Jetisýdyń sýly da nýly jerinen oryn tepken Balqash aýdany baı tabıǵatymen erekshelenedi. Aýylsharýashylyǵymen aınalysýǵa qolaıly aımaqta negizinen egin egilip, tórt túlik mal baǵylady. Oǵan óńir eńbekkerleri ábden mashyqtanǵan. Jaıqalǵan aq kúrish te osy ólkede ósiriledi jáne ol naryqta joǵary suranysqa ıe. Buǵan arnaıy issaparmen barǵanda kóz jetkizdik.

Aýdandyq aýylsharýashylyǵy bóliminiń basshysy Baýyrjan Dáribaevtyń bergen málimetine júginsek, bıylǵy egis kólemi 29809 gektardy quraǵan. Onyń ishinde arpa, bıdaı jáne dándik júgeri men kúrish sıaqty dándi daqyldar bar. Munyń syrtynda baqshalyq, maıly jáne mal azyǵy daqyldary men kartop, kókónis ósiriledi. Aýa raıynyń qolaıly sátin tıimdi paıdalana bilgen dı­qandar jazdyq dándi daqyl­dar­dy jınaý jumysyn ýaqytyly ta­mamdaǵan, al onyń ortasha ónim­di­ligi gektaryna 19,1 sent­ner­den aı­­nalypty. Qysqy mal azy­ǵyn daıyndaý maqsatynda jo­ńysh­qa alqabynyń ekinshi ory­lymy aıaq­talyp, 40210 tonna shóp ázir­len­gen. Sondaı-aq, 21 myń tonna pi­shendeme, 4800 tonna súrlem daıyndalǵan. Qytymyr qystan qy­­sylyp qalmaýdy oıla­ǵan shar­ýa­­lar tórt túliktiń jem­shóbin ázir­­leýdi áli de jal­ǵas­ty­rý­da.

Al kúzgi egin jınaý naýqanyna qajet memleket tarapynan arzan­datylǵan 738 tonna janarmaı Pervomaı kentindegi «Qaramaı Prodakts» jaýapkershiligi shek­teýli seriktestigi arqyly lıtri 92,0 teńgeden bosatylyp jatqan kórinedi. Sala mamandarynyń aıtýynsha, dándi daqyldardy jınaý isinde «Birlik» agro­fır­masy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi joǵary kórset­kish­terge qol jetkizip, gektarynan 22,4 sentnerden ónim alyp, bere­keni tasytqan. Óńir boıynsha bar­lyǵy 8325 gektarǵa kúrish egilip, basym bóligi atalǵan serik­tes­tik­tiń alqabynda orna­las­ty­ryl­ǵan. Sharýa jaıymen jaqyn tanysý úshin Birlik aýylyna keldik. Eldi meken Baqanastan shetkerirek aýmaqta ornalasypty.

Bizdi aýyl okrýginiń ákimi Bolat Aıtymbetov qarsy alyp, tynys-tirshilikterin kórsetti. Aýyldyń keshegisin sóz etip, búgingi kúnderin áńgimeledi. Eldi meken jańa zaman talabyna saı kóriktenip, sáýlet­te­ne túsken. Jasyl jelekpen kóm­ke­rilip, taza­ly­qqa da basa mán be­rilgen. Jan saraıyńdy ashyp, boı sergitetin taza aýasy da tamasha. Bir sózben aıtqanda, aýyl-aı­maq­tyń qazirgi jaǵdaıy jaman emes. Aýyl ok­rýgin­de tórt júzge jýyq otbasy, eki myńnan asa turǵyn bar. Tórt túlik sany da jetkilikti, mal tu­qy­myn asyldandyrý isine den qoıyl­ǵan. Memlekettik baǵ­dar­la­ma­lar­dyń júzege asyrylý barysy da jaman emes. Atqarylyp jatqan basqa da irgeli ister jeterlik. Bári oıdaǵydaı júrip jatyr.

Bolat Táńirbergenulynyń áń­gimesinen uqqanymyz – kezinde osy keńshardyń talan-tarajǵa tús­peı saqtalyp qalýyna joǵa­ryda atal­ǵan seriktestiktiń bas­shysy Ábdi­jap­par Qystaý­baevtyń qosqan úle­si zor bolypty. Ábdi­jappar Ógiz­baıuly aýyl berekesin ustap qalý úshin keńshardy «Birlik» ag­ro­fırmasy etip qaıta uıym­das­ty­ryp, turǵyndardy jumys­pen qam­tyǵan. Kezdesken qıyn­dyqtarǵa da moıymaı, ony jeńe bilgen. So­dan beri kóptegen jemisti istiń ba­syn qaıyryp úlgergen qoja­lyq aı­tarlyqtaı jetis­tik­ter­ge jetip, aq marjan kúrishterimen tanymal bolýda. Ónimderi aı­maq­tyń túkpir-túkpirinde saýda­lana­dy. Búginde aýdan kóleminde ótetin ártúrli sharaǵa belsene qatysyp, áleý­mettik, mádenı, sporttyq is-shara­larǵa da aralasady. Qajet bolǵan jaǵdaıda qınalǵandarǵa kómek qolyn sozyp, demeý kórse­týden de esh jalyqqan emes.

Qýanyshpen bólisip, qaıǵyǵa ortaqtasa biletin qojalyq ıesin turǵyndar qurmettep qana qoımaı, ony maqtan tutady. Osyndaı irgeli sharýashylyqtyń jumys istep kele jatqanyna on jeti jyldaı ýaqyt bolypty. Aıta keteıik, okrýg boıyn­sha otyzǵa jýyq sharýa qo­ja­lyǵy eńbek etedi. Sonyń ishinde atalǵan agrofırma egin sharýa­shylyǵymen aınalysýdy qolǵa alǵan. Qojalyqta negizinen júzden astam adam jumyspen qamtylǵan. Naýqan ýaqytysynda olardyń sany ósip, úsh júzge deıin jetedi. Mol ónim alý baǵytynda aýyspaly egistik júıesin saqtaýǵa basa mán berilgen. Bas agronom Janat Aımaqovtyń aıtýynsha, agrofır­manyń qaramaǵynda 5 447 gektar sýarmaly jer bar, sonyń 1469 gektaryna bıdaı, 1542 gektaryna kúrish, 2300 gektaryna jońyshqa egiledi. Qalǵany baqshalyq daqyl­dar­ǵa arnalypty.

Bıdaıdyń ár gektarynan 21 sentnerden ónim jınalǵan. Aýyl­sharýashylyǵy jumysyn júrgizetin tehnıkalardan da tarshylyq kórip otyrǵan joq. Buǵan deıin serik­tes­tikte kúrishtiń «Baqanas», «Má­dı­na», «Altynaı» atty sorttary egi­lip­ti, al qazir alqapta negizinen ózi­mizdiń «Baqanas» jáne reseı­lik «Regýl» dep atalatyn sort­ta­ry ósirilýde. Bular sapa ja­ǵynan da maqtaýly. Mysaly, bul kúrish tuqymy pisirilgen kezde bir-birine jabyspaı, tal-tal bolyp túsedi. Pisirilgen kúıi bir-eki kún tursa da dámin joǵalt­paıtyn­dyǵymen erekshelenetin aq mar­janǵa degen suranys jaman emes. Jalpy, bul daqyl sýdy molynan ishkendi unatady. Bıyl bul ja­ǵynan esh qıyndyq bolmaǵan.

Ras, bıylǵy aýa raıynyń qo­laı­­syzdyǵy men jıi jaýǵan jań­byrdyń keri áseri bolǵan. Kú­rish­ke kúnniń qyzýy qajet. Al sońǵy aptalardaǵy ystyq onyń tolyq pisip-jetilýine jaqsy jaǵ­daı týǵyzyp turǵan kórinedi.

Kúrishshiler jaqsy ónim alý baǵytynda bar kúsh-jigerlerin salyp eńbektenýde. Osy rette mamandar túsimniń jaman bol­maı­tynyn jáne onyń ár gektaryna 45-46 sentnerden aınalatynyn aı­ta­dy.

Qazirgi kezde kúrish orý naý­qa­nyna daıyndyq jumystary júr­gi­zilip jatyr. Birer kúnnen soń jaı­qalǵan kúrishke kombaın túsip, dán­di daqyldar qyrmanǵa attan­dy­­rylady. Osy maqsatta dándi aq­­tap, qaptaıtyn sehtar iske ki­ri­sip, kúrish saqtaıtyn oryndar ázir­­lenýde. Tehnıka da saqadaı-saı tur.

Aıgúl Baıbosynova, "Jetisý" gazeti