اراپا ءسوزى تىلىمىزگە ارابتىڭ «ارافا» ەتىستىگىنەن ەنگەن. ماعىناسى ءبىلۋ، ءتۇسىنۋ دەگەنگە سايادى. بۇل كۇننىڭ «اراپا» دەپ اتالۋىنىڭ سەبەبى، ءزۇل-حيدجا ايىنىڭ سەگىزى كۇنى يبراھيم پايعامبار تۇسىندە قۇرباندىققا بالاسىن يسمايىلدى شالعانىن  كورەدى. العاشقىدا كورگەن ءتۇسىن «ءجاي ءتۇس پە،  الدە ايان با» دەپ ويلاعان ول ەرتەسىنە (ايدىڭ توعىزىنا) تاعى كورەدى. وسىدان كەيىن ونىڭ اللادان كەلگەن ايان ەكەنىن بىلەدى. وسى سەبەپتى بۇل كۇندى «ارافا (اراپا)» دەپ اتاپ كەتكەن دەسەدى. بۇل تۋرالى «قامشى» پورتالى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ رەسمي سايتىنا سىلتەمە جاساي وتىرىپ حابارلايدى.

بيىلعى 23 قىركۇيەك يسلام دىنىندە اراپا كۇنى بولىپ سانالادى. اراپا دىنىمىزدەگى قادىر-قاسيەتى مول كۇندەردىڭ ءبىرى. وسى كۇنى جاساعان امالدارىمىزدىڭ ساۋابى مول بولاتىنى كوپتەگەن حاديستەردە دالەل كەلتىرىلگەن:

دۇعا جاساۋ

ارداقتى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) بىلدىرۋىنشە، اراپا – ارتىقشىلىعى مول كۇن.   ول ارتىقشىلىعى جاعىنان جۇما كۇنىنە ۇقساس. ول جۇمادان باسقا كۇنى جاسالعان جەتپىس قاجىلىقتان ارتىق. دۇعالاردىڭ ەڭ جاقسىسى دا – اراپا كۇنى جاسالعان دۇعا (بايحاقي). ەندەشە، اراپا كۇنى بارىنشا كوبىرەك جانە شىن ىقىلاسپەن دۇعا جاساعان ءجون. اسىرەسە، دۇعالارىمىزدا تەك ءوزىمىزدىڭ باقىتىمىزدى تىلەۋمەن شەكتەلمەي، ەلدىڭ اماندىعىن، جۇرتتىڭ تىنىشتىعىن، جاستاردىڭ يماندى بولىپ ءوسۋىن، ت.ب. بۇگىنگى قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ دە وڭ شەشىمىن تىلەپ، جالبارىنعان ءجون دەر ەدىك.

اللادان كەشىرىم، تاۋبە تىلەۋ

اراپا كۇنى اللادان كوبىرەك كەشىرىم تىلەپ، ءبىلىپ جانە بىلمەي جاساپ قويعان كۇنا-قاتەلىكتەرىمىز ءۇشىن تاۋبە ەتۋدىڭ دە ماڭىزى زور. ويتكەنى، ازىرەت ءالي: «اللا تاعالا ءدال اراپا كۇنىندەگىدەي ەش ۋاقىتتا كوپ ادامدى توزاق وتىنان ازات ەتپەيدى»، – دەپ جەتكىزگەنى ءمالىم. سونداي-اق، تاعى ءبىر حاديسىندە سۇيىكتى پايعامبارىمىز (س.ع.ۋ): «اراپا كۇنىن قۇرمەتتەڭدەر. ويتكەنى، اراپا – اللا ءقادىرلى ەتكەن كۇن» دەگەن. اللانىڭ ءوزى ءقادىرلى ەتكەن بولسا، ول كۇنى قانداي قۇلشىلىق نەمەسە جاقسىلىق جاساساق تا، قارىمتاسىز قالمايتىنى انىق. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ ەلدەگى جەتىم-جەسىرلەرگە قول ۇشىن سوزىپ، اۋرۋ-سىرقاۋلاردىڭ كوڭىلىن سۇراپ، كورشىلەرمەن، تۋىستارمەن قارىم-قاتىناس جاساپ، مول ساۋاپقا كەنەلۋىمىزگە بولادى.

ورازا ۇستاۋ

اراپا كۇنى جاسالاتىن ەڭ ىزگى ىستەردىڭ ءبىرى - ورازا ۇستاۋ. بۇل كۇنى ورازا تۇتۋ، ءبىر جاعىنان، ءناپسى تاربيەسى ءۇشىن ماڭىزدى بولسا، ەكىنشى جاعىنان، ساۋابى دا ۇشان-تەڭىز. سۇيىكتى پايعامبارىمىز (س.ع.ۋ.) بۇل تۋرالى بىلاي دەگەن: «اراپا كۇنى ورازا تۇتۋشىعا ادام پايعامباردان (ياعني العاشقى ادامنان) قيامەت سىرنايى ۇرلەنگەنگە دەيىن ءومىر سۇرگەن بۇكىل ادامدار سانىنىڭ ەكى ەسەسىندەي ساۋاپ جازىلادى».

اراپا كۇنىن قادىرلەپ، قاستەرلەۋ

ازىرەت ومار يبن حاتتاب (ر.ا.) ءوز زامانىنداعى ياھۋديلەردىڭ (ەۆرەيلەردىڭ) بىرىمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا اراپا كۇنىنىڭ ماڭىزىن بىلدىرەدى. ياھۋديي وعان: «ۋا، ومار! سەندەر ءبىر ايات وقيسىڭدار. ەگەر سول ايات بىزگە تۇسكەندە، ءبىز ونىڭ تۇسكەن كۇنىن مەرەكە ەتەر ەدىك» دەيدى. ول ايات «ءمايدا» سۇرەسىنىڭ ءۇشىنشى اياتى ەدى. وندا بىلاي دەلىنەدى: «مىنە، بۇگىن سەندەردىڭ دىندەرىڭدى كەمەلىنە جەتكىزدىم جانە وزدەرىڭە ارناعان نىعمەتىمدى تۇتاس ەتىپ تولىقتىردىم. سونداي-اق، يسلامنىڭ سەندەرگە ءدىن بولۋىنا رازى بولدىم». بۇل ايات ھيجرانىڭ 10-جىلى ارداقتى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.ۋ.) قوشتاسۋ قۇتباسى كەزىندە، قاسيەتتى جۇما ءارى وسى اراپا كۇنى ءتۇسىرىلدى. ايات ءتۇسىپ جاتقاندا پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ادبا دەيتىن تۇيەسىنىڭ ۇستىندە ارافا تاۋىندا تۇرعان بولاتىن. اللادان تۇسكەن ۋاحيدىڭ سالماعىنا شىداي الماي تۇيە شوگىپ كەتتى.

مىنە، وسىنىڭ ءبارىن بىلەتىن ازىرەت ومار: «ءبىز ول كۇندى جانە سول كۇنى وسى اياتتىڭ پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) تۇسىرىلگەن جەرىن دە بىلەمىز» دەپ جاۋاپ قايىردى. بۇل ءسوزدىڭ استارىندا اراپا كۇنىنىڭ قادىر-قاسيەتىن دە انىق اڭعارامىز.

اراپا كۇنىنەن باستاپ تاكبىر ءتاشريق ايتىلادى

اراپا كۇنى تاڭ نامازىنان باستاپ، قۇربان ايتىنىنان كەيىنگى ءتورتىنشى كۇنى ەكىنتى نامازى بىتكەنگە دەيىن وقىلاتىن 23 نامازدىڭ پارىزدارىنان كەيىن «اللاھۋ اكبار، اللاھۋ اكبار. ءلا ءيلاھا يللاللاھ، ۋاللاھۋ اكبار. اللاھۋ اكبار ءۋا ءليللاھي حامد» دەپ تاكبير ءتاشريق ايتىلادى. حانافي ءمازھابى بويىنشا باسى ازات، تۇرعىلىقتى جانە ەر ادامدار ءۇشىن بۇل كۇنى تاكبىر ءتاشريق ايتۋدىڭ ۇكىمى – ءۋاجىپ («ءال-يحتيارۋ لي تاليليل مۋحتار». 1توم.). كۇندەلىكتى داعدى بولماعاندىقتان، مەشىت يمامى تاكبىر ايتۋدى ۇمىتىپ كەتكەن جاعدايدا دا جاماعات وزدەرى باستاپ ايتا بەرەدى.

باۋىرساق ءپىسىرىپ، دايىندىق جاساۋ

باۋىرساق – قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق تاعامدارىنىڭ ءبىرى. قوناق كۇتۋگە دايىندىق جاسالعاندا، باۋىرساق، شەلپەك ءپىسىرۋ، ەڭ الدىمەن، اتالادى. ارينە، بۇل شاريعاتىمىزدا تىيىم سالىنباعان تاماشا ءۇردىس. ارداقتى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.): «كىم دە كىم اللاعا جانە اقىرەت كۇنىنە يمان كەلتىرسە، قوناعىن قادىرلەسىن» دەگەن ءحاديسى بەلگىلى. ەندەشە، ءار ۇلت نەمەسە حالىق ءوز قوناعىن ءار ءتۇرلى قادىرلەيدى. ال، قوناقجايلىعى جانە مەيماندوستىعىمەن الەمگە تانىلىپ ۇلگەرگەن قازاق ەلىنىڭ بۇل جاعىنان ەشكىمگە ۇقساي بەرمەيتىن وزىندىك سالتى بولۋى زاڭدى. كەلگەن قوناقتىڭ استىنا مامىق كورپەشە توسەپ، قولتىعىنا جاستىق بەرىپ، الدىنا كەڭ داستارحان جايىپ، وعان ەتتەن، ءتورت تۇلىك مال سۇتىنەن، ۇننان جاسالاتىن الۋان ءتۇرلى تاعامداردى قويۋ، كەلگەن قوناققا اس-اۋقاتتان بۇرىن پەيىلىمىزدى بەرۋ - ءبىزدىڭ ۇلتتىق ءداستۇرىمىز. بۇدان ەشقاشان ايىرىلۋعا بولمايدى. مۇنداي ەرەكشەلىكتەردەن اجىراي باستاساق، بىرتە-بىرتە ىرگەلى ۇلت بولۋدان دا قالامىز. اللا تاعالانىڭ ادامداردى ۇلتتارعا ءبولىپ جاراتۋىنىڭ دا ءمانى وسىنداي ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىمىزبەن بايلانىستى بولسا كەرەك.

مىنە، اراپا كۇنى باۋىرساق ءپىسىرۋدىڭ، وزگە دە دايىندىق جاساۋدىڭ ءبىر سەبەبى وسىندا. ءسوز سوڭىندا تىلەرىمىز، شاريعاتتان قىلداي اۋىتقىمايتىن ۇلتىمىزعا ءتان نەبىر ادال استارىمىز داستارحانىمىزدان ۇزىلمەگەي. كەلە جاتقان قۇربان ايت مەرەكەسى بارشا مۇسىلماندارعا قۇتتى، بەرەكەلى، ىرىستى بولعاي!

اسىلبەك اۋەزحان ۇلى