي المايمىن.
بولات ءمۇرسالىم:
قازىرگى قازاق جۋرناليستەرىنە قويىلار تالاپ – كاسىبي جۋرناليست بولۋ كەرەك. ويتكەنى، قازاق جۋرناليستيكاسىندا تالانتتار كوپ، ءبىراق سول قۇداي بەرگەن تالانتىن كۇندەلىكتى بيىك دەڭگەيدەگى كونتەنت جاساۋعا جۇمسايتىن كاسىبيلەر از. تالانتتى جۋرناليستەر كوڭىلىنىڭ قوشى كەلگەندە مىقتى ماقالا جازىپ، يا بولماسا سيۋجەت جاساپ تاستايدى، زاۋقى سوقپاسا، «مەن ونسىز دا مىقتىمىن عوي، از جازسام دا، ساز جازام» دەپ، جالقاۋلىعىن تالعامپازدىق سياقتى كورسەتۋگە شەبەر.
قازىرگى تەليەۆيزيا سالاسىندا جانرلىق تۇرلەنۋ جەتىسپەيتىن سياقتى. بارلىق ارنانىڭ ىستەپ وتىرعان دۇنيەسى ءبىر بىرىنە قاتتى ۇقسايدى. كەيدە مۇنىڭ سەبەبىن وزىمشە ىزدەپ، «تەليەۆيزيا توڭىرەگىندەگى اۋتسورسينگتى «دانىشپاندار» ويلاپ تاپتى، ناعىز تالانتتار سول تاپسىرىستى ورىنداپ جاتىر، قىزىعىن قۋلار كورىپ وتىر» دەپ قالجىڭدايمىن. ال، ۇزدىك دەيتىن 5 باعدارلامانىڭ رەيتينگىن جاساي الماسپىن. ويتكەنى، تۇراقتى تۇردە تەلەديدار كورۋگە مۇمكىندىك بولا بەرمەيدى. دەگەنمەن، ە.ايدابوسىن، ن.ارالباي ۇلى، س.وماش، ە.داۋلەتيار سياقتى جەكەلەگەن جۋرناليستەردىڭ ىزدەنىستەرىن جاقسى باعالايمىن.
يرينا سوۆەتجان قىزى:
قازاق جۋرناليستيكاسىنا جوعارىدان قاراپ، باعا بەرەتىندەي دارەجەگە جەتكەن جوقپىن. دەگەنمەن، گازەتتە دە، تەلەارنادا دا جۇمىس ىستەگەن جۋرناليست رەتىندە ايتقىم كەلەتىنى - جۋرناليستيكانىڭ بۇل ەكى سالاسىنىڭ دا اتقارار جۇگى اۋىر. جانە قوس سالادا دا «سەن تۇر، مەن اتايىن» دەيتىن مارقاسقا جۋرناليستەر جەتەرلىك. ءبىراق، جالپى العاندا، قازاق جۋرناليستيكاسىن جابىلا قۇراعانىمىزبەن، ياعني، قازاق مەملەكەتىن وسى ەلدە تۇراتىن بارلىق ۇلت وكىلدەرىنىڭ قۇرايتىنى سەكىلدى، قازاق جۋرناليستيكاسىن قۇرايتىن - ءقازاقتىلدى جانە ءورىستىلدى جۋرناليستەر ەكى بولەك ويلايمىز، جازۋىمىز دا ءار باسقا. ءبىر ەلدىڭ جۋرناليستيكاسى دەگەن اتى بولماسا، ماقساتىمىز ورتاق، مۇددەمىز ءبىر دەسەك تە، سياسى ەكى ءتۇرلى قالاممەن جازامىز. جاسىراتىن نەسى بار، كەيدە ۇلتتىق مۇددە، قازاقتىڭ جايى دەگەن ماسەلەگە كەلگەندە، ءورىستىلدى جۋرناليستتەردىڭ باسىم بولىگى (ورىستار دەپ ۇلتىنا ءبولىپ تۇرعانىم جوق –ي.س) – ءۇنسىز وتىرا قالادى. ءبىراق قازاقتىڭ جايىن قوزعاۋ، ءتىلىنىڭ تاعدىرىن ايتۋ – ۇلتشىلدىق دەگەن ءسوز ەمەس! ءتىپتى، كەيدە ۇندەمەگەنى دە دۇرىس دەيتىن دە كەزىمىز بولادى. ويتكەنى، ەل جابىلا كوتەرىپ جاتقان ماسەلەگە قولداۋ كورسەتۋدىڭ ورنىنا، قارسى شىعاتىندار تابىلادى. اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىككە الاڭداساق، ەڭ الدىمەن وسى ەلدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – ءقازاقتىلدى باق-قا قولداۋ كورسەتىلۋ قاجەت! باسقانى بىلاي قويعاندا، جارنامامەن جان باعاتىن اقپارات قۇرالدارىنا جاقسى تانىس جاعداي بار – جارناما بەرگىشتەر ءورىستىلدى باق-تى تاڭدايدى. ول – ءورىستىلدى تىلشىلەر مىقتى دەگەن ءسوز ەمەس، كەرىسىنشە ءقازاقتىلدى كورەرمەن مەن وقىرماننىڭ قۇقىن اياققا تاپتاۋ دەگەن ءسوز! ەستۋىمشە، ەلىمىزدەگى ءقازاقتىلدى اقپارات قۇرالدارىنىڭ ۇلەس سالماعى – التى پايىزعا دا جەتپەيتىن كورىنەدى. قۇداي بەتىن ارى قىلسىن، ەل شەتىنە جاۋ كەلسە، التى-اق پايىزبەن قاي جىرتىعىمىزدى جاماپ ۇلگەرەمىز؟ ويتكەنى، جوعارىداعى جاۋابىمدى قايتالاپ ايتام، ۇلتتىق مۇددە، قازاقتىڭ جايىن قوزعاۋعا كەلگەندە، ەمەشەگى ءۇزىلىپ تۇرعان باسقا ءتىلدى ب ا ق وكىلىن كورمەدىم.
ءنازيا جويامەرگەن:
«جۋرناليستيكا – عىلىم ەمەس»، «جۋرناليستەردى وقىتىپ قاجەتى جوق» دەگەن سارىنداس پىكىرلەردى ەستىگەندە قۇددى «دارىگەردى وقىتىپ قاجەتى جوق، باقسى-بالگەرلەر اۋرۋلاردى وزدەرى-اق ەمدەپ جازادى» دەگەن سياقتى اسەر ەتەدى ماعان. راس، جۋرناليستيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى نەمەسە دوكتورى بولا المايسىز، ءبىراق جۋرناليستيكا – تەرەڭ تالداۋدى، جان-جاقتى ىزدەنىستى تالاپ ەتەتىن سالا. وكىنىشكە قاراي، ءقازىر جۋرناليستەرگە قاجەتى جوق پاندەر مەن تەك تەوريالىق قاعيدالارعا سۇيەنەتىن جايتتار ءجيى كەزدەسەدى. وكىنىشتىسى، بۇل كەز كەلگەن ماماندىققا ءتان كەمشىلىك. مەنىڭشە، جۋرفاكتىڭ ءبىرىنشى كۋرسىنا تۇسكەن بويدا جاستارعا ستۋدەنت دەپ ەمەس، دايىن جۋرناليست دەپ قاراۋ قاجەت. ولاردىڭ موينىنا وسى جاۋاپكەرشىلىكتى ارتىپ، ولار سول اۋىر جۇكتى شىن سەزىنگەندە عانا 4 جىلدىڭ ىشىندە كاسىبي بىلىگى مەن ءبىلىمى مول مامان رەتىندە قالىپتاسىپ شىعادى. سوڭعى كەزدەرى، اسىرەسە، «تۇركىتىلدەس جۋرناليستەر قورىن» قۇرعالى بەرى ستۋدەنتتەرمەن جانە جاس جۋرناليستەرمەن تىعىز جۇمىس ىستەي باستادىق. بايقايتىنىم، جۋرناليستيكانىڭ قاراپايىم زاڭدىلىقتارىن مەڭگەرمەگەندەر كوپ. ءتىپتى، كەيدە 3-4 كۋرستىڭ ستۋدەنتىنەن جانرلار مەن ولاردىڭ باستى تالاپتارىن سۇراساڭ، جاۋاپ بەرە الماي مۇدىرەدى. قولدارىندا قىزىل ديپلومى بار، ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنان جاڭا عانا شىققانداردىڭ ءوزى كەيدە قاراپايىم زامەتكانى جازا الماي قينالادى. جۋرناليستىك زەرتتەۋ، ساراپتاما، رەپورتاج بەن ساتيرالىق جانلار تۋرالى ايتۋ ارتىق. ەنگىزىلۋى ءتيىس پاندەرگە كەلسەك، مەنىڭشە، تاجىريبەگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. سوسىن تەلەارنالاردان گورى، گازەت، جۋرنال، ينتەرنەت سايتتارعا جازۋدى تالاپ ەتكەن ءجون. ويتكەنى تەلەارنا كاسىبي تۇرعىدا شىڭدالۋعا اسا ءتيىمدى ەمەس. ىزدەنىس پەن تەرلەۋدى قاجەت ەتەتىن – باسىلىمدار. سوسىن قالىپتاسىپ بولعان سوڭ تەلەارنالارعا اۋىسۋعا بولادى. البەتتە، ءتۋابىتتى تالانتتارعا قاتىستى ەمەس بۇل تالاپ.
