Asharshylyq pen repressıa qurbandaryn eske alaıyq!

«Qamshy» portalynyń redaksıasyna eldegi «Nur Otan», «Aq jol», JSDP, saıası partıalary, Qazaqstan Halyq Assambleıasy, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy, Ulttyq ǵylym akademıasy, birqatar memlekettik emes uıymdar, shyǵarmashylyq ıntellıgensıa men saıasatkerler atynan el azamattaryn asharshylyq pen saıası qýǵyn-súrgin qunbardanyr el bolyp eske alý sharalaryna qatysýǵa shaqyrǵan Úndeý-hat kelip tústi.

«Ǵalymdardyń derekteri boıynsha Keńes úkimeti kezindegi Qazaqstanda saıası repressıaǵa ushyraǵandardyń sany 3,5 mln adam boldy. 1920-1940 jyldary tutqyndalǵan adamdardyń kópshiliginiń taǵdyrlary áli kúnge belgisiz bolyp qalǵandyqtan bul sandy naqtylaý qajet.

1938-1944 jyldary Qazaqstanǵa sheshen, ıngýsh, qyrym tatarlary, káris, balkar, kýrd, túrik, qarashaı, nemis halyqtaryn zorlap kóshirdi jáne deportasıalady. Deportasıa kezinde qyrym tatarlary, qarashaı, nemis halyqtarynyń tek 13-ten 21%-ǵa deıini ǵana tiri qaldy. Deportasıalanǵan basqa halyqtardyń qaıǵyly taǵdyrlary da sondaı boldy.

30-50-shi jyldary Qazaqstannyń turǵyndary GÝLAG, QarLAG, ALJIR jáne basqa lagerlerdiń tutqyndarymen tolyǵyp, olardyń kópshiligi sońynan Qazaqstanda qaldy», - delingen Úndeýde.

Hat jazýshylar repressıalyq áreketter egemen el atanyp otyrǵan Qazaqstannyń búgingi saıası ómirinde de oryn alyp otyrǵanyn aıtady.

«Ókinishke oraı, «Jeltoqsan-86», Jańaózen-2011 jáne jerdi qorǵaǵan belsendilerdi zańsyz tutqyndap, sottaý qazirgi bılik tarapynan bolyp otyrǵan repressıanyń kórinisi. Bul repressıalardy BUU, OBSE, Freedom House t.b. halyqaralyq quqyq qorǵaý uıymdary aıyptady», - deıdi hat úndeý tastaýshylar.

Úndeý avtorlary barlyq Qazaqstan azamattaryn 31 mamyr kúni saǵat 11.00-de ózderi turatyn eldi mekenderdegi saıası qýǵyn-súrgin men asharshylyq qurbandaryna arnalyp qoıylǵan eskertkishter janyna jıylyp, qurbandarǵa quran baǵyshtaýǵa shaqyrady.

Qazaqstan azamattaryna!

Jyl saıyn 31 mamyrda Qazaqstanda «Asharshylyq pen repressıa qurbandary» kúni atap ótiledi.

1897 jylǵy adam sanaǵy boıynsha qazaqtyń sany 4 084 139 bolsa, ol 1926 jyly 6,0 mln,a jetti (A. Baıtursynuly, Á. Bókeıhan).

1919-1921 jyldary qýańshylyq pen jasandy jasalǵan ashtyqtyń saldarynan bir mln astam, al 1931-1933 jyldary 2 mln deıin qazaq «o» dúnıelik boldy (Abylhojev, Qazynbaev ı Tátimov, 1989). Qazaq ASSR-i jergilikti turǵyndarynyń 48% ashtan óldi nemese elden ketti.

1928-1930 jáne 1937-1939 jyldary 60 myńnan astam qazaq zıalylará repressıaǵa ushyrap, atyldy, aıdaldy. 1934 jyly qazaqtyń sany nebári eki mıllıondaı ǵana boldy. Qazaqstan ishindegi qazaqtardyń sany tek 1970 jyly ǵana 1926 jylǵy deńgeıge jetti.

Ǵalymdardyń derekteri boıynsha Keńes úkimeti kezindegi Qazaqstanda saıası repressıaǵa ushıraǵandardyń sany 3,5 mln adam boldy. 1920-1940 jyldary tutqyndalǵan adamdardyń kópshiliginiń taǵdyrlary áli kúnge belgisiz bolyp qalǵandyqtan bul sandy naqtylaý qajet.

30-50-shi jyldary Qazaqstannyń turǵyndary GÝLAG, QarLAG, ALJIR jáne basqa lagerlerdiń tutqyndarymen tolyǵyp, olardyń kópshiligi sońynan Qazaqstanda qaldy.

Barlyq qazaqstandyqtardy ortaq qaıǵyly taǵdyr biriktirdi. Bul bizdiń Otan tarıhynyń bir bóligi! Osyndaı qaıǵyly taǵdyr qaıtalanbas úshin, biz bárimiz bir adamdaı bolyp eldegi totalıtarızm, avtorıtarızm jáne repressıamen kúresýimiz kerek.

Ókinishke oraı, «Jeltoqsan-86», Jańaózen-2011 jáne jerdi qorǵaǵan belsendilerdi zańsyz tutqyndap, sottaý qazirgi bılik tarapynan bolyp otyrǵan repressıanyń kórinisi. Bul repressıalardy BUU, OBSE, Freedom House t.b. halyqaralyq quqyq qorǵaý uıymdary aıyptady.

Qazaqstan barlyńymyzdyń ortaq úıimiz, Otanymyz! Sondyqtan, onyń bolashaǵy úshin kúresý árqaısymyzdyń mindetimiz. Avtorıtarızm men repressıa – ol qoǵamnyń denesindegi qaýipti isik. Biz qoǵamdaǵy zańsyzdyń, ádiletsizdik, teńsizdik, otandastarymyzdyń quqyqtary úshin qalaı kúresemiz, el bolashaǵy solaı bolady. Biz jáne urpaqtarymyz babalarymyzdyń qaıǵyly taǵdyrlaryn qaıtalamaýlarymyz kerek. Sol úshin, 31 mamyr, saǵat 11-de barlyq qalalarda repressıa men asharshylyq qurbandary eskertkishteri janyna jınalyp, elimizdiń tarıhyn eske alyp, qurbandarǵa Quran baǵyshtaıyq!

Qurmetpen,

Qazaqstan, Túrkıa, Vengrıa, Fransıa, Anglıa, Fınlándıa, AQSH, Estonıa, Ózbekistan, Qyrǵyzstan, Ázirbaıjan, Reseı jáne Túrkimenstannan – barlyǵy 6227 memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, ǵylym doktorlary men profesorlar, mádenıet qaıratkerli qurǵan Túrik jáne ýgro-fın halyqtarynyń Kongresi.

«Nur Otan», «Aq jol», «Azat», JSDP partıalary, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ, «Qazenerjı» qaýymdastyǵy, «Atameken» UQP, Qazaqstan Halyqtary Assambleıasy, QR Ulttyq Ǵylym akademıasy, Jazýshylar odaǵy, Halyqaralyq Adam ınstıtýty (Instıtýt), «Alash» ǴZO, qarjygerler, táýelsiz kisipkerler, rektorlar qaýymdastyǵy t.b. qoǵamdyq uıymdar qurǵan Memlekettik emes uıym Uıymdastyrý alqasy atynan:

ÁKİM Januzaq – Halyqaralyq Adam ınstıtýtynyń prezıdenti, QR Ulttyq Jaratylystaný ǵylymdary Akademıasynyń korr.-múshesi, Eýropa

jaratylystaný ǵylymdary Akademıasynyń múshesi;

SÁBDEN Orazaly – Qazaqstan ǵalymdar odaǵynyń Tóraǵasy, QR memlekettik

syılyǵynyń ıegeri, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, QR Ulttyq Injenerlik Akademıasynyń akademıgi;

ÁÝEZOV Murat – M.O.Áýezov atyndaǵy qordyń Tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi, ǵalym;

ELEÝSİZOV Mels – Qazaqstannyń ekologıalyq Odaǵy men kásiporyndary «Tabıǵat» qaýymdastyǵynyń Prezıdenti;

TUIAQBAI Jarmahan – JSDP Tóraǵasy, memleket jáne qoǵam qaıratkeri;

ǴABJÁLELOV Haırýlla - «Alash» tarıhı-zertteý Ortalyǵynyń prezıdenti,

Áleýmettik ǵylymdary Akademıasynyń akademıgi, KONKORD Akademıasynyń (Fransıa) qurmetti akademıgi, QR mádenıet qaıratkeri, QR alǵashqy valútasy-teńgeniń avtory;

TOQASHBAEV Marat - «Prezıdent jáne halyq» gazetiniń Bas redaktory, QR PǴA akademıgi, profesor;

BATTALOVA Záýresh – «Qazaqstanda parlamentarızmdi damytý qory» Qoǵamdyq

qorynyń prezıdenti;

QALYBAI Jarylqap - «Juldyzdar otbasy-Ańyz Adam» jýrnalynyń bas redaktory;

JÁKEEV Ǵabıden – Ǵ.Músirepov atyndaǵy qoǵamdyq qordyń Tóraǵasy;

JUMALY Rasýl – saıasattanýshy, dıplomat; Qazaq Ulttyq Keńesi Tóraǵasynyń orynbasary;

ABAǴAN Muqtarhan – Kenesary Han qoǵamdyq qorynyń Tóraǵasy;

«Alash joly» qozǵalysy atynan:

NURYPBAEV Maqsat, SÚLEIMEN Jánibek, QAISAROV Ýálıhan, OMAROV Talǵat, DÁÝLETBEKULY Amandyq – barlyǵy úsh myńnan astam qol.

Qazaqstan zıalylary men qoǵamdyq uıymdary atynan:

Aýǵan soǵysy ardagerler Qaýymdastyǵy;

Qazaqstan sýretshiler Odaǵy;

Qazaqstan kompozıtorlar Odaǵy t.b., 12 respýblıkalyq Qaýymdastyqtar men Odaqtar qoldady. Ot ımenı respýblıkanskogo dvıjenıa «Alash joly»:

NURPEISOV Ábdijámil – jazýshy, QSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty;

QIRABAEV Serik – fılologıa ǵylymdarynyń doktory, profesor, QR UǴA akademıgi;

QAIDAROV Ábýǵalı - fılologıa ǵylymdarynyń doktory, profesor, QR UǴA akademıgi;

AITBAEV Ómirzaq - fılologıa ǵylymdarynyń doktory, profesor, QR UǴA akademıgi, Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń Tóraǵasy;

MYRZAHMETOV Mekemtas – QR UǴA akademıgi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty;

ÓTELBAEV Muhtarbaı - fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, profesor, QUA akademıgi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty;

ELEMESOV Kópmaǵambet – aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, profesor, akademık;

ELESHEV Rahymjan – aýyl sharýashylyq ǵylymdarynyń doktory, profesor, akademık;

ǴABBASOV Sovet-Han - medısına jáne pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, QR Eńbek sińirgen qaıratkeri, Mahambet syılyǵynyń laýreaty,

Halyqaralyq M.Nostradamýs atyndaǵy Akademıanyń akademıgi;

QABYSHULY Ǵabbas - jazýshy, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi;

RAQYSHEV Baıan – QR ǵalymdar Odaǵynyń vıse-prezıdenti, QR UǴAakademıgi, QazUTÝ kafedra meńgerýshisi;

JUMADİLOV Qabdesh – Qazaqstan halyq jazýshysy, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty;

ISABEKOV Dýlat - «Mádenıet» jýrnalynyń bas redaktory, jazýshy-dramatýrg, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty;

SMATAEV Sofy - jazýshy, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty;

MEDETBEK Temirhan – aqyn, QU Memlekettik syılyǵynyń laýreaty;

ESDAÝLET Ulyqbek – aqyn, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, «Juldyz» jornalynyń Bas redaktory;

ELÝBAI Smaǵul - jazýshy, PEN-klýbynyń vıse-prezıdenti;

ARALBAI Nuǵman – bıol. ǵylymdarynyń doktory, profesor, «Jaratylystaný ǵylymdary jáne ınovasıalyq tehnologıalar» ǴZI dırektory;

KAPEKOVA Gýlnar – Qazaqstan ǵalymdar Odaǵynyń Almaty oblysy boıynsha fılıal dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, profesor;

NESIPBAEVA Kalıa – tarıh ǵylymdarynyń doktory, profesor;

BÝRBAEVA Galıa – ǵalym, qoǵam qaıratkeri;

QULKENOV Mereke – jazýshy, qoǵam qaıratkeri;

QOISHYBAEV Beıbit- tarıh ǵylymynyń kandıdaty, «Ádilet» tarıhı- aǵartý qoǵamynyń prezıdenti;

SÁRSENBAI Rysbek - «Jas Alash» gazetiniń bas redaktory, qoǵam qaıratkeri;

BAPI Ermurat - «DAT» jobasynyń jetekshisi, qoǵam qaıratkeri;

ISA Qazybek - "Qazaq úni" gazeti prezıdenti, aqyn, Halyqaralyq Alash syılyǵy laýreaty, Halyqaralyq Sergeı Esenın atyndaǵy syılyq - "Altyn kúz" ordeni ıegeri.

AIǴALIULY E. - «Qazaqstan-Zaman» gazetiniń bas redaktory;

SARYM Aıdos - Altynbek Sársenbaıuly atyndaǵy qordyń jetekshisi, Qazaq Ulttyq Keńesi Tóraǵasynyń orynbasary;

SHYMSHYQOV Jankeldi - Astana qalalyq «Táýelsizdikti qorǵaý» HDQ

uıymdastyrý komıtetiniń tóraǵasy;

JANDARBEK Zikirıa - tarıh ǵylymynyń kandıdaty, Ahmet Iassaýı atyndaǵy Halyqaralyq Túrkistan ýnıversıtetiniń profesory;

ZEINÝLLIN Amanjol - aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty, «Dala» ınstıtýtynyń dırektory;

QANATBAEV Serik - veterınarıa ǵylymynyń doktory;

AIYPULY Rahym – JSDP Prezıdıým múshesi, Qoǵam qaıratkeri;

QALYBAI Maqsot - Qazaqstan Respýblıkasyna erekshe eńbegi sińirgen zeınetker;

SAGIDÝLLAEVA Aıman – ustaz, qoǵam qaıratkeri;
BABAMURAT Dáýren - «Bolashaq» jastar qozǵalysynyń lıderi;

ERǴALIEVA Baretta - Qazaqstannyń «Demokratıa jáne quqyq» halyqaralyq tarıhı-quqyq ortalyǵynyń tóraıymy;

KENEBAI Jumash - aqyn, qoǵam qaıratkeri, Halyqaralyq IýNESKO syılyǵynyń laýreaty;

QOSANOV Ámirjan –qoǵam qaıratkeri, táýelsiz saıasatker;
ALIBAEV Alık - ekonomıs, BSDP Prezıdıým múshesi;
KENJEBAI Myrzan – aqyn, QR mádenıet qaıratkeri
TÓREHANOV Ernst - jazýshy, qoǵam qaıratkeri;
MUQANǴALIEV Ermek – ǵalym, qoǵam qaıratkeri;

MAMAI Janbolat - jýrnalıs, qoǵam qaıratkeri;

QAPTAǴAI Q. - «Halyq dabyly» qozǵalysynyń tóraǵasy;

QÝAT Dáýren - «Abaı.kz» aqparattyq portalynyń jetekshisi;

SÁDÝULY Beısenǵazy - «Jeltoqsan aqıqaty» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy;

ÁZİMBAI Ǵalı - saıasattanýshy, tarıh ǵylymdarynyń doktory;

BEISEBAI TEGİ Rýza – qoǵam qaıratkeri;

MUQTAI Qýanysh – aqyn;

ZAITOV Rınat – aıtys aqyny;

MUQANOV Dáýren - aýdarmashy, ádebıettanýshy;

KÓSHİM Dos -"Ult taǵdyry" qozǵalysynyń tóraǵasy;

NUR-AHMET Dos -"Ult patrıottary" qozǵalysynyń tóraǵasy;

TAIJAN Muqtar - Bolathan Taıjan atyndaǵy qordyń prezıdenti;