وتكەن جىلى رف قازاقستاننىڭ اۋە كەڭىستىگىن قورعاۋ ءۇشىن تەگىن بەرىلەدى دەلىنگەن س-300 زىمىران كەشەندەرى ءالى جاۋىنگەرلىك كەزەكشىلىككە قويىلماعان كورىنەدى.  بۇل تۋرالى «قامشى» پورتالى ازاتتىققا سىلتەمە جاساپ حابارلايدى.

رەسەي قورعانىس ءمينيسترى سەرگەۋ شويگۋدىڭ سوزىنە سىلتەمە جاساعان رەسەيلىك جانە قازاقستاندىق ب ا ق «س-300 زەنيتتىك زىمىران كەشەندەرىن قازاقستانعا تەگىن بەرۋ ءىسى اياقتالدى» دەپ حابارلايدى. ءبىراق قازاقستانعا «بەرىلگەن» س-300 كەشەندەرى جاۋىنگەرلىك كەزەكشىلىككە ءالى كىرىسپەگەن بولىپ شىقتى.

رەسەي قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ءسوزى

اقپارات قۇرالدارى تمد ەلدەرى قورعانىس مينيسترلەرىنىڭ ماسكەۋ ءسامميتى اياسىندا قازاقستان قورعانىس ءمينيسترى يمانعالي تاسماعامبەتوۆپەن كەزدەسكەن رەسەي قورعانىس ءمينيسترى سەرگەي شويگۋدىڭ "ءبىز قازاقستانعا س-300 زەنيت-زىمىران كەشەندەرىن تەگىن بەرۋ ءىسىن اياقتادىق. بۇل - بىرىككەن اۋە قورعانىسى جۇيەسىن قۇرۋعا قوسىلعان ۇلكەن ۇلەس، ەندى ول ءىس جۇزىندە جابدىقتالدى دەپ ايتۋعا بولادى" دەگەن مالىمدەمەسىن كەلتىرەدى.

سەرگەي شويگۋدىڭ ايتۋىنشا، «ايماقتىڭ ءار تۇسىنان جانە رەسپۋبليكا شەكاراسى اينالاسىنان» قازاقستانعا قيلى قاتەر تونگەنى بايقالعان تۇستا س-300 كەشەندەرىنىڭ جەتكىزىلۋى ءتىپتى وزەكتى.

قازاقستان ءۇنسىز...

رەسەيلىك جانە قازاقستاندىق ب ا ق حابارلاۋىنشا، قازاقستان اسكەري ۆەدومستۆوسى باسشىسى ەكى ەلدىڭ بىرىككەن ايماقتىق اۋە-قورعانىسى جۇيەسىن دامىتۋ اياسىندا استاناعا س-300 كەشەندەرىن تەگىن بەرگەنى ءۇشىن رەسەيگە العىس بىلدىرگەن. ءبىراق قازاقستان قورعانىس مينيسترلىگى سايتىنان مينيستر يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ العىس ءسوزى دە، ونىڭ رەسەيلىك ارىپتەسىمەن كەزدەسۋىن قورىتقان ەسەپ تە تابىلمادى.

«تەگىن بەرىلگەن» كەشەندەر جاۋىنگەرلىك كەزەكشىلىككە ازىرشە كىرىسە المايتىن بولىپ شىقتى. ونىڭ ۇستىنە، ۋادە ەتىلگەن بەس كەشەننىڭ ۇشەۋى قازاقستانعا ءالى كەلمەگەن. قازاقستان قورعانىس مينيسترلىگىندەگى ءاتى-جونىن اتاعىسى كەلمەگەن وكىلى ازاتتىققا:

- قازاقستان قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ۇندەمەيتىن ءجونى بار. «رەسەي بەس س-300 زەنيتتىك-زىمىران كەشەنىن تەگىن بەردى» دەپ تامىز ايىندا جار سالىپ ەدى. سودان بەرى رەسەي قوسىمشا ەشتەڭە بەرگەن جوق ءارى ەرتەرەكتە مالىمدەلگەن جوبا اياسىندا تەگىن ەشتەڭە بەرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە، قىركۇيەك ايىندا قازاقستانعا بۇرىن پايدالانىلعان ءارى قازاقستاندا جوندەلەتىن ەكى كەشەن عانا جەتكىزىلدى. ال ەندى قالعان ءۇش كەشەندى رەسەي جوندەگەن سوڭ قازاقستانعا بەرەدى دەپ كەلىسىلدى، - دەپ حابارلادى.

ازاتتىققا بۇل اقپاراتتى قازاقستان اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ باس قولباسشىسى، گەنەرال-مايور نۇرلان ورمانبەتوۆ تە راستادى.

- جەتكىزىلگەن س-300 كەشەندەرى جاۋىنگەرلىك كەزەكشىلىككە تەز كىرىسىپ كەتەدى دەپ ايتۋعا بولمايدى. ءقازىر ەكى كەشەندى قازاقستاندا جوندەپ جاتىر، ال ۇشەۋىن رەسەي جوندەپ بەرەدى، - دەيدى ول.

گەنەرال ورمانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستانعا جەتكىزىلگەن س-300 كەشەندەرى 1995 جىلى الماتىدا قول قويىلعان تمد ەلدەرىنىڭ بىرىككەن اۋە قورعانىسى جۇيەسىن قۇرۋ كەلىسىمى اياسىندا جانە 2013 جىلدىڭ باسىندا استانادا قول قويىلعان قازاقستان-رەسەي ءبىرتۇتاس اۋە قورعانىسى جۇيەسىن قۇرۋ كەلىسىمى اياسىندا ىسكە قوسىلادى. پارلامەنت دەپۋتاتى ۆلاديسلاۆ كوساريەۆ ازاتتىققا بۇل كەلىسىمدى ەكى ەل دە راتيفيكاسيالاعانىن ايتتى.

قازاقستانعا س-300 كەشەندەرىن بەرۋگە بايلانىستى رەسەي قورعانىس ءمينيسترى سەرگەي شويگۋ تمد ەلدەرىنىڭ بىرىككەن اۋە قورعانىسى جۇيەسى تۋرالى عانا ايتتى. سوندىقتان، «ال رەسەي مەن قازاقستان قۇرعان اۋە شابۋىلىنان قورعانىستىڭ بىرىككەن جۇيەسى جۇمىس ىستەي مە؟» دەگەن سۇراق تۋدى. ەرتەرەكتە «جۇيە جۇمىس ىستەمەيدى، ءتىپتى ونىڭ قولباسشىسى دا جوق» دەگەن سوزدەر شىققان. ءبىراق گەنەرال نۇرلان ورمانبەتوۆ رەسەي-قازاقستان اۋە قورعانىسى جۇيەسى جۇمىس ىستەيتىنىن ايتىپ، «ونىڭ قولباسشىسى مەنمىن» دەدى.

س-300 زەنيتتىك زىمىران كەشەنى سيپاتتاماسىنا قاتىستى سۇراققا گەنەرال ورمانبەتوۆ «ول – ديۆيزيون» دەپ جاۋاپ بەردى. ءبىراق ديۆيزيوننىڭ ۇيىمدىق-شتاتتىق قۇرىلىمىن اشىپ ايتۋدان باس تارتتى.

ءتۇرلى باعا

اۆياسيا گەنەرالى سارمانتاي نۇرعاجين ازاتتىق تىلشىسىنە «رەسەيدە اۋە شابۋىلىنان قورعايتىن س-300 كەشەنىنەن دە مىقتى قۇرالدار، سونىڭ ىشىندە، مىسالى، سۋ-24 بومبالاۋشى ۇشاعىن تۇركيا اتىپ تۇسىرگەننەن كەيىن سيرياعا اپارىلعان س-400 كەشەنى بار ەكەنىن» ايتتى.

 - ەندى كواليسيا ۇشاقتارى سيريا اۋە كەڭىستىگىنە كىرىپ كەتسە، س-400 كەشەنى رادارىنا ءتۇسىپ قالعانىن بىردەن بايقاپ، كەرى بۇرىلادى، ويتكەنى اتىپ تۇسىرەدى دەپ قورقادى. تۇرىك ۇشاقتارى سيريا تەرريتورياسىنا مۇلدە كىرمەيدى، - دەيدى گەنەرال نۇرعاجين.

ءبىراق ونىڭ پىكىرىنشە، س-300 كەشەندەرىن «ەسكىرگەن ۇلگى» دەپ ساناۋعا بولمايدى. ول كەشەندى «قولدانىلۋى وڭاي، تيىمدىلىگى جوعارى قۇرال» دەپ سيپاتتايدى. اۆياسيا گەنەرالىنىڭ ايتۋىنشا، ماسەلە ولاردىڭ ەسكىلىگىندە ەمەس، قازاقستاندا از ەكەندىگىندە. ءقازىر استانا قالاسى اۋە كەڭىستىگىن جالعىز س-300 ديۆيزيونى عانا قورعايدى، ال قالعان اۋە شابۋىلىنان قورعانىس قۇرالدارى شىنىمەن ەسكىرگەن. سارمانتاي ءنۇرعاجيننىڭ بولجامىنشا، بەس س-300 ديۆيزيونى جاۋىنگەرلىك كەزەكشىلىككە كىرىسكەننەن كەيىن قازاقستاننىڭ ەڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق نىساندارى اۋەدەن تونەتىن قاتەرلەردەن جاقسى قورعالاتىن بولادى.

وزگە ساراپشىلار بۇل ماسەلەنىڭ اسكەري-ساياسي قىرىنا نازار اۋدارادى.

مىسالى، «قازاقستان گەنەرالدارى كەڭەسى» بىرلەستىگى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماحمۇت تەلەعۇسوۆ رەسەي-ۋكراينا اراسىنداعى شيەلەنىستى مىسالعا كەلتىرىپ، اۋە شابۋىلىنان قورعانۋ ماسەلەسىندە رەسەيگە تۇتاستاي ءۇمىت ارتىپ، جايباراقات وتىرۋ ءقاۋىپتى ەكەنىن ەرتەرەكتە ازاتتىققا ايتقان بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا، س-300 كەشەندەرىن قازاقستانعا بەرگەنىمەن، رەسەي كەشەننىڭ قۇپياسىن قازاقستاندىقتارعا اشپايدى، تەحنيكانى رەسەي ماماندارى قاداعالايدى. تەلەعۇسوۆتىڭ ايتۋىنشا، ەندى قازاقستاندا رەسەيدىڭ اۋە قورعانىسى ماماندارى وتىرادى.

تەلەعۇسوۆتىڭ ايتۋىنشا، «قازاقستان تمد-نىڭ اۋە قورعانىسى جۇيەسى مەن قازاقستان-رەسەي اۋە قورعانىسى جۇيەسىنە مۇشە بولعانىمەن، اۋەدەن قاتەر تونگەن جاعدايدا، ءتىپتى بۇل قاتەر قازاقستاننىڭ اۋە كەڭىستىگىنە تونگەن كۇننىڭ وزىندە دە شەشىم قابىلداۋدا رەسەيگە باسىمدىق بەرىلەدى».

قازاقستان قورعانىس مينيسترلىگى شەنەۋنىكتەرى، ونىڭ ىشىندە ءاتى-جونىن كورسەتپەۋدى وتىنگەن دەرەككوز دە رەسەي قورعانىس مينيسترلىگى سەرگەي شويگۋدىڭ قازاقستان مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنە سىرتتان، اسىرەسە ولاردىڭ شەكاراسى اينالاسىنان تونگەن قاتەر جايلى مالىمدەمەسىنە قاتىستى كوممەنتاريي بەرۋدەن باس تارتتى.

تمد ەلدەرىنىڭ بىرىككەن اۋە قورعانىسى جۇيەسىن قۇرۋ كەلىسىمىنە قاراماستان، رەسەي قازاقستانمەن ەكىجاقتى نەگىزدە ءبىرتۇتاس اۋە قورعانىسى جۇيەسىن قۇرۋعا ۇمتىلىپ كەلەدى. رەسەي باتىسىندا بەلارۋسپەن، وڭتۇستىك-شىعىسىندا قازاقستانمەن وسىنداي جۇيە قۇردى. ال قازان ايىندا رەسەي ۇكىمەتى وڭتۇستىك-باتىس باعىتىندا، ياعني كاۆكاز ايماعىندا اۋە قورعانىسى جۇيەسىن قۇرۋ جونىندەگى ارمەنيامەن كەلىسىمدى ماقۇلدادى. اقپارات قۇرالدارىنىڭ حابارلاۋىنشا، رەسەي ەندى قىرعىزستان جانە تاجىكستانمەن اۋە قورعانىسىنىڭ بىرىككەن جۇيەسىن قۇرۋدى جوسپارلايدى.