وتباسى، انا مەن بالانى قورعاۋ ماسەلەلەرءى – ءالەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ءبىر بولىگى. استانا قالاسى اكىمدىگى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى كوميسسيا ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى نازگۇل ماقجانمەن قازىرگى وتباسىلاردىڭ الدىندا قانداي سىن-قاتەرلەر تۇرعانى جانە وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى اڭگىمەلەستىك.
— وتباسى جانە دەموگرافيا ماسەلەلەرىندە قانداي مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ءتيىمدى؟
— ءقازىر استانا قالاسىندا وتباسىلىق ماسەلەلەردى ءارتۇرلى باعىتتا تەكسەرۋ توقتاتىلدى. ءبىز ءبىر وتباسىنىڭ ماسەلەسىن تەك انالاردى قورعاۋ، اكەلەرگە قولداۋ نەمەسە بالالاردى قورعاۋ سەكىلدى ءتۇرلى باعىتتاردا قاراستىرا المايمىز.
ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى كوميسسيانىڭ جانىنان فرونت — وفيس-ساراپتامالىق الاڭ قۇرىلدى. وندا بارلىق قاتىسۋشىلار پروبلەمالاردى بىرلەسىپ تالقىلاپ، شەشىمدەر ىزدەي الادى. بۇگىنگى تاڭدا وتباسىمەن جۇمىس ىستەۋ فيلوسوفياسىنىڭ ءوزى وزگەرەتىنى وتە ماڭىزدى. ءبىز ءقازىردىڭ وزىندە تۋىنداعان ماسەلەلەرگە جاۋاپ بەرىپ قانا قويماي، الدىن-الۋمەن اينالىسۋىمىز كەرەك، وتباسىلارعا ەرتە كەزەڭدە كومەكتەسۋىمىز كەرەك.
ەگەر ناقتى قولداۋ شارالارى تۋرالى ايتاتىن بولساق، مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى ۇلكەن ءرول اتقارادى. جاس وتباسىلار، جۇمىس ىستەيتىن جاستار، كوپ بالالى وتباسىلار ءۇشىن قولداۋدىڭ جەكەلەگەن تەتىكتەرى كوزدەلگەن. ويتكەنى، تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى جاستاردىڭ وتباسىن قۇرۋ جانە بالالى بولۋدى جوسپارلاۋ تۋرالى شەشىمىنە اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىت — وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىن دامىتۋ. ءقازىر ادام قاجەتتى قىزمەتتەردى ءبىر جەردەن الا الاتىن "ءبىر تەرەزە" قاعيداتى بەلسەندى تۇردە ەنگىزىلۋدە. بۇرىن قيىن جاعدايعا تاپ بولعان وتباسى بىرنەشە اي بويى ءارتۇرلى مەكەمەلەرگە بارىپ، قۇجاتتار جيناپ، ماماندار ىزدەي الاتىن. بۇگىنگى تاڭدا ءتاسىل وزگەرۋدە: مەملەكەتتىڭ مىندەتى – بۇل جولدى بارىنشا جەڭىلدەتۋ.
— بۇگىندە قازاقستانداعى وتباسى ينستيتۋتىنىڭ الدىندا قانداي سىن-قاتەرلەر تۇر؟
— ماڭىزدى قيىندىقتاردىڭ ءبىرى – ۇرپاقتار اراسىنداعى بايلانىستىڭ جوعالۋى. ءبىراق سونىمەن بىرگە مەن وڭ وزگەرىستەردى دە كورەمىن. بۇگىنگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، مادەني جوبالاردىڭ، سپورتتىڭ، وتباسىلىق ءىس-شارالاردىڭ ارقاسىندا بۇل بايلانىس بىرتىندەپ نىعايىپ كەلەدى. وتباسى كۇنى، انالار كۇنى، اكەلەر كۇنى سياقتى باستامالار ۇلكەن ءرول اتقارادى. بۇل كۇنتىزبەدەگى كۇندەر عانا ەمەس، قوعامعا وتباسىنىڭ قۇندىلىعىن تاعى ءبىر رەت ەسكە تۇسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ارينە، وبەكتيۆتى قيىندىقتار بار. ولاردىڭ ىشىندە ەكونوميكالىق فاكتورلار، وتباسىلىق شيەلەنىستى تۋدىرۋى مۇمكىن قارجىلىق قيىندىقتار بار. سونداي-اق، ءبىز لۋدومانيا، تاۋەلدىلىك، وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق سياقتى ماسەلەلەرگە تاپ بولامىز.
ءبىراق، مەنىڭ ويىمشا، باستى ماسەلە — وتباسىداعى جاۋاپكەرشىلىكتى قايتارۋ. كەيدە ءبىز ادامدار ءوز قۇقىقتارىن بىلەتىن، ءبىراق جاۋاپكەرشىلىكتى ۇمىتىپ كەتەتىن جاعدايعا تاپ بولامىز. ءبىز ءتۇسىنۋىمىز كەرەك: وتباسىندا بالا پايدا بولعان كەزدە ونىڭ قاۋىپسىزدىگى، تاربيەسى مەن دامۋى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ەڭ الدىمەن اتا-انالارعا جۇكتەلەدى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى سىناق — سيفرلىق ورتا. بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ بالالار اقپاراتتىڭ كوپ بولىگىن الەۋمەتتىك جەلىلەردەن الادى. سوندىقتان اتا-انالاردىڭ مىندەتى – ەكران ۋاقىتىن باقىلاۋ عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە بالامەن سەنىمدى قارىم-قاتىناستى ساقتاۋ، سوندىقتان ول ءۇشىن قۇندىلىقتاردىڭ نەگىزگى كوزى وتباسى بولىپ قالا بەرەدى.
— ومىرلىك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ايەلدەر قانداي قولداۋعا سەنە الادى؟
— قازاقستاندا شىن مانىندە ەلەۋلى قولداۋ جۇيەسى قۇرىلدى. ايەل داعدارىس ورتالىعىنا حابارلاسقاندا، ول كەشەندى كومەك الادى: پوليسيا، دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، الەۋمەتتىك قىزمەتتەر قوسىلادى. ءبىز تەك ۋاقىتشا تۇرعىلىقتى جەردى ۇسىنبايمىز. ايەلگە قۇجاتتاردى قالپىنا كەلتىرۋگە، ەمدەلۋگە، بالانى مەكتەپكە نەمەسە بالاباقشاعا ورنالاستىرۋعا، جۇمىسقا ورنالاسۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە كومەكتەسەدى.
سونىمەن قاتار، ءتۇسىنۋ ماڭىزدى: مەملەكەتتىڭ مىندەتى – داعدارىستا ادامدى قولداۋ عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە وعان قايتادان تاۋەلسىز بولۋعا كومەكتەسۋ. مەن باسقا ەلدەردە بولدىم جانە ءارتۇرلى تاسىلدەردى كوردىم.
ءبىر جەردە كومەك قىسقا مەرزىممەن شەكتەلەدى، سودان كەيىن ادام ءوز بەتىنشە شەشىم قابىلداۋى كەرەك. بىزدە الەۋمەتتىك باعدارلانعان جۇيە بار: مەملەكەت ادامدى ەرتىپ، ونىڭ قالىپتى ومىرگە ورالۋىنا كومەكتەسۋگە تىرىسادى.
ءبىراق سونىمەن بىرگە قوعامنىڭ كوزقاراسىن وزگەرتۋ قاجەت. ايەل ءوزىن قورعاۋعا قۇقىعى بار ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك، وتباسىندا زورلىق-زومبىلىق ەشقاشان نورما ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك.
— ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، بۇگىنگى تاڭدا قانداي قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ جانە كەلەسى ۇرپاققا بەرۋ وتە ماڭىزدى؟
— مەنىڭ ويىمشا، باستى قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى-ۇرپاقتار اراسىنداعى بايلانىس. ادام اتا-اناسىمەن، اتا-اجەلەرىمەن، اتالارىمەن تىعىز بايلانىستا بولعان كەزدە ونىڭ ىشكى نەگىزى بولادى. ول قايدان شىققانىن، وعان قانداي قۇندىلىقتار بەرىلگەنىن، نە ءۇشىن جاۋاپ بەرەتىنىن تۇسىنەدى. ءبىز ءوز جۇمىسىمىزدا ءجيى كورەمىز: ادامدا بۇل بايلانىس بولماعان كەزدە، ولارعا قيىندىقتاردى جەڭۋ قيىنىراق بولادى.
ول تەرىس اسەرگە وسال بولادى. ءدال سول كەزدە مىنەز، ادامدارعا دەگەن كوزقاراس، جاۋاپكەرشىلىكتى ءتۇسىنۋ قالىپتاسادى. كەيدە اتا-انالار: "مەن جۇمىس ىستەيمىن، بالا باقىلاۋدا، ءبارى جاقسى"، دەيدى. ءبىراق بالانى ماتەريالدىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ عانا ماڭىزدى ەمەس. جاقىن بولۋ، سويلەسۋ، ونىڭ ومىرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتۋ ماڭىزدى. ءيا، ءبىزدىڭ الدىمىزدا قيىندىقتار تۇر. ءبىراق مەنىڭ ويىمشا، بۇل وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ، اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جانە ءبىر-بىرىمىزدى قولداۋ بىزگە العا جىلجۋعا كومەكتەسەدى.
