جۋىردا يۋنەسكو 2016 جىلدى قوجا احمەت ياسساۋي جىلى دەپ جاريالادى. حالىقارالىق ۇيىمنىڭ شەشىمى بۇكىل تۇرىك حالىقتارىنىڭ مەرەيىن ءوسىرىپ، رۋحىن اسقاقتاتقانى انىق. ويتكەنى ول تۇرىك حالىقتارىنا يسلام ءدىنىنىڭ كەڭ تارالۋىنا زور ەڭبەك ەتكەن تۇلعا. ايتسە دە، سوڭعى جىلدارى ياسساۋيدى جانە ونىڭ ءىلىمىن اشىقتان-اشىق ايىپتايتىن ازاماتتار پايدا بولا باستادى. اسىرەدىنشىلدەردىڭ ايتۋىنشا، ياسساۋي ۇستانعان سوپىلىق ءىلىم مۇسىلمانداردى اداستىراتىن كورىنەدى.

يۋنەسكو-نىڭ 2016 جىلدى قوجا احمەت ياسساۋي جىلى دەپ جاريالاعىنى قۇپتارلىق دۇنيە. الايدا، ياسساۋي جىلىن كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتىپ، رۋحاني ازىق الا ءبىلۋىمىز كەرەك. بۇل بەلگىلى ءدىنتانۋشى دوساي كەنجەتايدىڭ پىكىرى. جۋىردا ول «نۇر وتان» پارتياسى ءتورعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسى اسقار مىرزاحمەتوۆكە ءياسساۋيدى تانۋدىڭ ماڭىزى مەن ءرولى تۋرالى ارنايى حات جولدادى.

– «2016 جىلى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ەلەۋلى وقيعالار تىزىمىنە يۋنەسكو جاريالاعان «ياسساۋي جىلى» ايرىقشا ورىن الۋى ءتيىس. سەبەبى، قوجا احمەت ياسساۋي تۇلعاسى تەك تۇركى يسلام وركەنيەتى ءۇشىن عانا ەمەس جالپى ادامزات تاريحىندا ەرەكشە ماڭىزدى ورىنعا يە. بۇل جىل ياسساۋي جىلى بولىپ جاريالانۋىندا بىرنەشە الەمدىك جانە ايماقتىق، سونىمەن قاتار وركەنيەتتىك قۇندىلىقتىق نەگىزدەر بار. ءقازىر الەمدىك ساياسات جانە ەكزيستەنسيالدىق كەڭىستىكتە تەرروريزم مەن «وركەنيەتارالىق قاقتىعىس» دەپ اتالاتىن ماعىناسىز سۇرەڭ ءجۇرىپ جاتىر. تاياۋ شىعىس دەپ اتالاتىن ادامزاتتىڭ ەجەلگى وركەنيەت بەسىگى قانعا بوگىپ، ونىڭ سەبەبى دە يسلام ءدىنى، مۇسىلماندار رەتىندە تانىتىلىپ جاتىر – دەيدى دوساي كەنجەتاي.

ءدىنتانۋشى وسىنى ايتا كەلە، «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ الدىنا بىرنەشە ۇسىنىس-تىلەكتەرىن جەتكىزگەن ەكەن. ەگەر دە، «نۇر وتان» پارتياسى دوساي كەنجەتايدىڭ ۇسىنىس-تىلەكتەرىن ءىس جۇزىنە اسىراتىن بولسا، وندا كوپتەگەن اعىمداردىڭ اياعىنا تۇساۋ بولار ەدى. ويتكەنى، سوڭعى جىلدارى ۋاحابيستەر سوپىلىق جولدى سالىپ كەتكەن قوجا احمەت ياسساۋيدىڭ كەسەنەسىن قيراتىپ تاستاۋدان دا تايىنبايتىنىن تانىتىپ ءجۇر. بۇل، ارينە، الاڭداتارلىق جاعداي.

سەبەبى، جۇزدەگەن جىلدارى بويى قازاق حالقى ياسساۋي نەگىزىن قالاعان سوپىلىق ىلىمگە قۇرمەتپەن قاراپ كەلدى. ونىڭ جارقىن ءبىر دالەلى ياسساۋي كەسەنەسىنە كۇنى بۇگىنگە دەيىن قاراشا حالىق ءتاۋ ەتىپ كەلگەندىگى بولسا كەرەك. الايدا، حالىقتىڭ بۇل ارەكەتى اسىرەدىنشىلدەرگە ۇناپ وتىرعان جوق. ولار قاسيەتتى ورىندارعا زيارات ەتكەندەردى «اللاعا سەرىك قوسۋشى» دەپ ايىپتاپ باعۋدا. بۇل از دەسەڭىز، ولار قاسيەتتى تۇركىستاندى «شىرىكستان» دەپ اتاپ، قاسيەتتى كەسەنەلەردى قيراتۋعا دەيىن باراتىنىن بايقاتتى.

كەزىندە ساۋد ارابياسىنىڭ ۋاحابيستەرى قاسيەتتى كەسەنەلەردى قيراتىپ، جەرمەن جەكسەن ەتكەن بولاتىن. مىنە، وسى ءداستۇردى قازاق ەلىندە جالعاستىرعىسى كەلەتىن توپ تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى كۇرەسىپ كەلە جاتىر. وسى رەتتە «ۋاحابيستەر نەگە سوپىلاردى جەك كورەدى» دەگەن ورىندى ساۋال تۋىنداۋى مۇمكىن. بۇل سۇراققا بەلگىلى ابايتانۋشى مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى ناقتى جاۋاپ بەرگەن بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا اسىرەدىنشىلدەردىڭ زىكىرشىلەردى جاقتىرماۋىنىڭ تاريحى تىم تەرەڭدە جاتىر.

كەزىندە پاتشا ۇكىمەتى ءبىزدى جاۋلاپ العاندا يسلام ءدىنىن جاقتىرماي، ونىڭ ورنىنا حريستيان ءدىنىن ەنگىزۋ ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى سوققىنى سوپىلارعا بەرگەن بولاتىن. ماسەلەن، پاتشالى رەسەي قوجا احمەت ياسساۋي ەسكەرتكىشىن تاس-تالقانىن شىعارعىسى كەلدى. سونداي-اق، كەڭەس ۇكىمەتى ورناعاننان كەيىن بولشيەۆيكتەر ءبىزدى دىننەن ايىرۋ ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى سوپىلارعا قارسى بولدى. ال، ءقازىر ۋاحابيستەر كەلىپ سوپىلاردى اياقتان شالىپ، ولاردى جەردەن الىپ، جەرگە سالىپ جاتىر. وسى رەتتە «ۇشەۋى نەگە سوپىلارعا وشتەسىپ الدى؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. سەبەبى، ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ وي-ساناسى مەن ءسالت-داستۇرى سوپىلىق ىلىممەن قالىپتاسقان. ەگەر سول جولدان قازاقتى تايدىراتىن بولسا، ۋاحابيستەر ءبىزدى مۇرنىمىزدان جەتەكتەپ قايدا بولسا، سوندا الىپ كەتە بەرەتىن بولادى. ەلىمىزدە ۋاحابيزم يدەولوگياسىن تاراتۋعا سوپىلار توسقاۋىل بولىپ وتىر، – دەيدى مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى.

ءيا، اسىرەدىنشىلدەر ياسساۋي ءىلىمى سانالاتىن سوپىلىق جولعا قارسى جۇمىس جاساپ جاتىر. بۇل ءقازىر ەكىنىڭ بىرىنە بەلگىلى ءجايت. ويتكەنى ەلىمىزدە سوپىلىق جولدى ۇستاناتىن سايات ىبىراي باستاعان ءبىر توپ ازامات تۇرمەگە ءتۇستى. وزدەرىن ەلدەگى ۋاحابيزم يدەياسىنىڭ تارالۋىنا توسقاۋىل قويار كۇش دەپ ساناعان ولار ياسساۋي جولىن ۇستانعانى ءۇشىن ۋاحابيستەرگە جاقپاي قالىپ، ىقپالدى توپتاردىڭ جىمىقى ارەكەتتەرى سالدارىنان تۇرمەدە وتىر. سايات ىبىرايدىڭ قاپاستان شىعۋىن سۇراپ ەل زيالىلارى دا بىرنەشە دۇركىن ۇندەۋ جاساعان ەدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەسكەرۋسىز كەلگەن ول تالاپتار وسى ياسساۋي جىلى نازارعا الىنا ما؟

سەرىك جولداسباي

استانا