قۇرمەتتى ءتوراعا مىرزا!
قۇرمەتتى باس ديرەكتور حانىم!
حانىمدار مەن مىرزالار!
مەن ءۇشىن باس كونفەرەنسيانىڭ 38ء-شى سەسسياسىنا قاتىسۋشىلار مەن قوناقتار الدىندا ءسوز سويلەۋ – زور مارتەبە.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جۇيەسىندەگى يۋنەسكو-نىڭ الاتىن ورنى ايرىقشا.
وسىدان 70 جىل بۇرىن قۇرىلعان بۇل ۇيىمدى «ادامزاتتىڭ ار-ۇياتى» دەپ اتايدى.
ول تاريحي-مادەني مۇرالاردى ساقتاۋ ىسىنە زور ۇلەس قوستى.
ءبىلىم، عىلىم، كوممۋنيكاسيا سالالارىنداعى حالىقارالىق بايلانىستار اياسىن كەڭەيتتى.
قازاقستان يۋنەسكو-نىڭ قىزمەتىن تولىق قولدايدى.
بۇل ۇيىمنىڭ نەگىزگى باسىمدىعى – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتى بولىپ سانالادى.
مەن وسى مىنبەردەن 20 جىل بۇرىن، تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستاپقى كەزىندە جاس مەملەكەتتىڭ ماقسات-مىندەتتەرى تۋرالى بايانداعان ەدىم.
بۇگىندە ءبىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مىڭجىلدىق دامۋ ماقساتتارىنىڭ كوبىنە قول جەتكىزدىك.
كەدەيشىلىك دەڭگەيى 11 ەسە (34 پروسەنتتەن 3 پروسەنتكە دەيىن) تومەندەدى.
ءبىز جۇزدەگەن مەكتەپ پەن اۋرۋحانا سالدىق.
قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 19 ەسەگە ءوستى.
حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى تابىسى ورتاشا تابىستى ەلدەر دەڭگەيىنە جەتتى.
قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 70 جاستان استى.
انا مەن بالا ءولىمىنىڭ دەڭگەيى تومەندەدى.
سپيد-كە، بەزگەككە جانە تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەستە ايتارلىقتاي جەتىستىككە جەتتىك.
ءبىز ورنىقتى دامۋ ماقساتىمەن تولىق ۇندەسەتىن «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن قابىلدادىق.
سونداي-اق، الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ نيەتىندەمىز.
قۇرمەتتى دەلەگاتتار!
سوڭعى جىلداردا ەتنوسارالىق، مادەنيەتارالىق، ءدىنارالىق نەگىزدە وركەنيەتتەردىڭ كۇيرەۋى مەن قاقتىعىسى ۋشىعىپ كەتتى.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ مەرەيتويلىق 70ء-شى سەسسياسىندا وتكەن دەباتتار الەم دامۋىنىڭ جاڭا پاراديگماسىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن دالەلدەپ بەردى.
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق باستامالارى وسى ماڭىزدى مىندەتتى ورىنداۋعا باعىتتالعان.
ءبىز «جاھاندىق ستراتەگيالىق باستاما – 2045» جوسپارىن ۇسىنامىز.
ونىڭ ءمانىسى – سوعىستار مەن قاقتىعىستاردىڭ تۇپكى سەبەپتەرىنە جول بەرمەيتىن بۇكىلالەمدىك دامۋ ستراتەگياسىن جاساۋ.
بۇل بۇكىل الەمدە جاھاندىق ينفراقۇرىلىمعا، رەسۋرستار مەن نارىقتارعا بارلىق ۇلتتىڭ ادىلەتتى تۇردە قول جەتكىزۋى، سونداي-اق ادامزات دامۋىنا دەگەن جالپىعا ورتاق جاۋاپكەرشىلىك نەگىزىندە دامۋدىڭ جاڭا ترەندىن قالىپتاستىرادى.
ادامزاتتىڭ باستى ماقساتى يادرولىق قارۋسىز الەمدى ورنىقتىرۋ بولۋعا ءتيىس.
سول ءۇشىن ءبىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ يادرولىق قارۋدان ادا الەمگە قول جەتكىزۋ جونىندەگى جالپىعا ورتاق دەكلاراسياسىن قابىلداۋدى ۇسىنامىز.
2016 جىلى مەنىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعانىما 25 جىل تولادى.
بۇل الەم قوعامداستىعىنىڭ يادرولىق قارۋسىز الەمگە قول جەتكىزۋ جولىندا كۇش جۇمىلدىرۋى ءۇشىن ماڭىزدى سەبەپ بولا الادى.
تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى ءبىرتۇتاس حالىقارالىق مايدان اشۋ كەزەك كۇتتىرمەس مىندەت بولىپ تۇر.
الەمدىك وركەنيەتتەر مەن نەگىزگى دىندەردىڭ بەسىگى بولعان ەجەلگى مەسوپوتاميا جەرى بۇگىندە اياۋسىز ءبۇلىنىپ، توناۋعا ءتۇستى.
«يسلام مەملەكەتى» دەگەن اتتى جامىلعاندار تاياۋ شىعىستىڭ بىرەگەي تاريحي-مادەني مۇراسىنا ورنى تولماس زيان كەلتىرۋدە.
قازاقستان تەرروريزم مەن ەكسترەميزمنىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىن باتىل ايىپتايدى.
ءبىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قولداۋىمەن حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى ارەكەتتىڭ الەمدىك ءبىرىڭعاي جەلىسىن قۇرۋدى ۇسىنامىز.
يسلام راديكاليزمىمەن كۇرەس كەزىندە ونى بەيبىتسۇيگىش يسلاممەن شاتاستىرىپ الماۋ ماڭىزدى.
ەكسترەميزمگە تەك مادەنيەتارالىق جانە ءدىنارالىق ديالوگ نەگىزىندە عانا قارسى تۇرۋعا بولادى.
ءبىزدىڭ «يسلام تەرروريزمگە قارسى» اتتى فورۋم جونىندە يدەيا كوتەرۋىمىزدىڭ سەبەبى سول.
بەيبىتشىلىك پەن حالىقارالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ بارىسىندا يۋنەسكو-نىڭ الەۋەتىن كەڭىنەن پايدالانۋ قاجەت.
يۋنەسكو جانىنان بەيبىتشىلىك پەن ورنىقتى دامۋدى قولداۋ جونىندەگى حالىقارالىق اكادەميا قۇرۋدى ۇسىنامىن.
اكادەميا وزىق الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ، بەيبىتشىلىك پەن ورنىقتى دامۋدى قولداۋ جونىندە پروگرەسسيۆتى يدەيالار مەن ءتيىمدى شارالار ازىرلەي الار ەدى.
يۋنەسكو-نىڭ «الەم مادەنيەتى» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قاقتىعىستاردىڭ ەرتەرەك الدىن الۋ جولىن ىزدەستىرۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار.
اتالعان تۇجىرىمداما قاعيداتتارى قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قولداۋىمەن «جاڭا بولاشاق» (NEW FUTURE) تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ جونىندەگى باستاماسىمەن ۇندەسەدى.
قۇرمەتتى حانىمدار مەن مىرزالار!
فرانسۋز موناحى گيلوم رۋبرۋك 13-عاسىردىڭ ورتاسىندا حريستيان، بۋددا، مانيحەي جانە مۇسىلمان قاۋىمى تاتۋ تىرشىلىك كەشكەن قازاقتىڭ كونە قويلىق قالاسىندا بولىپتى.
بىلتىر قازاقستان، جۇڭگو جانە قىرعىزستاننىڭ باستاماسىمەن يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مۇرالارى تىزىمىنە ۇلى جىبەك جولىندا ورنالاسقان سەگىز ارحەولوگيالىق نىسان ەنگىزىلدى.
بۇل تىزىمدە تولەرانتتىلىقتىڭ، ءدىني توزىمدىلىك پەن دوستىقتىڭ سيمۆولى – قويلىق قالاسى دا بار.
ەلىمىز تاياۋدا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى.
ءبىز ۇلى دالانىڭ تاريحي-مادەني مۇراسى مەن رۋحاني قۇندىلىقتارىن جاڭعىرتىپ جاتىرمىز.
يۋنەسكو-نىڭ الدىن الا ەسەپكە الۋ تىزىمىندەگى ەسكەرتكىشتەر مۇقيات قورعالۋدا.
ولاردىڭ قاتارىندا وتىرار، تۇركىستان، ساۋران جانە سىعاناق بار.
قازاقستان 2013 جىلى تۇڭعىش رەت يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مۇرالار كوميتەتىنىڭ مۇشەلىگىنە قابىلداندى.
بۇل بىزگە تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ ىسىندە ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى.
ۇلى جىبەك جولى داستۇرلەرىن جاڭعىرتۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار.
ونىڭ تاريحىنا قاراپ، تىعىز ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا مادەني بايلانىس بۇكىل ادامزات ءۇشىن بەيبىتشىلىك پەن دامۋ نەگىزى ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز.
يۋنەسكو-نىڭ اتاۋلى داتالار كۇنتىزبەسىنە الماتى قالاسىنىڭ
1000 جىلدىعى ەنگىزىلگەنىن ريزاشىلىقپەن اتاپ وتكىم كەلەدى.
بۇل قالا جىبەك جولىنىڭ جەتىسۋ بولىگىندەگى توعىسۋ ورتالىعى بولعان.
قازاقستان كوپ ەتنوستىق جانە كوپ كونفەسسيالى ەل بولعاندىقتان تولەرانتتىلىق پەن ۇلتارالىق كەلىسىم يدەياسىن بەرىك ۇستانادى.
ءبىز باستاماشىلىق ەتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جوعارى باعاسىن العان تانىمال حالىقارالىق سۇحبات الاڭىنا اينالدى.
قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 2013-2022 جىلداردى مادەنيەتتەر جاقىنداستىعىنىڭ حالىقارالىق ونجىلدىعى دەپ جاريالاۋىنا باستاماشى بولدى.
يۋنەسكو-نىڭ وسى باعدارلامانى تابىستى جۇزەگە اسىرۋىنا جان-جاقتى جانە قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ وتىرمىز.
استانادا مادەنيەتتەردىڭ جاقىنداسۋ ورتالىعىن قۇرۋ جونىندەگى باستامانى يۋنەسكو-عا مۇشە مەملەكەتتەر قولدايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
قۇرمەتتى كونفەرەنسيياعا قاتىسۋشىلار!
تاتۋ ءومىر ءسۇرۋدىڭ، ورنىقتى دامۋدىڭ جانە ءححى عاسىرداعى ادامزات پروگرەسىنىڭ كىلتى بىلىمدە ەكەنىنە سەنىمدىمىن.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى الەمدىك كوشباسشى رەتىندە يۋنەسكو الەمنىڭ بارلىق ەلدەرى ۇمتىلاتىن ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ ءبىرىڭعاي ستاندارتتارىن ازىرلەۋگە ءتيىس.
قازاقستان ءوز كەزەگىندە ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋدا.
ءبىزدىڭ ەل پوستكەڭەستىك ەلدەر اراسىنان العاشقىلار قاتارىندا جوعارى ءبىلىمنىڭ ەۋروپالىق ايماعىنا ەندى (1997).
بەس جىل بۇرىن ءبىز ەۋروپالىق مادەني كونۆەنسياعا جانە بولونيا پروسەسىنە قوسىلدىق.
ەلدە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى زياتكەرلىك مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردىڭ ۇلتتىق جەلىسى قۇرىلدى.
نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى عىلىم جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى وزىق جوبا بولىپ سانالادى.
جالپى، قازاقستان 130 ەل اراسىندا يۋنەسكو-نىڭ ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسى جونىنەن كوش باسىنداعى ءتورت ەلدىڭ قاتارىندا تۇر.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ «بارشاعا ارنالعان ورنىقتى ەنەرگەتيكا» باستاماسىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن 2017 جىلى استانادا «ەكسپو» دۇنيەجۇزىلىك كورمەسى وتكىزىلەدى.
وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ، بارلىق مەملەكەتتەردى «ەكسپو-2017» كورمەسىنە قاتىسۋعا شاقىرامىن.
كورمە اياسىندا ۇيىمنىڭ ورنىقتى دامۋعا قول جەتكىزۋدەگى ءرولىن كورسەتۋ ءۇشىن دەربەس «يۋنەسكو پاۆيلونىن» ۇيىمداستىرۋدى ۇسىنامىن.
ءبىز «ەكسپو-2017» كورمەسىنىڭ ينفراقۇرىلىمى بازاسىندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قولداۋىمەن جاسىل تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا ارنالعان حالىقارالىق ورتالىق قۇرۋدى كوزدەپ وتىرمىز.
يۋنەسكو سول ورتالىقتىڭ قوسالقى عىلىمي دەمەۋشىسى بولا الار ەدى دەپ ويلايمىن.
قىمباتتى دوستار!
قازاقستان يۋنەسكو-نىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى، بەدەلىن نىعايتۋدى، ۇيىمدى جاڭعىرتۋدى جانە ونىڭ زاماناۋي سىن-قاتەرگە بەيىمدەلۋىن قولدايدى.
يۋنەسكو-نىڭ الداعى ۋاقىتتا دا مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردىڭ اعارتۋ، گۋمانيزم، بەيبىتشىلىك جولىنداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق فورۋمى مىندەتىن اتقارا بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن.
يۋنەسكو باس كونفەرەنسياسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ادامزات يگىلىگى جولىنداعى جۇمىسىنا تابىس تىلەيمىن!
نازارلارىڭىز ءۇشىن راحمەت!
