Tarıhı derekterde Hİİ ǵasyrda arhıpelagqa teńiz arqyly jetken jaý kemesin taıfýn sýǵa batyrady. Japon elin saqtap qalǵan dúleı teńiz daýylyn kamıkadze (Qudaıdyń jibergen jeli) dep ataǵan. Jaýgershilik zamanda Otan úshin janyn qıatyn azamattardyń jasaǵyn kamıkadze dep ataǵan. İİ dúnıejúzilik soǵys kezinde Okınavany Amerıka áskerinen azat etýge kamıkadze aralasty. 1944 jyly admıral Onıshı Takıdzıroý Fıllıpınde kamıkadzeni jasaqtady. «Adam qaıyq» jaý kemesine qarsy baǵyttalsa, «adam mına» sý asty arqyly áreket etti. Soǵys kezinde Japonıa qarýly kúshterinde kamıkadze otrádtary boldy. Tynyq muhıttaǵy soǵysta Amerıka áskeriniń 80 paıyzyn kamıkadze joıǵan. Qaqtyǵystyń san túrine tótep beretin Amerıka áskeri kamıkadzemen kúresýge daıyn emes edi. Kamıkadze otrádtarynyń maqsaty Otan úshin, japon eli úshin jan berý boldy. Bul uǵym býshıdo samýraı erlik jolynyń qaǵıdalarynan týǵan. Kamıkadzege bel býǵandar býshıdo erejelerine baǵynady. İİ dúnıejúzilik soǵys kezinde kamıkadze jasaqtarynyń qasıetti quraly samýraı qylyshy bolǵan. Kamıkadze jigitteri ejelgi samýraılar sıaqty bastaryna aq kezdeme baılaıtyn. Bul ar jolynda týǵan jer úshin kúresýge degen umtylysty beıneleıdi.
Samýraılar úshin seppýký (qarnyn jarý) óziniń erlik jolynan taıǵanyn bilgende qoldanatyn ádis bolǵan. Seppýkýge erikti túrde barǵan. Tarıhta seppýký jasaǵan ataqtylardyń qatarynda jazýshy Iýkıo Mıshıma da bar. Ol 1970 jyly áskerı tóńkeris jospary júzege aspaǵan soń, samýraılyq ádispen qylyshyna qol sozdy.
Japonıada quqyq qorǵaýshylar ata-babadan jetken erlik dástúrlerin umytpaıdy. Kóne zamannyń «Býkeshıohatto» (Áskerı ister zańy), «Býdo shıoshınshú» (Áskerı óner negizderi) sıaqty eńbekter Japonıadaǵy quqyqtanýdyń bastaýlary bolyp tabylady. Dańqty samýraı Iamamoto Sýnetomonyń «Hagakýre» degen eńbegi de ejelgi erlik dástúr, Otan qorǵaýdaǵy ustanymdar jaıly mol maǵlumat beretin dúnıe.
Búginde ortalyqtandyrylǵan japon polısıasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń qyzmetimen de aınalysady. Al Ulttyq Polısıa agenttigi polıseılerdiń jumysyn baqylaıtyn memlekettik qoǵamdyq qaýipsizdik komıtetiniń mańyzdy organy bolyp tabylady. Agenttikke Japonıa polısıa akademıasy men polısıa ǵylymı ınstıtýty qaraıdy.
Búginde Japonıa qylmysty ashýdyń eń joǵary deńgeıimen jáne qylmys sanynyń azdyǵymen belgili. Japonıa polısıasy óte tıimdi jáne jetilgen qurylymdaǵy júıe. Dúnıejúzi boıynsha aýyr qylmystyń izin sýytpaı ashýdan Japonıa birinshi orynda tur. Halyqaralyq sarapshylardyń pikirinshe, joǵary deńgeıdegi júıelilikpen birge japon sanasyndaǵy ar-ujdan qaǵıdalarynyń berik saqtalýy qylmystyń az bolýyna basty negiz bolyp otyr. Tirige qıanat jasamaý, qanaǵatshyl bolý, bótenniń múlkine qol suqpaý, t.b. tárbıe normalary qoǵam ómirinen kórinis tapqan.
Sharafat Jylqybaeva
japontanýshy
