قازاقستاندا جانارماي باعاسى ارزانداي ما؟

/uploads/thumbnail/20170708193539789_small.jpg

استانادا وتكەن بريفينگ بارىسىندا ق ر پرەمەر-مينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتايەۆ اي-92، اي-93 ماركالى جانارمايدىڭ باعاسىن مەملەكەت قاداعالاپ، رەتتەپ تۇرا المايتىندىعى تۋرالى ايتقان ەدى. بۇل تۋرالى ءبىز «قامشى» پورتالىنىڭ جاڭالىقتارىندا جازعان بولاتىنبىز. سونىمەن قاتار، پرەمەر-مينيستر اي-80 ماركالى جانارماي مەن ديزەل وتىنى بويىنشا باعا ساقتالاتىنى تۋرالى دا مالىمدەپ وتكەن بولاتىن. ونىڭ سەبەبىن اتالمىش ماركانىڭ قوردا ارتىعىمەن بار ەكەندىگىن ايتىپ تۇسىندىرگەن ەدى. اي-80 ماركالى بەنزينى 89 تەڭگە، ال ديزەل وتىنى - 99 تەڭگە. بۇل تۇستا رەتتەۋ تولىق كولەمدە نازاردا ۇستالاتىنىن جەتكىزگەن ەدى. ءبىر قاراعان ادامعا بۇل اقپارارات قىمباتتاپ كەتكەن ماركا ءۇشىن ىڭعايسىزدانا كەلىپ، ۇپاي جيناعانمەن بىردەي سەكىلدى اسەر قالدىرادى. قورداعى جانارمايدىڭ ءتۇبى كورىنبەس ءۇشىن رەسەيدەن جانارماي تاسىمالداپ، مۇناي ءونىمىنىڭ باعاسىن اۋىتقىمالى رەجيمگە سالۋىمىزعا تۋرا كەلدى دەگەن مالىمدەمەنى ەستىگەندە كوكەيگە ساۋالداردىڭ قاۋمالاپ كەلىپ قوناقتاعانى بار. ءبىزدىڭ ۇكىمەت تەڭگەنى ەركىن اينالىمعا جىبەردى. جانارمايدىڭ باعاسىن دا رەتتەپ وتىرا المايمىز دەگەندى جەتكىزىپ وتىر. سوندا ۇكىمەتتە ىستەيتىن نە جۇمىس قالدى؟ تەڭگە مۇحيتتا اكۋلادان قاشقان اش بالىقتاي ءوزى «ەركىن جۇزەتىن» بولسا، مۇنايدىڭ دا ءونىمىن قاداعالاۋعا قاۋقارسىزدىق تانىتسا، وسى ەكى سالانى قاداعالاۋعا ارنالعان مينيسترلىكتى بوساتۋ كەرەك شىعار. ءقازىر ونسىز دا، داعدارىستىڭ سالدارىنان بارلىق مەكەمەلەردە قىسقارتۋ بولىپ جاتىر. ەندەشە ءبىزدىڭ باس مەكەمەدە دە قىسقارتۋ ورىن الۋى ءتيىس. مۇناي ءونىمى مەن ۆاليۋتانى رەتتەي المايتىن مينيسترلىكتە قىسقارتۋ بولۋى ءتيىس ەكەندىگىن ءبىزدىڭ «سايدىڭ تاسىنداي ەتىپ» سايلاعان قالاۋلىلارىمىز جەتكىزۋى ءتيىس. حالىقتىڭ ءسوزىن ۇكىمەتكە جەتكىزۋگە پارمەنسىز «تاستار» حالىقتىڭ ءوزىنىڭ ماڭدايىنا ىرشۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرماسا يگى. وسى تۇستا تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋىنا ارنالعان تۇسىندىرمەلەردى ەستەرىڭىزگە الىڭىزدارشى. «الەم بويىنشا مۇناي باعاسى قۇلدىراپ كەتتى. ال ءبىز «شيكى» مۇناي وندىرەتىن ەل رەتىندە بۇعان دايىن بولۋىمىز كەرەك. مۇنايدىڭ باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى-تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋىنا الىپ كەلدى. سەبەبى ءبىزدىڭ ەكونوميكانىڭ بەل ومىرتقاسى-مۇناي بولىپ تابىلادى» وسىلاي ەمەس پە؟ كۇللى الەم بويىنشا مۇناي باعاسى قۇلدىراپ، ءبىراق ءبىزدىڭ ەلدە مۇناي ءونىمىنىڭ قۇنى اسپانداپ كەتۋى- ادامنىڭ كۇلكىسىن كەلتىرەدى. اشۋلى كۇلكى. شيكى مۇنايدى ءوندىرىپ تاستاپ، جانارمايدى رەسەيدەن ءتاسۋ-بىزدىڭ تۇبىمىزگە جەتەتىن سەكىلدى مە، قالاي ءوزى؟ مۇنايدى ەكونوميكاسىنىڭ-بەلومىرتقاسى رەتىندە ساناعان ەل «جەمىسسىز» جوبالار جاساپ، زاۋىتتار سالعانشا، شيكى مۇنايدى وندىرۋگە ارنالعان الىپ زاۋىت نەگە سالمادى؟ ءدال ءقازىر جانارماي قىمباتتاپ، قاراشا قالىڭ تالقىعا سالىپ جاتقانىمەن، « رەتتەي المايتىن» ۇكىمەت ءۇشىن بۇل تاڭالارلىق ماسەلە ەمەس. ولار ءۇشىن ەڭ باستىسى سول تالقىعا العانداردىڭ داۋرىعىپ، ۇلى ءدۇمپۋ جاساماۋى ماعىزدى. مۇنايدىڭ ادامزات ومىرىندەگى باستى قۋات كوزى بولۋ مۇمكىندىگىن توقتاتۋعا «الىپتار» مۇددەلى بولىپ وتىر. ولاي ەتپەگەندە، يسلام الەمى كۇن وتكەن سايىن قۋاتتانىپ بارادى. ولاردىڭ كەۋدەسىن تىك ۇستاپ، تۋريستەردى قارجى ورتالىعىنا اينالا مۇناي عانا كىنالى. ال وسى باس كۇناھاردان ادامزاتتى «اراشالاپ » قالۋ قاجەت. ءبىزدىڭ بيلىكتىڭ 2017 جىلى استانادا وتەتىن حالىقارالىق كورمەگە سونشالىقتى ۇمىتپەن قاراۋىنىڭ سەبەبىنىڭ ءمانى دە وسىندا جاتىر. ەنەرگيانى مۇنايدان عانا ەمەس، تابيعي قۇبىلىس كوزدەرىنەن الۋعا تىرىساتىن ەلدەردەن سونى ۇيرەنىپ قالعىسى كەلەدى. كورمەنى وتكىزبەي جاتىپ اقشاسىنا تالاسقان بيلىك عىلىمى وزىق ەلدەردەن قۋات كوزىن ءوندىرۋدىڭ وزگەشە ءتاسىلىن ۇيرەنۋگە دايىن دەگەنگە سەنۋدىڭ ءوزى ءسال قيىنداۋ بولىپ تۇر.