– سۇلۋدى قىز جاسىندا ەمەس، بەسىك قاسىندا كور! – دەيتىن سەڭگىر شىڭداي اعا سوزىنە دەن بەرىپ. – “اعاسى باردىڭ جاعاسى بار” – دەپ بەدەلى الەي اقىن اعاسى الدىنداعى كىشىلىك پارىزىنا ارقالانعان ەركىن شۋ اساۋداي جال سيپاتپايتىن.
– سوڭىمنان ەرگەن تەنتەگىم-اي! – دەپ اعاسى كەكىلىن تاراپ ەركەلەتەتىن. تۇمسا تابيعاتقا تامسانىپ جىر تەرگەن بەدەلى الەي اقىن اعاسىنا وي توعىتىپ، بوي تۇزەگەن باعا جەتپەس باقىتتى بالالىق شاق-اي دەسەڭشى!
– و، ءتاڭىرىم! ارۋاقتى ەلىم! – دەپ التى قىر استىنان ەگەمەن ەل ەكەنىن ەسىتىپ بەدەلى الەي اقىن اعاسى قۋانىشى قوينىنا سىيماي بوركىن اسپانعا اتقان.
– و، نە دەگەنىڭ! – دەسىپ بىردە بىرەۋى قالماي ءبايىت ايتىپ تويلاعان.
ءبىر كەزدە جايقالىپ ارقا-جارقا بولىپ بىرگە جۇرەتىن قايمانا ەل-جۇرتى اراعا جىل سالىپ قاتىن-قالاش، بالا-شاعالارىن شۇبىرتىپ قالا كوشىپ، قازان-وشاعىن ارتىنىپ قيىر جايلاپ كەتتى. اللا بەرمەگەندى، پايعامبار بەرە مە؟! اتا-جۇرتىنان اۋعان اۋىلداسىن بەدەلى الەي اقىن اعاسى جۇرەگىن شاباقتاپ تىرىدەي كومىپ كەتكەندەي كورگەن.
كوشەدە شۇبىرعان قالىڭ ماشينا قايشىالىسادى. كۇن-تۇن تىنبايتىن ۋ-شۋ ابدەن قۇلاق سارسىتتى. سارىارقا داڭعىلىن سالىپ ۇرىپ قاز تابانداپ بارا جاتقان-دى.
– ەركىن! – دەدى اششى ءبىر داۋىس كوشەنىڭ ارعى بەتىنەن ايقاي ساپ.
– ۇيىرىنەن اداسىپ جۇرگەن كىم؟ – دەگەندەي وعان ۇدىرەيە قاراسقان.
– ەركىن! – دەپ شاقىرايعان كوزدەردەن يمەنبەي تاعى داۋىستادى ول.
– ءاۋ، – دەپ بۇرىلماعان سوڭ وڭمەڭدەپ وڭەش قىرناي بەرۋ قولايسىز ەكەن. جاسىل بىلتە شام تامىپ جانعانشا ءيىن تىرەسكەن توپتىڭ اراسىندا اۋىزدىقپەن الىسقان اتتاي تىپىرشىدى. جول ايىرىقتى اتتاپ سۇرىنە-جىعىلا جۇگىرە جونەلسىن. الاق-جۇلاق القىنىپ بارىپ شاپ بەرە سەلك ەتكىزسىن. تار كەپەش كيگەن ءابى-تابى جۇدەۋ ءجۇزىن شىرامىتا الماي ەركىن تۇر، قۇداي قىرىنا الىپ، قىرقىندا تاز كەيىپكە تۇسكەن ءمۇساپىر مىسكىن تۇرىنە كىرپىك قاقپاي قادالىپ.
– قۇداي-اي، امان جۇرسەك كورەمىز، كۇلگەن كۇلە جەتەر، ەكى ەتەگىن تۇرە جەتەر، – دەپ بالاشا بۇلتياتىن ەسەن قارتتىڭ، – ە-ە، ەركىنسىڭ بە؟ – دەپ مەڭ-زەڭ جانتايا كەتكەنى ەسىنە تۇسكەن. بايىرقالادى. اكەسىنەن اۋماي قالعان. سول ساتتە-اق بەدەلى الەي اقىن اعاسى كوز ۇشىندا قازديىپ تۇرا قالدى.
– ءاي، اقىماعىم-اي! بىزدە انە-مىنە دەگەنشە سوڭىنان جەلدىرىپ جەتەمىز، – دەسىن “كۇلسەڭ كارىگە كۇل” دەگەندەي ەمەۋرىن ەمىزىتىپ. بەدەلى الەي اقىن اعاسى ايتپاقشى، تارامىسقا ءىلىنىپ قارتتىق مەڭدەتپەي-اق قارا باسىپ، تاي قۇلىنداي تەبىسكەن ءماديدى تانىماي قالعانىن قاراساڭشى!
– ادام كوزى وزگەرمەيدى دەۋشى ەدى؟ – العاشقىدا اڭتارىلىپ تۇرىپ قاپ، – ءمادي! – دەپ قۇشاقتاي الىپ، – وسى مەنىڭ اقىل-ەسىم اۋىسىپ قالعان جوق پا؟ – دەگەن كۇدىكتى وي قىلپ ەتكەن. – جيىرما بەس جىل زىمىراپ وتە شىعىپتى-اۋ! ەسكە تۇسسە نەلەر جوق، ەسكىرمەيتىن ءتاڭىرى جوق، – دەدى كۇبىرلەپ. قيالداعى ويدىڭ ءبارى قاز-قالپىندا بولا بەرۋ مۇمكىن ەمەس عوي. تامۇق تۇڭعيىعىنداعى شۇڭىرەيىڭكى جاناردى كورىپ، – ءمادي-اۋ! وسىنشا نەگە ازىپ-توزدىڭ؟ – دەپ وت اۋىزدى، وراق ءتىلدى اردا كەپ سۇراسىن. – الما-كەزەك ءومىر! كەشە سەن، بۇگىن مەن، ەرتەڭ ول، بارشامىز وتەتىن ورتاق ءبىر جول، – دەپ باس شۇلعىپ، باس يۋىنەن گورى ءباتۋالاسا كەتەر. بۇنداي قۇر قيال، قۇر تۇستەن قايتا-قايتا اينا-قاتەسىز قوزداي بەرىپ ومىردەن ءسان قاشپاي ما؟
بۇلار بۇرىس شىنتاقتى اينالىپ بارىپ ورىندىققا جايعاستى. ونىڭ بىلەگىننەن ۇستاعان قالپى ءمادي بەدەلى الەي اقىن اعاسى اردا جونىندە باعانادان بايىز تاپپاي اڭىز ەتە تىزبەلەپ ايتىپ كەلگەن.
– بەسىك جانتايىپ، ەسىك توزدىرعان بىرەۋدى مىسە تۇتقان جايىم بار، – دەدى جالپاق مۇرنىن شەڭبەكتەي ۋىستاپ، ءوزىنىڭ كەشەلى-بۇگىنگى شەتىن ومىرىنە ويىسىپ، – قۇداي بۇيىرتسا، پايعامبار “قىڭق” دەمەيدى، – دەپ كوكەيدەگىسىن كۇلبىلتەلەمەي اقتاردى. سودان زەكەت ايتىپ، ىلكىدەگى جىبەرگەن قاتەلىگىنەن كەشىرىم سۇرادى.
– ەشتەمە دە قاز-قالپى قايتالانبايدى، – دەپ ىشتەي اياپ جانى اشىعان. سۇيەمدەي سيراعىنىڭ ۇشكىر قارا تىرناعىمەن جورعالاپ، بالەتشى بيكەشتەي قىلدىرىق موينىن جەلپىپ كوتەرىپ، جاپادان-جالعىز جەر شوقىپ جەم تەرگەن كوگەرشىن قۇسقا تەلمىرە قارعان ءماديدىڭ كەيپىن مۇسىركەگەن ەركىن ويدان ۇشقىر، ويدان وزىق ەشتەمە جوق ەكەنىنە ءسىرا سەنگەندەي. “بي ۇرعاشىنى تەگى كۇيلەتەدى دەيدى عوي” دەسىن سۋ قاراڭعى سىڭار كوزدى قۇسقا قيال قىلاۋلاپ ءتۇسىپ. “سوقىر قۇستىڭ ۇياسىن قۇدايدىڭ ءوزى قورعايدى” دەگەن جاپادان-جالعىز ساندالىپ ءجۇرىپ شاعىلىسار شاق ىزدەپ ابايسىزدا اياعىنان تۇتىلماسا يگى.
جۇلىعىنا سۋ جۇقپاستاي سىلاڭ قاققان قاتىنىنا قاپيادا كەزىگىپ بارماق شايناعان ءماديدىڭ وكىنشى ىشىندە جاتىر. ءبيتتىڭ قابىعىنداي ءۇلپ-ۇلپ ەتكەن جىلتىراقتى شوكىمدەپ ءىلىپ، كىرپىك ىشىنە شاپتاپ، كۇلگىن كوزىلدىرىكتى تاناۋىنا تىرەپ قات-قابات تەرەزەدەن سىعالاي نايقالىپ ەدى. ونىسىندا قويشى. ويناسشىل ويى “ءوڭدى بولسام ەكەن” دەپ قۋتىڭداپ قىلپىڭداعان. قۇلاق ەستىپ، كوز كورمەگەن ارەكەتپەن دۇڭك ەتكىزىپ ەس شىعاردى. قاتىنىننىڭ قولداعى بارعا ەمەس، جولداعى جوققا كۇيلەگەنىن قايتەرسىڭ. قول-اياعى ءبۇتىن، ءبىر شاقالاق تۋار دەگەن ۇكىلى ءۇمىتتى جەلگە ۇشىردى. اتتەڭ، اتتەڭ دەيسىڭ! بەدەلى الەي اقىن اردا اعاسىنىڭ اناسى ءتىرى بولعاندا، تايراڭداتىپ قويماس ەدى. شۇرالاپ اپ كەپ بوز بيەنىڭ سۇتىنە شومىلدىرىپ جىن-شايتاننان الاستاپ جىبەرۋى قاق.
جۇمىس قاڭتارىلىپ، سوقىر جارماققا جارىماي، بىرەۋ-مىرەۋ كەزىگەر دەگەن اقساق دامە كوشەگە جەتەلەدى. كەنەت ەركىندى كورىپ قاپ، ولگەن اكەسى ەسەن ءتىرىلىپ كەلگەندەي ايقايلاپ جىبەرگەن.
ءبىر مەزەت مەلشيىپ ءۇنسىز وتىردى. سودان باياعىدا تانابى كەۋىپ تارتىلىپ قالعان التىنبۇلاق باستاۋىنىڭ كۇي-جايىن ەستىتسىن. جەتىم قوزداي جۇدەۋ-جاداۋ جانارى جالت ەتكەندە جاي وتىنداي تاس توبەنى وسىپ وتكەن.
– وي، ءتايىرى-اي! – دەپ ەركىن ويىن لەزگە جيا قويىپ. – تانانىڭ كوزىندەي كىشكەنە باستاۋدى قايت دەيسىڭ، اناۋ ارال تەڭىزى تارتىلىپ سورتاڭ شاڭداققا اينالعالى قاشان، ەجەلگى اتلانتيدانىڭ عالام شاردان عايىپ بولۋىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى، مۇمكىن جانار تاۋلاردىڭ جويقىن جارىلىسى جۇتىپ اكەتتى دەرمىز. قۇداي ۇيگەن توبەنى پەندەسى كەتپەندەپ تاۋىسا المايدى دەۋشى ەدى، – دەسىن.
“ارعىماق جابى كورىنەر” دەپ كوكەسى ماناق تايبۋرىلىندا باسىرە بەرگەن. ەنەسى اق بوز بيەنىڭ سۇتىنە بەدەلى الەي اقىن اعاسىنىڭ ءىنىسى ەركىندى دەرتتەنبەسىن دەسىپ جورگەگىندە شومىلدىرىپ ءوسىردى. جاباعىنى باستاۋ سۋىنا سۋاراتىن. بىردە شىلبىرىنان ۇستاپ، بىردە قازى موينىنان قۇشاقتاپ قاسىندا نازىم جۇرەتىن. قيىلىپ قاراعان قاراقات كوزى سونداي سۇيكىمدى كورىنەدى.
بەدەلى الەي اقىن اعاسى الدىنداعى كىشىلىك پارىزىنا ارقالانعان ەركىندى اق بوزعا مىنگەستىرىپ اپ مەكتەپكە جەتكىزىپ سالاتىن. قۇلىنىندا بۋرىل قۇلان جالىنىڭ ءتۇسى كەيتىندە بوزارىپ تۇتاس تۇلا-بويىنا شەيىن اعارىپ كەتتى.
سارى اتانىڭ قوس وركەشىندەي ساۋىر تاۋىنىڭ تىپ-تىك سايىنىڭ قويىن-قونىشىن قىسى-جازى اق قار كوك مۇز قۇرساۋلاپ، تۇلىم توبەسىنەن قازباۋىر بۇلتتار جوڭكىلىپ جاتادى. ءبىر جەرى قاعىر، ءبىر جەرى سونى بوكتەرىندە اق بوز كۇلتە قۇيرىعىن قىناپتان سۋىرعان قانجارداي كوتەرىپ، ءتوسىن كەرە، جىلتىر باقايىن سەرپىپ جەلە جونەلگەندە شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماي ور قويانداي ورعىپ ءباھرا ەتەتىن. بۋىرقانا بۋسانعان بوز باستاۋ باسىندا مولدىرەپ نازىم تۇراتىن، بەدەلى الەي اقىن اعاسىنا تاس كەنەدەي جابىسقان ەردىڭ ارتىنداعى ەركىندى قىزىقتاپ. ەتەكتى تاسپاداي ءتىلىپ، دولدانا كوبىك شاشىپ، قۇلديلاپ اققان وزەنمەن بىرگە ءدۇلدىلدىڭ تۇياق ءدۇرسىلى قوسىلىپ ۇلى دالانىڭ ءار تارابىن الديلەپ اكەتكەندەي ەرەكشە اسەر اپەرەتىن.
جىل قۇسى ورالىپ جاتقان كوكتەمنىڭ العاشقى كۇنى ادەتىنشە ەركىندى مىنگەستىرىپ مەكتەپكە جەتكىزىپ سالىپ قايتقان جولىندا گۋ-گۋلەسكەن كىسىلەردى كورىپ تىزگىن ىرىككەن.
– وي، اللا! ەسەننىڭ ۇلى باقسى بوپ كەتىپتى.
– قايسى ەكەن؟
– الگى ءمادي شە.
– ەم-دوم جۇرگىزە مە؟
– جو-جو-جوق.
– سۋقانى سۇيمەيتىندەردى سۇف-لەپ شوشقا-عا اينالدىرادى دەسىپ ءجۇر.
– سۇمدىق-اي، نە دەيدى؟
– ول ءبىزدىڭ ەركىنمەن بىرگە وقيدى، – دەدى بەدەلى الەي اقىن سامبىرلاي كيمەلەپ. كۇبىر-سىبىر ساپ تىيلىپ، لەزگە تاراسىپ كەتكەن كوپتىڭ جەل سوزىنە كامىل سەنەر-سەنبەسىن بىلە الماي اردا داعدارىپ قالدى.
سول كۇن، شاڭقان ءتۇس مەزگىلى كول جاعالاپ قارا يت جورتىپ جۇرگەن. قىزىل توبىلعى كومكەرگەن بۇلاق سۋى كولگە قۇيىلعان وزەننىڭ باس جاعىنداعى كومەيدەن اعىپ كەپ قوسىلىپ جاتىر.
– اناۋ يت نە ويلاپ بارادى؟ – دەگەن ءمادي ماڭعازدانىپ. بەدەلى الەي اقىن الدىنداعى كىشىلىك پارىزىنا ارقالانعان ەركىن ادەپكى جاعدايدان وزا وزبىرلانا سۇراعان ماديمەن سۇزىسە سويلەستى.
– ونىڭ ىشىنە كىرىپ شىقتى دەيسىڭ بە؟
– اڭگىمە انا جاقتا! – دەدى ءمادي سۇق ساۋساعىن كوككە نۇسقاپ، – اق ساقالدى اۋليە ءبارىن كورىپ تۇر.
– ءپىشتۋ! ءسوزىنىڭ سىقپىتىن، – دەدى ەركىن تىجىرىنىپ.
– جەردەگى جاندىك قۇرت قۇرلى قۇنىڭ جوق.
– وھو، جات پلانەتالىق كەلىپ جويقىن جارىلىس جاساپ شابۋىلدايدى دەپ شوشىتپاقسىڭ با، مىنا ساندىراعىنا مەنى قويىپ، عالىمدار سەنىپ قالسىن. قوي شاربىسىنداعى جىلاۋىق شارداعى تۇيىرشىككە تۇمسىق سۇعىپ كۇيدىرۋىن قاراي گور، – دەدى ەركىن قولىن سەرمەپ. – يتكە يت سۋات باسىندا جولىعار، كولدەگى بالىققا كوز ءسۇزىپ بولاشاقتى بولجاپ بال اشا بەر، – دەپ ەرنىن جىبىرلاتىپ بەتىن سيپاعان ماديگە وقتى كوزىن قاداعان.
– پاي-پاي! جىن دا بەيىمدىنى قاعادى ەكەن-اۋ! – دەپ سايتانشا ساپ ەتىپ جەتكەن اردا اتتان قارعىپ ءتۇسىپ كەس-كەستەي بەردى. – ءپالى، كورىپكەلدىڭ كوزىن ويىپ السا دا وكىنبەس ەم، – دەدى قىزىل توبىلعى قامشىسىن بۇكتەي ۇستاپ. ءوزى ۇرتتاپ العان، شالا قىزۋ، اشۋى قارا قازانداي، اي-تۇيگە قاراماي قىزىل ءتىلىن وسقىلادى-اۋ. كەنەت ماڭدايدان شاق ەتكىزىپ ءسۇزىپ كەپ كەتكەن. اسپان اينالىپ جەرگە قۇلاپ بارا جاتقانداي. ەكى اياعى كوتەرىلە شالقالاپ سۇلاپ ءتۇستى. ارادا اراشاشى ەركىننىڭ ءوزى بىلەك سىبانىپ قارسى جۇگىرگەن. سيىر جالاعانداي جاتقىزىپ تارالعان شاشىن جەڭىل سيپاپ، باسىن شۇلعىپ تاستاپ بۇرىلا بەرگەن ءماديدىڭ تۇمسىق تۇسىنا جۇدىرىق جۇگىرتتى. اپ-ساتتە اۋزى-مۇرىن قىپ-قىزىل قانعا بويالعان باقسى ءمادي سەندەلە تەڭسەلىپ بارىپ وتىرا كەتتى.
– قۇداي اياماعاندى قوسا سوق! – دەدى جان-جاعىنا الاقتاي قاراپ ءۇستى باسىن قاعىپ. – اڭ اتاتىن قۇرالمەن، زاتىنان اتى ۇرەيلى شايتاندى جەر جاستاندىرار ەم، مىلتىق تۇرماق قارىنداش ۇشتايتىن باكى بولماي قالعانىن قاراشى، – دەدى قانى قارايىپ. ءتىل-جاققا سۇيەنىپ اۋزىمەن وراق وردى دەمەسەڭ، تىشقان مۇرنىن قاناتپاعان.
– پەرىشتەنىڭ دە ءمىنى بار دەيدى. “كورشى حاقىسى، ءتاڭىر اقىسى”. كوڭىلدە كەك قالماسىن، قۇداي قالعىسا شايتان ويىنا كەلگەندى ىستەيدى، – دەدى الگىندەگى ارپاق-قۇرپاققا اياۋشىلىق سەزىمى سەلدەگەن بەدەلى الەي اقىن اعاسى سابىر شاقىرىپ، – قالايدا قۇداي كورىپ تۇر. “تاۋ اينالماسا دا تاۋدىڭ تاسى اينالار”. قاسقىر پايعامباردان – ءبىر قۇداي ارتىق ەكەنىن تۇسىندىك، سوعان تاۋبە! – دەدى ۇزەڭگىگە وڭ اياعىن سالىپ جاتىپ.
بۇل جەتپىس جىل داۋرەندەگەن زىمىستان كوممۋنيست كور جاستانعان تۇس. سول ءبىر جىلدىڭ شىلىڭگىر جازىندا بەدەلى الەي اقىن الدىنداعى كىشىلىك پارىزىنا ارقالانعان ىنىسىنە ءشوپ شاۋىپ ءجۇرىپ كەزدەسكەن بال اراسىن قىزىقتى اڭگىمەپ بەرگەن-دى.
– كۇللى الەم قاتىگەز دە، مەيىرىمدى دە ەمەس. مىناۋ ارانىڭ ۇياشىعىن بۇزىپ اشۋلاندىرىپ ۋىمەن شاقتىرساڭ پايدالى، بالىن جەسەڭ ەمدىك اسەرى دە ۇشان-تەڭىز، مامىق جايلاپ مىڭداپ جۇمىرتقا سالاتىن ولاردىڭ ءوزى شاعىپ العان سوڭ ءسۇت ءپىسىرىم مەزگىل وتەر-وتپەستەن ءولىپ قالاتىنىنا ەرىكسىز قايران قالاسىڭ. ءومىر ءسۇرۋ وڭاي دەيمىسىڭ! باعزىدا بابالارىمىز “اششىنىڭ ءبارى ءدارى ۋ-دان باسقا، ءتاتتىنىڭ ءبارى ۋ بالدان باسقا” دەپ جايدان-جاي ايتا سالماسا كەرەك. جارعاق قانات جارىقتىق ەركەكتەرى ۇلكەن ۇياشىقتا جالعىز ۇرعاشى ارانىڭ قۋ تىرشىلىك قامىتى ءۇشىن ۇرىق سەبەلەپ، الاجازداي بالاۋىز تازالاپ قالت-قۇلت ءجۇرىپ وتەدى ەكەن، – دەدى شالعى سابىن شىمعا تىرەپ، قولىن ونىڭ ۇستىنە ايقاستىرىپ قويىپ ماڭدايىنا كولەڭكە قالقالاپ، تۇيە قۇمالاعىنداي قۇجىناعان ارالارعا قاراپ ءسوزىن ءازىل ارالاس قىزدىرا ءتۇسىپ. – ءسو-و-وي-تىپ. – دەدى اۋەلگى اۋەنگە ورالىپ. – وسىلاي شالعى سابىن تىرەي سۇيەنىپ بەيقام تۇرعان ءبىر ورىسقا، انادايدا ءوتىپ بارا جاتقان ءبىر ورىس “زدراستي” دەسىن باسىن شۇلعىپ، بۇ دا “زدراستي” دەسىن يەگىن كوككە قاراي سىلكە كوتەرىپ قاپ. سول ساتتە شالعىنىڭ ءجۇزى سورلىنىڭ ۇزىن مۇرنىن قاعىپ قىرقىپ ءتۇسىرىپتى...
اتتى كىسى جەلە جورتىپ جەتىپ باراتىن تۇستىك جەردەگى مارقۇم ماناقتىڭ اكەسى جاتقان قارعىس اتقىر كارلاگقا جوتادا تۇرىپ كوز جۇگىرتكەن بۇل ەكەۋ، سوناۋ گەرمانياداعى اسۆەنسۋمدە مىڭ ءبىر ازاپپەن قان جۇتقان تالاي جاندار تۋرالى، جەزدەسى اردا قايتقاندا كەلگەن نازىمنىڭ ءسوز اراسىندا ارەدىك ەسىتكەن. سول ايتقانداردى ەسكە الىستى. قۇدايدىڭ سۇلۋ نىعمەتى تال بويىنا بۇيىرعان قىز سۋرەت سالۋعا قۇمار. ساعىنىپ سارعايىپ جۇرسەم ماۋقىمدى باسام-دەپ، اق بوز اتتىڭ سۋرەتىن سىزىپ اكەتكەن. سوندا ءوزىن ءالى ۇمىتا الماي جۇرگەنىن ىشتەي سەزدى.
كۇرەڭ بەلدى ماڭگىلىك مەكەن ەتكەن ماناق باسىمنان وتكەن قىيلى ءومىر جولىم قاسىرەت شەگىپ، زار يلەگەن كۇللى ءبىر ۇلتتىڭ قاسىندا تۇككە تۇرعىسىز دەگەن. ومىردە ادالدىق ار جولى بۇيىرعان ادام باقىتتى دەيتىن ول.
– قۇدايدىڭ تىزەسىنە وتىرا كەتكىسى كەلەتىن اللا تاعالانىڭ جار دەگەندە جالعىز ۇلى سياقتى ەركەلەيمىز، – دەگەن مارقۇمنىڭ قوناعاسىندا كونەكوز كورشى قۇرداسى ءماديدىڭ اكەسى ەسەن، – ادامنىڭ باسى – اللانىڭ دوبى. سوعان قاراپ ماناقتىڭ تىلەگەن تىلەگىن بەرگەن. تاريحتاعى كەيبىر قاتەلىكتەر ءۇشىن قۇداي دا ءوزىن كەشىرمەس. پەندە كۇيزەلسە جالبارىنادى، سۇراعاندى بەرمەسە، سەن نە كورسەتپەدىڭ دەپ قارعانادى، باسىن تاۋعا دا، تاسقا دا ۇرىپ ابدەن دىڭكەلەيدى، – دەپ كۇڭىرەنە كۇرسىنگەن. جارىق دۇنيەنىڭ ءتۇن ىرگەسىن تۇرە كۇن كوتەرىلگەندە سۇيەك جەر قويىنا تاپسىرىلدى. بىرىنەن سوڭ ءبىرى كەتىپ ازايىپ جاتقان كونە كوز قاريالاردى قيماي تاعى ءبىر كۇن باتىپ بارا جاتتى.
قورقىت بابانىڭ كۇمبىرلى قوبىز ءۇنىن العاش ەسىتكەن ماناق ەدى. بۇل بال-بۇل ەس توقتاتقان كەز بولاتىن. سول قوبىزدى قايتىپ قولىنا الماي كەتكەن ماناق بەرتىندە قۇمالاق سالىپ بال اشاتىن. – قىرىق ءبىر قۇمالاق بىلەدى دەگەن كىسىدە ەس جوق، ولگەن اكەم ءتىرىلىپ كەلە مە دەشى، ەسىكتەن تورگە دەيىن ءسۇيىنشى، ءازىر جەتەدى دەيدى، – دەيتىن ول كۇلىپ. سودان بىردەمە جۇقتى ما، تەرەزە الدىنا الشىسىنان اسىق قويىپ قوياتىن. سول اسىعىن باعانا ۇيدەن شىعاردا تىزەگە قاعىپ ءۇيىرىپ كەپ جىبەرگەندە الشىسىنان تۇسكەن. سونىڭ الدىندا عانا قوڭىراۋ شىرىلداپ ەدى.
– ءۇش كۇننەن كەيىن تاڭعى بەستە اۋەجايدا بولامىن، – دەگەن سىڭعىرلى ءۇن. قوڭىراۋدى گەرمانيادان شالعان نازىم ەدى. كۇتىپ الاتىنا قۋاندى. قۇدىرەتتىڭ ءامىرىن دەشى! بار-جوعى مۇلدە ۇمىتىلعان ءمادي توساتتان كەزدەسە كەتكەن.
بەدەلى الەي اقىن اعاسى الدىنداعى كىشىلىك پارىزىنا ارقالانىپ ءىنىسى شىر اينالىپ جۇرگەن جىندى تۇساقتىڭ جىنىن الىسىپ، تەسىلگەن توبەسىنە قۇرىم كيىز جاماپ تىگىسكەن. قوڭىر كۇزدە جۇنتتاي سەمىرگەن سول قويدى “مال يەسى قۇدايدان” دەپ اعاسى سويىپ الدى، ءبىراق قويدىڭ ميىنان ەشكىمگە ءدام تاتىرماي قويعان.
– جىندى قويدىڭ ميىن قويىپ، ەتىن جەپ، سورپاسىن ىشۋگە بولماس. – دەگەن اردا بادىرايا قاراپ. سودان كوپ وتپەي، ءماديدى جىن سوعىپ كەتىپتى دەگەن ءسوز اياق استىنان تاراپ كەپ كەتسىن.
– “قۇداي وزگەرىستەر داۋىرىندە تۋىپ وسۋدەن ساقتاسىن” دەيدى ەكەن ەجەلگى قىتايلار. وسىنداي كەزدە اسىرەسە باقسى-بالىگەر كوبەيىپ كەتەدى، – دەدى اردا كوممۋنيستىك پارتيا قۇلاي سالا، جىن قوندى دەسىپ جار سالىپ، تالاي قاتىننىڭ ىشىندەگى بالاسىن تۇسىرە جازداعان ءماديدىڭ ساۋەگەيلىگىنە مۇرىن ءشۇيىرىپ. كىم ءبىلسىن، ءدام-تۇز تاۋسىلىپ سارقىلدى ما؟ ءماديدىڭ جىنى باسىلىپ، ءبىر جىل وتە بەرە اردا اياق استىنان قايتىس بولىپ، ماناقتى اۋىر قايعىعا باتىرىپ كەتكەن. ولىمگە شارا جوق. پەشەنەدەگى جازۋ سولاي بولار. سودان كوپ ۇزاماي ماناق تا كوز جۇمعان.
– ەرتەدە اسپان قۇدايلارىنا ارناپ قۇرباندىققا اق بوز ات شالىپ، ەكى دۇنيە اراسىن جالعايمىز دەگەن ەل اۋزىنداعى ءاپسانا ەدى، – دەپ بەدەلى الەي اقىن اعاسى الدىنداعى كىشىلىك پارىزىنا ارقالانعان ءىنىسى اق بوز اتتى ارنايى تۇلداپ قۇر قويا بەرگەن. اعاسىنىڭ جىلدىق اسىنا اقبوزدى جەتەكتەپ الىپ كەلگەندە كوز كورگەن جۇرتتىڭ جانارىنا جاس ءۇيىرىلدى.
استانا، قاراعاندى ورتاسىنداعى ەلدى مەكەندەگى ماناقتىڭ مۇڭلىق جەسىرى، اق سامايىن جاۋلىعىنىڭ ىشىنە جاسىرىپ، كورشى كەمپىرمەن الدە نەنى سىبىرلاسا ءسوز ەتىسىپ وتىرعان، امان-ساۋلىق سۇراسىپ ەركىنمەن بىرگە ىشكە كىرىپ كەلگەن ءماديدى كورگەن جەردە باس ساپ جىلادى.
ول سىرتقا شىعىپ تەمەكى تامىزدى. اششى ءتۇتىن ەركىنىڭ قولقاسىن قاپتى. اۋىلدىڭ مىجىرايعان مۇرجاسىنان ۇيتقىتىپ ۇشقانداي تاناۋىنان بۋداقتاعان كوك ءتۇتىن ساۋساعىن مىسپەن قاپتاعانداي ساپ-سارى قىپ جىبەرگەن، انداعايلاعان مۇرتى ىستالىپ بىتكەن، اقسيىپ كۇلگەندە ارسيعان تىستەرىنىڭ ءتۇبى شىرىگەنى الدەن بايقالادى.
– ايەل بالاعا تىرتيعان شولاق كيىم كيۋ جاراسپايدى، – دەدى ساتۋشى قاراتورى ادەمى قىزعا شۇيلىگىپ. – توباناياق بولساڭ بالەم سيىردىڭ شۋىنداي شۇبىرتىپ كيىپ الار ەدىڭ، – دەپ باقايىنان باسىنا سۇزە قاراعان. قىز “مىناۋ ءبىر قۇج عوي” دەپ تومسىرايىپ تۇرىپ تەمەكى قورابىن سورەگە قاراي لاقتىرىپ تاستاي سالدى.
باياعىدا ەل امان، جۇرت تىنىشتا، كوز الماي قارايتىن كوگىلدىر كوك جاشىك جوقتا، «اباي جولى» رومانىن بايى وقىپ بەرگەن، قارا تورى كەلىنشەگى مولتىلدەپ تىڭداعان. سوڭىرا قارا تورى اجارى تايماعان تولىسقان بايبىشە بولدى. باسىنا جاستاپ وقيتىن زاڭعار كلاسسيكتىڭ كىتابىنىڭ جانىندا ەلەۋسىزدەۋ ءبىر ءتۇتىن بۋداتقىش جاتاتىن. ول كەزدە بۇل ەكەۋى وگىز شەككەن تەمىر شانامەن تەزەك تەرەتىن. الگىندە، اپاق-ساپاقتا، بۇلار كىرىپ كەلگەن كەزدە، يىعىنا كورپەشە جامىلعان قارا كەمپىر ەسكىرگەن سول ءبىر كۇندەرىن كورشى كەمپىردىڭ قۇلاعىندا قوڭىرسىتقان. التاي اسىپ قىستاپ جۇرگەندە ءۇش مەتر بارقىت ماتا اكەلگەن تۋىسقانىنا تايلاق ىنگەندى سىيعا تارتىپ جەتەكتەتىپ جىبەرەتىن قاينىسى اردا. – ءاي، جەڭگەشە وسى ءسوزىڭ ءتۇپتىڭ ءتۇبى ءوزىڭدى اينالىپ بارىپ تاۋىپ جۇرمەي مە؟ – دەيتىن اڭقىلداپ ماحوركاسىن قاعازعا جۋانداپ وراپ اپ قۇشىرلانا سورىپ.
قار جاۋىپ، بوقىراۋىننىڭ سۋىعى تۇسە سالىسىمەن، باۋ-باقشانىڭ دۋالى كەپتەلسە بولدى ساۋساعىنا تۇكىرىپ، مىقىنىنان سىرعىپ تۇرمايتىن شالبارىنىڭ ىشقىرىن كوتەرىپ قويىپ قان سورپاسى اعىپ، قارا جونىنان بۋ بۇرقىراپ ءمادي قار كۇرەيتىن. كوزاينەك تاققان كوكبەت قاتىندى العالى و تىرلىكتەر ادىرەم قالدى.
بالا مۇرتىن سىيپاپ، قاسىنا قاققان قازىقتاي ءماديدى قاداپ قويىپ، قىز اڭدىعان كەز ساعىمعا اينالعان. قۇتىرعاننان قۇتىلۋ قيامپۇرىس قىلىق بولا قويماس. بەگىمسال بويىن بۇتىندەپ، تيىن-تەبەنىن قولىنا ۇستاتىپ جولعا سالعان.
ازان شاقىرعان اتەشتەي قابىرعاداعى قوڭىراۋ شىرىلداپ الا جونەلسىن. ءبىر جارىم ساعاتتان سوڭ ۇشاق قونادى. اتىپ تۇرىپ تەرەزە الدىنا بارعان. باتىس تەرىسكەي جيەكتە اقبوزات جۇلدىزى جارقىراپ كوزگە ۇرىپ تۇر. اق ۇلپا قار جامىلىپ اپپاق دالا جاتىر، پاك ماحاببات، ىستىق قۇشاقتى جاسىرىپ. شىركىن! ماحاببات...
باعاي نازارباي ۇلى
