كەشە اللا دەپ الماتىداعى الامان ايتىستىڭ اقتىق مارەسىنە كۋاگەر بولدىق. شىنىمەن بارعان دا- ارماندا، بارماعان دا -ارماندا دەپ وسىنى ايت! بارماعاندار نەگە ارمادايدى؟ سوڭعى كۇننىڭ العاشقى جۇبى بولىپ، اسپانبەك پەن ماقسات وي ءتۇيىستىردى. «ءاۋ»،- دەپ ءسوز باستاعان ماقسات اۋەلەتىپ ەلدىڭ قۇلاعىنىڭ قۇرىشىن قاندىرا ادەمى شاپتى. كوكەيدەگى الماتىنى جاقسى سۋرەتتەي كەلە، اسپانبەكتىڭ جالبىراعان « سۇيكىمسىز» شاشىنا ءتيىسىپ، « ىلعي قىزبەن ايتىسۋشى ەم، ماعان سەنى ءجۇرسىن اعام "شاشى ۇزىن قىز" دەپ الداپ قاسىما جايعاستىرىپتى»،- دەپ كوپشىلىكتى كۇلكىگە قارىق قىلدى. اسپانبەك اسپاندايتىن ادەتى بويىنشا ەموسياعا جول بەرىپ، "مەن-مەن، مەن ەدىم" دەپ ارىنىن بايقاتىپ، « قانجارىم بار جارامىن»،- دەگەنگە باردى اعاسىن. وسىلاي ارقىراپ-بارقىراپ بارىپ، ورگە شىققان ەسكى كولىكتەي جەر سابالاپ ازەر توقتادى. ءبىراق سوزىندە ءمان-ماعىنا بار، جاقسى وي ايتىپ قارىمدى قايتاردى. تەك ءبىر ءتۇرلى قارسىلاسىنا كەكتەنە سويلەگەنى زال تولى كوپتىڭ كوڭىلىنە ءسال باسقاشا وي سالدى. ارتىنشا ءسوز العان ماقسات: « قۇربان ايت جاقىنداپ قالىپتى، ءىنىم-اۋ،  شالساڭ، ورىستىڭ جيرونۆسكييىن شال»،- دەپ جۇرتتى تاعى ىرجيتتى، شاپالاق سوقتىردى، ىلە ءسوز العان اسپانبەك قۇرباندىققا شوشقانى شالمايدى دەپ ءسوز تاپتى. « ماكە، اناۋ، قاراعاندىڭنان مەنىڭ الكەي اتاما كوشە اتىن بەرسەڭدەرشى، سول جەردى كوپ زەرتتەپ ەدى»،- دەپ وي جالعاپ، قانىش اتام تاپقان بايلىقتى باسقالارعا ساتپاڭدارشى دەگەندە جۇرت ساتىرلاتا شاپالاق شالدى. ولار الماتىنىڭ بۇگىنگى كەيپىنە توقتالا كەلىپ، كوشە اتتارىنا از شۇيلىكپەدى. قازىلار اسپانبەككە ءسال باسىمدىلىق بەرىپ شىعارىپ سالدى. ارتىنشا ەركەبۇلان مەن جانسايا توپتىڭ كوز ايىمىنا اينالدى. قازاقى قىز بەن جىگىتتىڭ تاماشا ايتىسىن جاساپ جۇرتتى قايتا-قايتا كۇلكىنىڭ كەنىشىنە بولەدى. ەل جايىندا قاۋزادى، قازاق حاندىعىنا 550 جىلدى دا ەستەن شىعارماي ءبارىن قامتىپ، جۇرتقا جاعىمدى تاماشا ايتىستىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. ولار "ۇشتى-ۇشتى" وينىنىڭ جاڭاشا جىرىن جازىپ، عارىشكەرلەرىمىزگە توقتالىپ، دوللار مەن تەڭگەنى، جانارمايدى تىلگە تيەك ەتىپ جۇرتتىڭ كوڭىلىن تاپتى. سوزدەرى جۇرەكتەن شىعىپ جۇرەككە جەتتى، سوڭىندا قوپاقتاپ كەتكەلى تۇرىپ جانسايا "ەركەك توقتى قۇرباندىق دەگەن" ويدى ەسكە سالىپ قازىلارعا ەركەبۇلاننىڭ جەڭىلەتىنىن ەسكەرتتى، ىلە جاۋاپ بەرگەن ەركەبۇلان «ارىق قوي قۇرباندىققا جارامايدى»،- دەپ تاپقىشبەكتىگىن كورسەتسە، قارسىلاسى شاپ ەتىپ، بىرەر كۇن سورپالاۋعا جارايدى دەپ توقتاعاندا، قۇرباندىقتى ءوزىڭ جەمەي ەلگە بەرەسىڭ، ارىق- تارامىس ەتتى كىم جەيدى دەپ قالجىڭدى شىڭعا شىعارىپ جىبەردى. ەل ولار كەتكەندە ۇزاق-ۇزاق شاپالاق شالدى، قازىلار ەكەۋىنە بالىق كوز باعا بەرە سالدى.
سول كۇننىڭ ءۇشىنشى جۇبى بولىپ، قوس تارلان اقىن ساحاناعا جايعاستى، ولار -اتاقتى ايبەك پەن مەيىربەك. شىعا سالا سىزىلتا وي دوداسىنا جۇگىنگەن ايبەك الماتىنىڭ سۋ جاڭا اكىمىنىڭ قولىنا قالام الدىرىپ، قاعاز جازدىردى. ءوز ۋاجىندە كوشەلەردى قازاقشالاڭىز دەسە، مەيىربەك الماتىعا قاپتاعان قىتايدى ايتىپ، وزدەرى جاتقان "زولوتوي دراكون" قوناۇيىندە كۋا بولعان جايىن جۇرتقا جايىپ سالدى. ءسوز ۇستاعان ايبەك «ونى نە عىپ مۇندا ايتىپ زارلاپ وتىرسىڭ، سول جۇڭگو قوينىنداعى قازاق قىزدى كورگەنشە، سول جەردە جاعالاسىپ ولمەدىڭ بە»،- دەپ ءبىر وماقاستىردى،ارىنداي شاپقان مەيىربەك شابىتتى ەكەنىن بايقاتىپ، الىستارعا شاۋىپ جالعىز قارا بولىپ سول كۇنگى ايتىستىڭ دارا بوزىنا اينالىپ، جۇرتتىڭ كوكەيىندە ءبىرىنشى بولىپ قالا بەردى. اعاسى ايبەك تە جەڭىلگەنىن مويىندادى،تەك قازىلار القاسى تاعى تەڭ ءتۇستى دەپ كوز جۇمدى. ارتىنشا ەل الدىنا ءتىس قاققان اقىن تالانت پەن جاس قىز بيبىگۇل شىقتى. قوزى كورگەن قاسقىرداي ارسالاڭداعان تالانتقا تالانباي ايتىسقانىنا قوش دەدىك، دەسە دە، ادەمى قالجىڭمەن جاقسى ايتىس جاسادى.تالانت ەلدەن وزگەشە تىڭ ءبىر ويدىڭ باسىن قىلتيتىپ، ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ 100 جىلدىعىنا كوشە اتىن الماتىدان بەرۋدى ۇسىندى. قازىلار تالانتا تولىق بال بەردى.
ەل بىردەڭەنى كۇتىپ، ەلەڭدەپ وتىردى، مىنە قىزىق زال اڭساعان قوس جۇيرىك، شاشاسىنا شاڭ جۇقپاس تۇلپارلار ورتاعا وقىرانا شىقتى. ولار اتاقتى اتى شۋلى رينات پەن بولاتبەك ەدى. شىعا سالا ءسوز تىزگىنىن ۇستاعان رينات ارقىراپ اۋىزدىقپەن الىسىپ، بىردەن-اق، يپادرومنان شىعىپ كەتتى. ساعىنىپ ادەيى اڭساپ شاقىرتقان حالقىن دا، الدىندا وتىرعان بيلىكتى دە، ارىپتەسىن دە سىيلاماي ايتىس الاڭىن شاڭعا قاپتىرىپ، الەم-تاپىراق كوز كورمەس قۇيىن تۇرعىزىپ، داۋىل سوقتىرىپ جىبەردى. قارسىلاسى بولاتبەكتى قاۋىپ-قاۋىپ الدى، ەگەستى قويىڭدار دەگەن ءجۇرسىندى تىڭداماي، قۇددى قاباعان ءيتتىڭ يەسىن قاباتىنى سياقتى ءجۇرسىندى باسىپ كەتە جازدادى. نە ايتقانىن وزدەرى دە وزگەلەر دە بىلمەي قالدى، ەكى ارىستان شايناسىپ،جۇلىستى. رينات بولاتبەككە «سەن اقىن ەمەسسىڭ، تەك كىتاپ جاتتايسىڭ، جالعان تەڭەۋدى كوبەيتىپ، ءتورت جول ولەڭدى ۇزاققا شۇبىرتاسىڭ»،- دەپ بيىككە شىقپاقشى بولدى. «مىقتى بولساڭ، مەن سياتى سۋىرىپ سالىپ ايت، اقىن دەگەن مەن»،- دەپ كەۋدە سوقتى، بولاتبەك قاس جۇيرىك ەكەنىن بىردەن بايقاتىپ شاپپا-شاپقا سالىپ سۋىرىپ سالىپ تەرمەلەتىپ، توكپەلەتىپ الىسقا بارىپ، قايتا اينالىپ ريناتتىڭ جانىنا كەلىپ، «سەن سياقتى ولەڭدى ءبىزدىڭ جاقتىڭ 5 جاسار بالاسى ايتادى، سەنىكى قۇر قارا ءسوزدىڭ ءۇيىندىسى، ولەڭ ەمەس»،- دەپ ريناتتىڭ تونىنىن جىرتتى، «مەن دەگەن ءسۇيىمبايمىن، جامبىلىمىن، ءورازالىنىڭ شاكىرىتىمىن»،- دەپ زورعا توقتادى، ساسقان رينات قورعانىسقا ءوتىپ، « بىزگە اقىن ەمەس، مەن سياقتى باتىر كەرەك»،- دەپ، ارتىنشا بىزدە "ماڭگىلىك ەل" دەگەن قۇر قاعاز جۇزىندە، "ق ر ءسوز وندىرىسىنەن باسا تۇك جوق" دەپ «قۇسىپ» جىبەردى. زال تولى جۇرتتىڭ باسىنا، «سەن ەمەس، ءورازالىنىڭ شاكىرتى -مىنا مەن»،- دەپ تاعى كەۋدەسىن وققا توستى. «سەن ءارۋاقتى پايدالانبا»،- دەپ بەتى قىز-قىز قاينادى ريناتتىڭ سول شاقتا. ءسوز العان بولاتبەك « ورازالى ءدال سەندەي داۋكەس ەمەس»،- دەي كەلە، عالامتورداعى ريناتتىڭ سودىر- سوتاناق تۇلعاسىنا توقتالىپ، « سوتقاردان سوعىمعا سويعان سارى سيىر جاقسى، ەتىن جەپ تەزەگىن وتقا جاعاسىڭ»،- دەپ، دومنا پەشتىڭ ۇستىنە تىرىدەي شىجعىرىپ جىبەردى باتىردى. جۇكەڭ تاعى سوزگە ارالاسىپ ەل جايىن ايتۋعا كەڭەس بەرگەندە بولاتبەك بىردەن ءىلىپ الىپ 40 قازاق حانىن تىزبەلەپ، تەرمە توگىپ، توپەلەتىپ ەتنو- ايتىستان جاڭبىر جاۋدىرىپ جىبەردى. ريناتتى قولداپ وتىرعان ەلگە ەركسىز شاپالاق شالدىردى. قوس ارىستاننىڭ ورتاسىندا شىبىنداي بولىپ جۇكەڭ شىرقىراپ تەز توقتاتىپ ۇلگەردى. جۇلدەدەن دە جۇرتتىڭ باعاسىنان دا ماقۇرىم قالدى قوس ارىس. وزدەرىن-وزدەرى تىرىدەي جەپ. قارا قىلدى قاق جارعاندار جانسايا، بيبىگۇل، ماقسات، تالانتاردان تومەن باعا بەرىپ، قوس جۇيرىكتى الىسقا قۋىپ،ەلدىڭ اياعىنا، سايعا لاقتىرىپ جىبەردى. ارتىنشا قازىلار سوڭعى دەمدى قويۋۋعا سىرتقا شىقتى، « قوڭىر» توبى قوڭىراۋلاتىپ تۇپ-تۋرا 6 ءاندى سالعانشا شەشىم شىقپادى، ءبىر كەمپىرلەر ەسىككە ۇمتىلىپ تورەلىك جاساۋعا نيەت بايقاتىپ جاتتى، ەل تاپجىلماي بىردەمە كۇتىپ وتىر. ءجۇر اعاڭ الامانى ايتىستىڭ سوڭىنا شىعا المادىق تاعى ايتىس، اسپانبەك پەن ەركەبۇلان كولىككە تالاسادى دەدى، بىرەر اۋىز سوزدەن سوڭ-اق، تەز ءتىل تابىسقان ەكەۋى جۇڭگو كولىگىن اسپانبەكە بەردى. قازىلار كەلىستى. اكىم كىلتتى ۇسىنىپ جاقسى ءسوز ايتتى، ايقىننىڭ باستىعى ادەمى وي ءبىلدىردى. اسىل اپا ۇران شاقىردى. جۇرتتار ءبىر ءتۇرلى كوڭىلسىز، شارشاپ زالدان شىعىپ بارا جاتتى. اقشانىڭ سانىن كوتەرىپ ەركەبۇلان ءبىرىنشى -1000000، ەكىنشى مەيىربەك- 500000، جانسايا -300000، ماقسات- 300000،ايبەك- 300000 السا، قالعان قاتىسقان 16 اقىن 100000 تەڭگەنى ساناپ ارتتا قالدى.

نۇرحالىق ابدۋراقىن