ينۆەستيسيالىق الەۋەتكە ەل ريزا
وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنا قاراستى «اقمولا مەدياورتالىعىندا» كەز كەلگەن مەنشىك تۇرىندەگى قۇرىلىمدار باسشىلارى مەن اۋدان اكىمدەرىنىڭ ەسەپتەرىن تىڭداۋ ءداستۇرى بار. بۇل كەزدەسۋلەردەن گازەت وقىرماندارىنىڭ مۇددەسىنە وراي، ىرىكتەپ ماقالا، حابارلار جازىپ ءجۇرمىز. ءبىزدى ايرىقشا قىزىقتىرعانى كۇز باسىنداعى باسقوسۋ ەدى. وندا ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى ەرمەك نۇعىمانوۆ بيىلعى جارتى­جىلدىقتا نەگىزگى كاپيتالعا 9 ميلليارد تەڭگە قارجى تارتىلعانىن، ونىڭ ءوسىمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2،5 ەسە ەكەندىگىن ايتىپ ءوتتى. اۋدان ورتان بەلدەن تومەنگى دەڭگەيدەن بىردەن ءۇشىنشى ورىنعا كوتەرىلگەن. ونىڭ ۇستىنە، مۇنىڭ نەگىزگى بولىگى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ۇلەسىندە ەكەن. ەڭ باستىسى، ابدەن ساراپتامادان وتكىزىلگەن، بولاشاعى بار جوبالارعا عانا قولداۋ كورسەتىلەدى. ەلەڭ ەتەرلىك ءارى ەكپىن تۇسىرەرلىك جاعداي.
زاماتتا جەتىپ بارا المادىق. تاريحى تەرەڭ، ەرتەڭى ەرەن ەرەيمەنتاۋعا قازان ايىنىڭ باسىندا جولىمىز ءتۇستى. وسىنىمىز دۇرىس بولعان ەكەن. ەگىنىن جيناپ، ەڭسەسىن تىكتەپ العان جۇرتتىڭ ءجۇزى جارقىن. اۋدان اكىمى ەمەن-جارقىن اڭگىمە قوزعاپ «بۇگىن سىزدەرگە، اياعىمىز جەتكەنشە، قىستاقتاردى كورسەتەمىن. بىزدە مۇنىڭ سانى – 50»، دەدى.
قىستاق دەمەكشى، قىستاعىن ساقتاپ قالعان وبلىستاعى بىردەن-بىر اۋدان – ەرەيمەنتاۋ. اڭسارىمىز اۋىپ وتىر. ءويت­­كەنى، اقمولا وڭىرىندەگى بۇگىنگى كۇنگى زامانالىق سيپاتتاعى شارۋا­شىلىق­تاردىڭ بارلىعى مالدى قورادا ۇستايدى. «جايلاۋ»، «قىستاۋ» دەگەندەردى ۇمىتا باستاعاندايمىز. كوكشەتاۋدان 500 شا­قىرىم ءجۇرىپ كەلگەنىمىزدى ۇمىتىپ، تاپ ءقازىر قوزعالۋعا دايىن كەيىپتە ەدىك. ويلاماعان جەردەن قوڭىراۋ شالىندى دا، ەرمەك بەكەن ۇلى وبلىسقا شاقىرىلدى. بۇل دا تەلەفوننىڭ تۇيمەسىن باسىپ، ءوزىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اليك مانادىروۆتى شاقىردى…
تاڭ اتا جولعا شىققانبىز. كۇن شاي­داي اشىق. اينالا ايرىقشا نۇرعا بولەنىپ، التىن كۇزدىڭ القالارى ەركە جەلمەن جارىسا سىڭعىرلايدى. وسىنىڭ ءوزى كوڭىل اۋانىن اجارلاندىرىپ تۇرعانداي. جولباسشىمىز اليك امانجول ۇلى وسى ەلدىڭ تۋماسى ەكەن، سوزشەڭ كورىندى. جول بويىنا ەرەيمەننىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن، اۋىزدا جۇرگەن ازاماتتارىن، اۋداننىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىن جىپتىكتەي قىلىپ ايتىپ وتىردى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاۋاپتى بولعاندىقتان، وسى جاعىنا ويىسا بەرەتىنىن دە قۇپ كوردىك.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­بايەۆتىڭ الداعى جىلدارى قازاقستان بويىنشا ەت ەكسپورتىن 60 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا وراي اۋداننىڭ ىشكى باعدارلاماسى جا­سا­لىپتى. اياقالىس جامان ەمەس كو­ءرى­نەدى. جارتىجىلدىقتا اۋىل شارۋا­شى­لىعى بويىنشا 3،7 ميلليارد تەڭ­گەنىڭ ىشكى ءونىمى ەسەپكە الىنعان. «تور­عاي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەستىگى «ابەردين-انگۋس» ەتتىك با­عىت­تاعى مال ءوسىرۋ» ينۆەستيسيالىق جوباسىن تابىستى اياقتاپ، اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى مارتەبەسىن السا، «كەڭوتكەل نس» ج ش س وسى اتاقتى قورعاۋ ۇستىندە ەڭبەكتەنۋدە. ال «جاڭا بەرەكە» شارۋا قوجالىعى «نوۆوماركوۆكا اۋى­لىندا 3000 باس ءىرى قاراعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭىن قۇرۋ» بويىنشا ينۆەستيسيالىق جوبانى ىسكە اسىرىپتى. قارجىلاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە 1069 ءىرى قارا الىنىپ، ونىڭ جالپى سانى 1616-عا جەتكەن. مۇندا زاماناۋي زەرتحانا، مۇزداتقىش قوندىرعىلارى مەن قاساپحانا، تۇرمىستىق ءبولىم جۇمىس ىستەيدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 800 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىنىن بىلدىك.
سونداي-اق، ديكتوفونىمىزعا «سى­باعا»، «قۇلان»، «التىن اسىق» سياقتى سالالىق باعدارلامالاردىڭ اۋىل ءوندىرىسىن دامىتۋعا سەرپىن بەرگەنى جايلى مالىمەتتەردى جازىپ الدىق. «سىباعاعا» 34 شارۋا قوجالىعى قاتىسىپ، ەتتىك باعىتتاعى 3100 ءىرى قارانى ورىسكە شى­عارىپ وتىر. بۇعان قوسىمشا 62،3 ميلليون تەڭگەنىڭ 10 ءوتىنىشى اتالعان باعدارلامانى ۇيلەستىرۋشىلەردىڭ قاراۋىنا بەرىلگەن. «ءۇمىت-ن» شارۋا قوجالىعى «اۋىل شارۋا­شىلىعىن قارجىلاي قولداۋ» اق-تىڭ نەسيەلىك قاراجاتىمەن 115 باس «قى­زىل دالالىق» جانە «سيممەنتال» تۇقىمدى قۇناجىنداردى ساتىپ الىپ، ءتاۋارلى-سۇت فەرماسىن ۇيىمداستىرىپتى. «قۇلان» باعدارلاماسى اۋدانداعى جىلقى سانىن 24200-گە جەتكىزۋگە سەپتەسكەنى دە ايتىلدى. اۋداندا قوي سانى 97 مىڭ­عا جاقىنداپ قالىپتى. «ماساقباي» ج ش س، ءتىپتى، ءتۇبىت ءوندىرۋ ماقساتىمەن 600 باس انگور ەشكىسىن وسىرۋدە ەكەن. اكىم­ءنىڭ ورىنباسارى بۇنى «التىن اسىق» باعدارلاماسىنىڭ تيىمدىلىگىمەن بايلانىستىرادى.
ينۆەستيسيالىق احۋالدى تاعى دا ەسىنە سالعانىمىزدا، اۋدان باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى الگى 9 ميلليارد تەڭگەنىڭ 80 پايىزى جەرگىلىكتى بيزنەس وكىلدەرىنىڭ جەكە قاراجاتى مەن نەسيە سالىمدارىنا تيەسىلى ەكەندىگىن ايتتى. بۇل ينۆەستورلاردىڭ مەملەكەتتىك ساياساتقا جانە اۋدان باسشىلىعىنا تولىق سەنىمىن بىلدىرەدى. بۇگىنگى كۇنى «ەرەيمەنتاۋ-قۇلان» ج ش س 650 باس جىلقى ءوسىرىپ، 3000 ءىرى قارانى بورداقىلاۋ كەشەنى ينۆەستيسيالىق جوباسىن، «مالتابار رانچ» ج ش س ەتتىك باعىتتاعى 500 ءىرى قاراعا كۇتىم جاساۋ، «KazHorseMugalzhar» ەدىلباي تۇقىمدى 1500 باس قوي ءوسىرۋ كەشەنى، «اسىلحان» شارۋا قوجالىعى مال ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ كومبيناتى جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقانى ەل ءىشىن جاقسى ويلارعا جەتەلەيتىنى انىق.
وندىرىستىك سيپاتتاعى قىستاقتار
اۋدان ورتالىعىنان 40 شاقىرىمداي جۇرگەندە جاڭادان سالىنىپ جاتقان «استانا – پاۆلودار» كۇرە جولى قۇرى­لىسىمەن ءتۇيىسىپ، باعىتتى ەن دالا­عا وزگەرتتىك. ەندىگى جەردە مالشىلار قىس­تاعىنا جەتۋ ءۇشىن وسىلاي جۇرە­ءتىنى­ءمىزدى ءبىز دە ءبىلىپ وتىرمىز. ءبىراق، ءبۇ­گىپ وتىرعان ويىمىز قاتەلەستىرگەندەي ەكەن. ويتكەنى، ويقىش-ۇيقىش، سەلك-سەلكتى ءالى سونشالىقتى سەزە قويعان جوقپىز. سويتسەك، تاۋ ءىشى قىستاقتارى بولماسا، كوبىسىن شاعال توسەلگەن جولدار جالعاستىراتىنداي. كەي جەرلەردە ەلەكتر باعانالارى دا بىزبەن جارىسا جۇگىرەدى. دەمەك، بۇگىنگىنىڭ قىستاعى ءبىزدىڭ الىس قيالىمىزداعىدان باسقاشالاۋ بولدى عوي دەپ قويامىز ىشتەي.
الەكەڭنىڭ ايتۋى بويىنشا، ەرەي­مەننىڭ ەن جايلاۋىندا شاشىراي قون­عان قىستاقتاردىڭ 80 پايىزى ەلەكتر جارىعىنا قوسىلعان. قالعاندارى جەل قوندىرعىسىن، كۇن ساۋلەسىن پايدالانادى ەكەن. «وتاۋ تۆ» حابارلارى قابىلدانىپ، ينتەرنەتكە قوسىلعاندار بار. بابالاردان قالعان قۇدىقتار دا سارقىلماعان، بۇلاق كوزدەرى دە ۋاقتىلى ارشىلىپ وتىرادى. جايلاۋ مەن قىستاقتىڭ ءسانى، حال­قىمىزدىڭ ساناعا قوزعاۋ سالاتىن قىمبات ءداستۇرى وسى عوي، دەپ قويادى جولباسشىمىز. ايتكەنمەن، زامان اعىمىنداعى وزگەرىستەرسىز بولا ما؟ ونى ۋاقىت تالا­بىنداعى جاراسىمدىلىققا بالاعان ءجون.
وركەشتى قىراتتىڭ كۇنشىعىس قا­باتىنا قۇلاي بەرگەندە كەرىلە جامباس­تاعان قورا كورىندى. بۇل بوتباي قىستاعى (اۋدانداعىلار 109 دەيدى ەكەن) بولعانى. جاقىنداعان سايىن ەڭسەلەنىپ بارادى. جانىندا قوس قانات كىرپىش ءۇي، ەكى گاراج، شىنجىر تاباندى ەسكىلەۋ تراكتور، وشاققانا مەن وتىنحانا، بوستەك توسەلگەن بالالار اتكەنشەگى، تاعى باسقا كاكىر-شۇكىر كوزگە ءىلىندى. قولعا تۇسكەن سىرىقتارمەن قورشالعان ويماقتاي جەردە وسى ءۇيدىڭ قىز-كەلىنشەكتەرى كارتوپ وسىرەتىن سياقتى. كولىكتەن تۇسىسىمەن، جولباسشىمىز ەركىنسىپ، سىرتىن برەزەنتپەن قاپتاعان ەسىككە جاقىنداي بەرگەنى سول ەدى، الپامساداي الا يت سامارقاۋ عانا «اف» دەدى. ءجۇنى جالبىراپ، كوزى قىزارعانىنا قاراعاندا، ابدەن قارتايعان بولۋى كەرەك. ەسىك الدىنا كولدەنەڭ تۇسكەن سەنىمدى يت قوجايىندارىنسىز ىشكە كىرگىزبەيتىنىن انىق اڭعارتتى. الەكەڭ دە قىزىق، اينالا جۇگىرىپ تەرەزەلەردى قاعا باستادى. قالادان بارعان ءبىز مۇلدەم باسقا الەمگە تاپ كەلگەندەي راحاتتانىپ قالدىق.
اقىرىندا ءبىر تەرەزە جاۋاپ بەردى.
– بۇل كىم ەي؟ – دەگەن كەلىنشەك قولىن الجاپقىشىنا سۇرتە شىقتى. ءسۇت تارتىپ وتىرعانى بايقالىپ تۇر. زاماتتا «وي-بۋ،وي-بۋ! ءسىز ەكەنسىز عوي، تورلەتىڭىز»، – دەپ بايەك بولدى دا قالدى. بىزدە شارۋاسى جوق.
– قۋانىش قايدا؟ – بەدەلى تۇسە جازداپ، قايتادان اكىم قالپىنا ەنگەن الەكەڭنىڭ العاشقى ساۋالى وسى بولدى.
قاينىسى اۋدانعا كەتكەن ەكەن. قىستاق باسشىسىنىڭ شارۋاسى كوپ. كەلىنشەك الجاپقىشىنىڭ قالتاسىنان ۇيالى تەلەفونىن الىپ، «ۇيگە كىسى كەلدى» دەپ جاتىر. كوپ ۇزاماي اتتىڭ ءدۇبىرى ەستىلىپ، ورتا جاستاعى جىگىت ەندى. بۇل بەيبىت – قۋانىشتىڭ اعاسى. ورىستەگى مالدى ءىنىسى ارداققا تاپسىرىپ كەلگەن بەتى. ءۇش اعايىندىنىڭ ۇلكەنى ءسوز­گە جوق دەسە بولعانداي. كەلىنشەگى ىم­دا­عانىنا قاراتپاي قازاقى ۇستەلدى ءدوڭ­گە­لەتىپ اكەلىپ، داستارقاندى جايناتىپ تاستادى. مالشى ءۇيدىڭ شايى ۇنەمى قايناپ تۇراتىنىن سەزدىك. سىباعا كادەسىندەگى سالقىنداتىلعان ەت تە كەلە قالدى. ءبىزدىڭ ىنتىزارىمىز بۋى بۇرقىراعان تابا ناندا. سارى ماي، قويۋ قايماق، اپپاق ىرىمشىك، كۇرەڭ شاي – ناعىز راحاتىڭىز وسى. مۇندايدا، «ديپلوممەن – اۋىلعانىڭ!» ازاماتتارى قايداسىڭدار؟» دەگىڭ كەلەدى ەكەن.
بەيبىت ءبارىبىر ەشتەڭە ايتپايتىنىن ءبىلىپ، بلوكنوتىمىزدى بۇكتەپ، قابىرعاداعى رامكاداعى سۋرەتتەرمەن تانىسا باستادىق. وندا وسى ءۇيدىڭ تاريحى تىزبەلەنگەندەي. ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى ون بالانىڭ ءسابي، وقۋشى، سولدات، ۇيلەنگەن ساتتەرى كوز الدىمىزدان ءوتىپ جاتىر. بۇ­لار­دىڭ بالالارىنىڭ سۋرەتتەرى مۇندا بولمايدى، ولاردىڭ ءارقايسىسىنا جەكە البوم ارنالعان شىعار. توردەگى جەكە رامادا بىر-ەكى مەدالىن تاققان وتاعاسى بوتباي بەكبايەۆتىڭ كونەلەۋ بورىك كيىپ تۇسكەن سۋرەتى تۇر. وتتى جانارلى مارقۇم ءومىر بويى قوي باققان ەكەن. كوزىنەن مۇڭ ارالاس تاۋبەشىلىك توگىلەتىندەي. ەر­تەرەك كەتكەنى بولماسا، قىستاقتىڭ وتىن سوندىرمەي وتىرعان بالالارىنا ريزا­شىلىق دەپ بىلدىك مۇنى.
الەكەڭ اسىعا باستادى. ءالى باراتىن جەرلەر كوپ. ۇيدەن شىققانىمىز دا جاقسى بولىپتى. قىستاقتان كوپ ۇزاماي ۇپ-ۇلكەن «پيكاپ» ماشيناسى قارسى جولىقتى. بۇل الگى زارىقتىرعان قۋانىش ەكەن. «ءبىر ۇيدەن ءارتۇرلى بالا شىعادى» دەگەن راس. ينەنىڭ كوزىنەن وتەتىندەي. وقىعانى دا بار كورىنەدى. ءىشى-باۋىرىمىزعا كىرىپ بارادى. جاساندىلىعى جوق ەركە ىنىمىزدەي. تەحنيكالاردى قىسقا دايىنداۋدىڭ قامى­مەن جۇرگەنىن ايتادى. شارۋا جايىنا كەلگەندە، باستى ماقسات الدارىنا سالعان 600 قوي، 250 ءىرى قارا، 120 باس جىلقىنى قىستان امان الىپ شىعۋ ەكەندىگىن ءبىلدىردى. اعايىندىلار بەس تراكتور، «زيل» جۇك ماشيناسىن وزدەرى جۇرگىزەدى. قىسقى كەزدە ەرەيمەنتاۋ، اقسۋ قالالارىنداعى اپكە-قارىنداستارى، جەزدە-كۇيەۋ بالالارى كومەككە كەلەدى. ولاردى قوسپاعاندا جالدامالى التى ادامعا تۇراقتى جۇمىس بەرىپ وتىر. قوي قىرقىم، مال ازىعىن دايىنداۋ سياقتى ناۋقانداردا ولاردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ءبىزدى قاي­دام، دايىندىقتارىنا كوڭىلى تولعان اۋدان اكىمى ورىنباسارىنىڭ تۇيىنىنە قاراپ، بوتباي قىستاۋىنىڭ ورەندەرى قىستان قىسىلمايدى دەگەن تىلەك قوستىق.
وسى جولى قويتاستاعى اۋباكى­ءروۆتىڭ، تولەگەندەگى شەشەن اعا قو­ساي ازييەۆتىڭ، كەڭوتكەلدەگى ءبيىم­جا­نوۆتىڭ، سارسەندەگى ءالدي­بەكوۆتىڭ قىستاۋلارىنداعى كوڭىل تو­لارلىق ىستەردىڭ كۋاسى بولدىق. نو­ۆو­ماركوۆكاداعى رامازانوۆتىڭ بور­داقىلاۋ الاڭى قىستاۋ باسى يەلەرىنىڭ تولدەرىن قابىلداسا، مەملەكەت تابىندى تولىقتىرۋداعى ەڭبەكتەرى ءۇشىن سۋبسيديا تۇرىندە تابىستارىن تاعى دا ەسەلەپ وتىرعانى عانيبەت. ياعني، قىستاق تىرشىلىگى ەكىجاقتى تيىمدىلىكتەگى وندىرىستىك سيپات العانى سالانىڭ بولاشاعىن كەمەلدەندىرە تۇسپەك.
ەكىندىدەن اۋا بەرە سايدالى قىس­تاعىنا جەتتىك. قادىر احمەتوۆ اعامىزدىڭ اۋلەتى اتاقونىستى 60 جىلدان بەرى مەكەندەيدى ەكەن. جەڭگەي ەكەۋى 5 قىز، 3 ۇل تاربيەلەگەن. ۇلدارىنىڭ ءبارى وسى سايدالىدا ءۇش ءۇي بولىپ وتىر. ۇلكەنى بەرىك ۇلتتىق ات سپورتىن دامىتۋدا وبلىس، رەسپۋبليكاعا تانىمال ازامات. كوكپاردان حالىقارالىق دارەجەدەگى جاتتىقتىرۋشى. قولى بوساي بەرمەيتىندىكتەن شارۋا قوجالىعىن باسقارۋدى ورتانشى ءىنىسى سەرىككە تاپسىرعالى دا ون جىلعا جاقىن­داپتى. جەڭىس تە جۇمىسكەر جىگىت كورىندى.
– بۇعانام قاتقان بويدا اعام ءناجى­مەدەن كوكە­ءنوۆتىڭ قۇرىعىن ۇستاپ قالىپ ەدىم، – دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە قادىر اعا. – بۇگىنگىنىڭ بالالارى باقىتتى عوي. ءبىز قورقىپ-ۇركىپ وستىك، بريگاديردەن، كوميسسيادان. قولى جەتكەندەر ات شانامەن جۇرەتىن. ءقازىر ماشيناڭ تاڭسىق بولماي قالدى. وسى سايدالىدا جالعىز جەركەپە ەدى. ەندى ءۇش بالام ءۇش ءۇي سالدى. ءوزىم سەرىكتىڭ قولىندا ءبىرجارىم قاباتتىسىندامىن. مونشامىز بار، سۋدى قۇدىقتان سورعىمەن تارتامىز. تەليەۆيزور، تەلەفون، ينتەرنەتىڭىز ىستەپ تۇر.
ودان كەيىن قادىر اعا مەملەكەتتىڭ اۋىل ءوندىرىسىن دامىتۋداعى قامقورلىعى مەن كومەگىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ادامداردىڭ جەكە تراكتورى، كومباينى بولادى دەگەنگە، ءونىمىڭدى وتكىزگەنىڭ ءۇشىن قوسىمشا تولەم الاسىڭ دەگەنگە كىم سەنگەن. ءوزىم جەكەشەلەندىرۋدى تۇسىنبەي، ءبىر كۇركەمەن شىققانمىن. قاتار جۇرگەندەردىڭ ءوزى قىساستىق تانىتاتىنىن كوردىم. ءبىراق، كوڭىلى دارقان، تۋرا جولعا سىلتەيتىن، قاتەلىگىڭدى كەشىرە بىلەتىن ازاماتتار دا كوپ قوي. سولاردىڭ ارقاسىندا ازدى-كوپتى ابىرويىمىز بار. ءتورت تۇلىكتىڭ ءبارىن وسىرەمىز. قىسقا دايىندىق جاقسى. ايتكەنمەن، ءبىر اي­عايشى كەرەك. وسىلاردىڭ جاقسى اتىن ەستىپ، قالقايىپ جۇرە تۇرسام، دەيدى كوپتى كورگەن اقساقال.
جالپى، اۋدانداعى جايىلىمدىق ۋچاس­كەلەردە 27876 باس مال قىستاتىلىپ ءجۇر­گەنىن ايتادى اليك مانادىروۆ. بۇل مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋداعى ۇلكەن رەزەرۆ قانا ەمەس، ءداستۇرلى كاسىپتىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتەتىن قادام. ارينە، شەشىلمەگەن جايلار دا بار. ءبىز بولعان قىستاق يەلەرىنىڭ بارلىعى جايىلىم تارلىعىن العا تارتتى. بۇعان جاۋاپ رەتىندە ەلباسىنىڭ جەر نارىعىن قۇرۋعا ارنالعان تاپسىرماسىنا سايكەس، اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر تۇگەندەۋدەن وتكىزىلگەنى ايتىلدى. ماسەلەن، ءوز ماقساتىندا پايدالانىلمايتىن نەمەسە ءتيىمسىز پايدالانىلاتىن 96،3 مىڭ گەكتار جەر انىقتالعان. ونىڭ 54،3 مىڭ گەكتارى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپتى.
بۇل دۇرىس كوتەرىلگەن ماسەلە دەپ ويلايمىز. وسى ورايدا، پارلامەنت قا­راۋىن­دا جاتقان «جايىلىم تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تەزىرەك قابىلدانعانىن قالايدى مالشى قاۋىم.
ءبىز جولعا شىققاندا جاڭبىر جاۋا باستاعان. قۇدايدىڭ قۇدىرەتى، كوكشەتاۋعا جەتكەنىمىزشە الاي-تۇلەي قار بوراپ، ءبىر كۇندە قىس ءتۇستى…

دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان