قولدانىستاعى كونستيتۋسياعا سايكەس، اتاپ ايتقاندا، 44-باپتىڭ 3-تارماعىنا ساي، پرەزيدەنت جاڭا سايلانعان ماجىلىسكە جاڭا پرەمەر-مينيستردىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنادى. كونستيتۋسيا 70-بابى 2-تارماعىنا ساي، پرەمەر-مينيستر جاڭا ءماجىلىس الدىنا ۇكىمەتكە سەنىم ءبىلدىرۋ ماسەلەسىن قويادى. ياعني، قالاي بولعاندا دا پارلامەنت سايلاۋىنان سوڭ ۇكىمەتتى دە جاڭارتۋ ماسەلەسى تۋىندايدى. ونىڭ ۇستىنە پرەزيدەنت سايلاۋىنان كەيىن وتستاۆكاعا كەتىپ، قايتا قۇرامدالۋى ءتيىس مينيسترلەر كابينەتى وتكەن جىلدىڭ كوكتەمىندە دە وسى قۇرامىندا قالعان ەدى. پرەزيدەنت ول كەزدە دە ءماسىموۆ كابينەتىنە سەنىم ءبىلدىرىپ، ۇكىمەتتى وتستاۆكاعا جىبەرمەگەن بولاتىن. وسىنداي بىرنەشە سەبەپتەرگە بايلانىستى الداعى جاڭارۋ مەرەكەسى سانالاتىن ناۋرىز مەيرامىندا ۇكىمەتىمىزدىڭ دە جاڭارىپ قالۋى مۇمكىن.
وسى رەتتە «ۇكىمەت وتستاۆكاعا جىبەرىلىپ جاتسا، مينيسترلەر كابينەتىن كىم باسقارادى؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. «قامشى» پورتالى وسى سۇراققا بىرنەشە جاۋاپ نۇسقالارىن ۇسىنادى.
احمەتجان ەسىموۆ. پرەزيدەنتتىڭ ەڭ سەنىمدى سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى سانالاتىن ا. ەسىموۆ مىرزا بۇعان دەيىن ەكى مارتە پرەمەر-مينيستردىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىن اتقارعان. پرەمەرلىككە پارا-پار قىزمەت سانالاتىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى لاۋازىمىندا دا بولعان. قازىرگى تاڭدا قازىنانىڭ قىرۋار قارجىسى شوعىرلانعان الىپ كومپانيا «استانا EXPO-2017» توڭىرەگىندە قارجىلىق قۇيتىرقىلىقتار تۋرالى اڭگىمە شىققاندا دا ەلباسى كومپانيا تىزگىنىن وسى كىسىگە سەنىپ تاپسىردى. ودان كەيىن، ساياسي ساراپشىلار اراسىندا ا. ەسىموۆ ەلدەگى بيلىك جۇيەسىنە ىقپالى بار قارجىلىق-وندىرىستىك توپتاردىڭ ەشقايسىسىنا بۇيرەگى بۇرمايدى دەگەن پىكىر جانە بار. ياعني، ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى، اكىم، مينيستر سىندى قىزمەت ساتىلارىنان وتكەن ساياساتكەردىڭ پرەمەرلىكتەن ۇمىتتەنۋىنە تولىق نەگىز بار. دەگەنمەن، ەلباسىنىڭ سوڭعى ۋاقىتتا زەينەت جاسىنا تولعان شەنەۋنىكتەرگە ەرەكشە «ىقتياتتىلىقپەن» قاراپ جۇرگەنىن ەسكەرسەك، ەسىموۆ مىرزانىڭ ۇكىمەتتىڭ ەسىگىنە جاقىنداي قويۋى ەكىتالاي.
قاسىم-جومارت توقايەۆ. بۇل ازامات 2000-2002 جىلدار ارالىعىندا ۇكىمەت باسىندا بولعان. سول كەزدە اشىق وپپوزيسياعا شىققان ءبىر توپ ساياساتكەرگە تاعىلعان «كيندەر-سيۋرپريزدەر» دەگەن تەڭەۋدىڭ اۆتورى. مامىر ايىندا 63 جاسقا تولاتىن كەمەل ۇلىنىڭ دا باسشىلىق قىزمەتتەگى كەلەشەگى بۇلىڭعىر.
نۇرلان نىعماتۋللين. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە ءبىرقاتار لاۋازىمدار اتقارعان، قاراعاندى وبلىسىن باسقارعان، «نۇر وتان» پارتياسى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولعان ن. نىعماتۋللين مىرزا ءتۇرلى ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ دا تىزگىنىن ۇستاعان. الايدا، ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارلىعى لاۋازىمىنان وتپەگەن. 2002-2004 جىلدارى كولىك جانە كوممۋنيكاكسيا ۆيسە-مينيسترى بولعانى ەسىمىزدە. قوعامدا بۇل كىسى ەسىمىنىڭ ىقپالدى تۇلعالاردىڭ قاتارىندا اتالۋى بۇگىنگى لاۋازىمى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىن باسقارۋىمەن بايلانىستى بولسا كەرەك...
ءتۇرلى اقپارات قۇرالدارىندا پرەمەرلىككە ۇمىتكەر رەتىندە بۇگىنگى استانا اكىمى ادىلبەك جاقسىبەكوۆ پەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ءتورالقا ءتوراعاسى تيمۋر قۇلىبايەۆتىڭ دا اتتارى ايتىلۋدا. اكىم، مينيستر، ەلشى، مەملەكەتتىك حاتشى لاۋازىمدارىندا بولعان ءا. جاقسىبەكوۆ مىرزانى دا پرەزيدەنتتىڭ سەنىمدى كادرلارىنىڭ ءبىرى دەگەنىمىزبەن پرەمەر-مينيستر ەتىپ تاعايىنداۋعا ءالى ءبىر قايناۋى جەتپەيتىن سياقتى. ال، ۇزاق جىلدار بويى وتاندىق ۇلتتىق كومپانيالار مەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ باسشىلىعىندا بولىپ كەلگەن ت. قۇلىبايەۆ مىرزا مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىندا كوپ توبە كورسەتە قويمايدى. قاجەتتى شارۋاسىن تاسادا وتىرىپ-اق تىندىرا بەرەتىن ت. قۇلىبايەۆ مىرزانىڭ قىزمەت جولىنا كوز جۇگىرتسەك، سول پرەمەرلىككە تۇكەڭنىڭ ءوزى دە سونداي قىزىعا قوياتىنى شامالى سياقتى.
وسى لاۋازىمعا كانديدات رەتىندە ءومىرزاق شوكەيەۆ پەن باقىتجان ساعىنتايەۆتى، جاس شەنەۋنىكتەر قاتارىندا ايتىلاتىن اسەت يسەكەشيەۆتى دە اتاۋعا بولادى. ءومىرزاق شوكەيەۆ شەنەۋنىك رەتىندە ءبىرقاتار مەملەكەتتىك قىزمەت ساتىلارىنان وتكەن ساياساتكەر. وبلىس اكىمى، مينيستر، ۆيسە-پرەمەر سىندى لاۋازىمداردىڭ بارلىعىنان وتكەن. «سامۇرىق-قازىنا» ءال-اۋقات قورىنىڭ باسشىلىعىنداعى قىزمەتى دە تياناقتى سەكىلدى. ن. نىعماتۋللين، ءا. جاقسىبەكوۆكە قاراعاندا پرەمەرلىككە ۇسىنىلۋ مۇمكىندىگى دە جوعارى دەسەك ارتىق كەتپەيمىز.
ال، باقىتجان ساعىنتايەۆ بۇگىندە ۇكىمەتتىڭ ناعىز ەڭبەكتورىسى بولىپ وتىر. پاۆلودار وبلىسىن باسقارعانداعى قىزمەتىنە دە ءوڭىر تۇرعىندارى ءدان ريزا. الدىڭعى جىلدارى، وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگىن باسقارعان كەزدە دە شاعىن قالالار مەن قۇلدىراعان ەلدى-مەكەندەردىڭ ماسەلەسىن ءبىرشاما شەشۋگە اتسالىستى. ءتۇرلى ءوندىرىس نىساندارىنا يەلىك ەتىپ وتىرعان وليگارحتاردىڭ دا ءتىلىن تاۋىپ، جۇمىستان قىسقارتۋ، جالاقى ماسەلەسىنە قاتىستى تۋىندايتىن ۇلكەن الەۋمەتتىك نارازىلىقتاردىڭ الدىن الدى. بۇل دا شەنەۋنىكتىڭ تەك ەلباسى سەنىمىنە عانا ەمەس، ۇكىمەتتىك دەڭگەيدەگى شارۋالاردى وڭتايلى شەشە الاتىن ىسكەرلىك قاسيەتتەرگە دە يە ەكەندىگىن كورسەتەدى. ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىستارىندا ەلباسىنىڭ ب. ساعىنتايەۆقا تىكەلەي تاپسىرمالار بەرىپ جاتاتىنىن دا كورىپ ءجۇرمىز.
اسەت يسەكەشيەۆ تە مينيستر پورتفەلىن ۇستاعان، پرەمەرگە ورىنباسار بولعان جاس بولسا دا ءبىرشاما تاجىريبەسى بار ساياساتكەر. ەلباسىنىڭ بۇل ازاماتقا دا سەنىمى زور دەپ ەستيمىز. قىسقا قايىرار بولساق، بۇگىنگى مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى ساتۋ، شەت ەلدەردەن ينۆەستيسيا تارتۋ سىندى كۇيىپ تۇرعان ماسەلەلەرگە بايلانىستى پرەزيدەنتتىڭ كوڭىلىنەن شىقسا، ۇكىمەت تىزگىنىن سەنىپ تاپسىرۋعا لايىقتى شەنەۋنىكتىڭ ءبىرى.
وسى پرەمەرلىككە فاۆوريتتەر ىشىنەن شاپپاي بايگە الاتىن تاعى ءبىر ساياساتكەر بار. ول – يمانعالي تاسماعانبەتوۆ. قازاقستاندىق ساياسات ساحناسىنداعى سالماقتى قايراتكەر NewTimes.kz سايتى وتكىزگەن ساۋالنامادا دا كوش باستاپ تۇر. پرەمەر-مينيستر كرەسلوسىنا لايىق تۇلعانى اتاپ 1370 ادام داۋىس بەرگەن ساۋالنامادا يمانعالي تاسماعانبەتوۆ 48 پايىز داۋىس جيناعان ەكەن.
قازىرگى ۇكىمەت توڭىرەگىندەگى وسى لاۋازىمعا لايىق-اۋ دەيتىندەردىڭ ءبىرازىنىڭ ەسىمى اتالدى. ساياسي ۇستانىمى، ساياساتتاعى سالماعى، باسقا دا مۇمكىندىكتەرىنە بايلانىستى باسقا دا ەسىمدەر اتالۋى مۇمكىن. كىم تاعايىندالسا دا جاڭا ۇكىمەتكە ارتىلاتىن مىندەتتەر بۇرىنعىدان دا اۋىر بولارى انىق. الەمدىك نارىقتاعى مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنىڭ ءوزى-اق مينيسترلەر كابينەتىن ءبىراز تىعىرىققا تىرەيدى. ديەۆالۆسيا مەن ينفلياسيا سالدارىنان تۋىندايتىن الەۋمەتتىك قيىندىقتار الەۋمەتتىڭ نارازىلىعىنا اكەپ سوعۋى مۇمكىن ويتكەنى. سوندىقتان دا، ۇكىمەتكە باسشى تاعايىنداردا ۇمىتكەردىڭ بىلىكتىلىگىمەن قاتار، حالىق الدىنداعى حاريزماسىنا دا نازار اۋدارىلارى ءسوزسىز.
جومارت ابدوللا ۇلى
