Internette Daryn Múbarovtyń ózine jala jabýshylarǵa "bergen jaýaby" týraly vıdeo tarady. Ýaǵyzdaryna QMBD tarapynan tıym salynǵan dindar Daryn Múbarov vıdeoda múftıatpen kelispeýshilikteriniń sebebin túsindirgen.
Sáıkesinshe Islam.kz saıtynda oǵan baılanysty maqala da shyqty. Onda:
"Daryn baýyrymyzdyń ádemi sózderi men «tańdaýly jaýaptaryna» aldanyp qalmas úshin, olardy túbegeıli taldaýdy jón sanadyq", - deı kele tómendegideı taldaýlar jasaıdy:
"Erekshe nazar salatyn birneshe tustar mynalar:
1. Daryn óziniń izbasarlary onsyz da biletin nárseni tek rastap qana qoıdy. Alaıda, basqa sáláfılerge qaraǵanda óziniń bul tusyn barynsha jasyryp qalýǵa tyrysty. Sondaǵy jasyrmaq bolǵany - qazaq jerinde birneshe ǵasyr buryn qalyptasyp, álemdegi eń iri súnnettik mektepterdiń biri bolǵan hanafı mazhabyn ustanbaıtyndyǵy. Árıne bul qylmys emes – ár musylman qalaǵan mazhabty ustanýǵa quqyly, dese de eń durysy óziń týyp, ósken jerińde keń taralǵan mazhabty ustaný bolar edi. Islam ǵalymdary da mazhab tańdaý máselesine kelgende osyndaı prınsıpke júginýge keńes beredi. Biraq, taǵy da aıta keteıik, ár musylman jergilikti mazhabqa baılanbastan, qalaǵan mazhabty tańdaýǵa quqyly.
Biraq, olaı bolsa ótirik «hanafı» bolyp, ol jaıly elge jar salýdyń qajeti qansha? Osydan buryn aıtylǵan ýaǵyzdarynda da Daryn birneshe ret ózin «hanafımin» dep jarıalady emes pe? Al endi basqasha sóılep otyr.
Sen elge jarıa etip, «hanafı mazhabyndamyn» dep aıtyp alyp, syrtqa shyqqanda sáláfıttershe namaz oqysań, erteli me kesh pe, saǵan qatysty suraqtar týyndaı bastaıdy, týyndap ta jatyr. Daryn Mýbarovtyń sáláfıttershe namaz oqyp turǵanyn elder birneshe meshitterde kórgen, al adamdardyń ony telefonǵa túsirip alǵandary jaıly ózi de aıtyp otyr. Túbinde munyń barlyǵy Daryndy hanafı mazhabyn ustanbaı tek moıyndaıtyndyǵyn aıtýǵa májbúrlep otyr. Olaı bolsa bul sózderi aqylǵa qonymdy: ustaný men moıyndaý birdeı emes. Hanafılerdiń shafıǵı, málıkı ne hanbalı mazhabtyran moıyndaýlary olardy shafıǵı, málıkı nemese hanbalı etip jibermeıdi. Daryn da sol sekildi – hanafı mazhabyn moıynaýmen ol hanafı bolyp shyǵa kelmeıdi.
Sáláfıtterdiń barlyǵy súnnettik mazhabtardyń barlyǵyn moıyndaımyz deıdi, alaıda is júzinde, olardyń bir de birin ustanbaıdy. Mýshtahıd ǵalymdar bylaı tursyn, qarapaıym ǵalymnyń deńgeıine jetpeı jatyp, óz betterimen Quran men Súnnetke júginip, qaı mazhabtyń pikiri durys, qaısysy burys ekendigin anyqtaı alamyz dep oılaıdy. Bul degenimiz - sáláfızmniń negizgi belgisi bolǵan mázhabty joqqa shyǵarýshylyq. Osy máselede Daryn men sáláfıtterdiń ustanymdary sáıkes kelip tur. Sondyqtan Darynnyń «men hanafı mazhabyndamyn» dep otyrǵan beınetaspany umytqan jón – ol ótirik jáne ony ózi de rastap otyr.
2. Hanafı mazhabyn ustanbaıtyndyǵyn moıyndaýymen Daryn Mýbarov matýrıdı seniminde emes ekendigin, tipti onyń keı tustarymen kelispeıtindigin de rastady. Bul da onyń quqyǵy, tek bir nárseni bilip alǵany jón: hanafı mazhaby ókilderiniń basym bóligi matýrıdı seniminde bolǵan, olardyń ishinde bizdiń ata-babalarymyz da bar. Orta Azıa aýmaǵyndaǵy medreselerde matýrıdı aqıdasynan bólek basqa aqıda nasıhattalǵan emes. Bul aqıdany ustanǵandardyń ishinde Abaı, Shákárim, Máshhúr Júsip syndy kóptegen qazaq eliniń zıalylary da bar edi. Buǵan olardyń jazyp ketken shyǵarmalary dálel. Daryn Mýbarov pen onyń izbasarlary bolsa qazaqtyqty aldyǵa qoıyp, kerek jerde tipti dombyramen án salyp jiberip, ózderin qazaqtyń janashyry keıpinde kórsetkileri kelgenderimen, din máselesinde Saýdıa sáláfıtteri bizden qalaı alys bolsa, olar da kem alys emes.
3. Klasıkalyq súnnet mektepterindegi aqıdamen qaı tustary jaraspaıtyndyǵyn Daryn naqtylap aıtpady, degenmen burynǵy aıtqandary men osy aıtqandaryn salystyrǵanda túsinikti bolatyn nárse – Allanyń Kórkem sıpattarynda Daryn sáláfı mektebiniń baǵytyn ustanady.
Osy sońǵy beınerolıginde Daryn óz pikirin birneshe ret aıtyp ótti: ol Allanyń aspanda ekendigine ıman keltiredi. Budan aldyńǵy ýaǵyzdarynda Daryn habar jetip tursa da «Alla aspanda» dep ıman keltirmegen adam «kápir» degen bolatyn.
Uly Abaı babamyz Alla jaıynda «lá mákán» degen bolatyn, ıaǵnı «mekeni joq». Al bizdiń zamandas sáláfılerimizdiń aıtýy boıynsha: «Lá mákán» deýshiler Allany aspanda ekenin moıyndamasa, olarǵa dálel kelip tursa da qabyldamasa, onda olar – kápirler eken. Olar Abaı atamyzdy «qujat, dálel jetpedi» dep aqtaýǵa tyrysatyn shyǵar, múmkin tyryspaıtyn da shyǵar... Qaıtkenmen de bul máselede Darynnyń kózqarasy klasıkalyq súnnet mektepterine qarama-qaıshy da, sáláfılik kózqaraspen teńbe-teń keledi.
Eskertpe: «Alla aspanda» degenderdiń barlyǵy sáláfıt degen sóz emes. Adamdardyń kóbi dinı saýatsyz bolǵandyqtan olardan «Alla aspanda», nemese «Qudaı júregimde», tipti «Alla barlyq jerde» degen sózderdi estip jatamyz. Bundaı sózderdiń astarynda bilimsizdik jatqandyqtan adamdar arasynda kóptep kezdese beredi jáne durys túsinikti qalyptastyrýdy talap etedi. Biraq bundaı sózderdi dinı bilimi bar, ózgelerdi dinge nasıhattap júrgen adam aıtyp jatsa, demek, onyń seniminde úlken aqaýlar bar degen sóz.
4. Daryn baýyrymyz, sonymen qatar, marqumdarǵa Quran oqýǵa degen kózqarasyn bildirip jatyr. Aıtqany sol baıaǵy sáláfıtterdiń áńgimesi: olardyń paıymdaýynsha bul amalǵa ne Qurannan da, ne Súnnetten de dálel joq. Bul másele birneshe ret egjeı-tegjeıli jáne jan-jaqty talqylanǵan bolatyn, sol sebepti qaıta talqylaýdyń qajettiligi shamaly. Tek aıtarymyz – hanafı mazhaby men Áhli súnnet mektepterinde bul amal ruqsat etilgen, tipti mustahap amal bolyp sanalady. Buǵan negiz – Paıǵambarymyzdyń, oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn, sahabalary men sol Daryn men artynan ergen sáláfıler moıyndasa da, ustanbaıtyn mazhab ımamdarynyń ómirlik tájirıbeleri.
Árıne, bul da olardyń erikterindegi másele. Biz tańdaǵan amal – marqumdarǵa Quran baǵyshtaý, sebebi marqumdardyń tánderi óli bolǵanymen, rýhtary tiri jáne olar qabirleriniń mańaıynda bolyp jatqandardan habardar. Bul jaıly bizge kóptegen hadıster jetken. Kezinde qazaqtarda Juma namazynan soń qabirstanǵa baryp, týǵan-týystaryna, jaqyndary men jalpy musylmandarǵa arnap Quran oqý dástúri bar edi. Ókinishke oraı, aqsaqaldarymyz ómirden ótti, al sáláfızmniń indeti jastardyń mılaryn ýlandyryp, bul amal umyt qaldy.
Osy tusta biz taǵy da Darynnyń ustanymy men sáláfıtterdiń ustanymdarynyń uqsastyǵy men klasıkalyq súnnet mazhabtaryna qarama-qaıshylyǵyn alǵa tartyp otyrmyz.
5. Aqyrynda, bul jerde biz Darynnyń jaýaptarynyń astaryn ashyp, keı jerlerine túsindirme bere ketsek dep otyrmyz.
Áýeli Daryn aıtyp otyrǵan Rýstem Syzdyqovpen bolǵan dıspýt jaıly aıta keteıik. Darynnyń sózine qarasaq, ol Rýstem Syzdyqovpen kezdeskisi kelmeıdi eken, sebebi Rýstem Syzdyqov óz-ózin ustaı almaıtyn, qarsylas jaqtyń sózderin tyńdaı almaıtyn adam eken. Biz Daryn Mýbarovtyń Rýstem Syzdykov aǵamyzǵa berilgen minezdemesimen kelese almaımyz, alaıda kezdesýden bas tartýdyń jalǵyz sebebi osy ǵana bolsa, Darynmen dıspýttarda sabyrlyǵymen kózge túsken basqa da ustazdar kezdesýge daıyn tur. Árıne Daryn bul jaıynda bilmeıdi emes.
Eger Daryn «dıspýt barysynda aqıqatty almastyryp tastaıdy» dep qoryqsa, onyń jaqtaýshylaryna dıspýtty beınetaspaǵa túsirip alýǵa eshkim qarsylyq bildirmeıdi. Eger ol qaýiptengen nárseler oryn alyp jatsa, kez kelgen ýaqytta beınetaspany jarıalap, shyndyqty asha alady. Al qarsylas jaǵy jat qylyqtarǵa baryp, mádenıetsizdik tanytyp jatsa, bul - ózderine qarsy qujat ári ol úshin Darynnyń jaqtaýshylary bastaryn qatyrmaı-aq qoısa bolady.
Sonymen qatar, Daryn: «meniń namazdy qalaı oqyǵanymdy telefonǵa túsirmeı-aq, namazdan soń kelip tikeleı surasa bolar edi...» degendeı sózder atty. Alaıda, Daryn baýyrymyzdyń esine sala keteıik – óziniń taǵy bir sózderinde ol «qaı mazhabtasyń?» dep suraǵan adamǵa «hanafı mazhabyndamyn» dep jaýap berip, adam suraǵyn qaıtalaǵan saıyn «hanafımin» deı bergendigin aıtt.
Endi bizdiń suraq: ózi bir nárseni aıtyp alyp, basqa nárse jasap jatqan Darynnan sol isi jaıly suraýdyń qanshalyqty paıdasy bar? Biz kelesi kórinisti baıqap otyrmyz: Darynnan «qaı mazhabtasyń?» dese ol: «hanafımin» deıdi de, al namazyn sáláfılershe oqıdy. Sáláfıshe namaz oqyǵanyn beınege túsirip alǵannan soń ǵana ol hanafı mazhabynda emes ekendigin moıyndaýǵa májbúr boldy. Bundaı jaǵdaıda surap áýre bolǵansha úndemesten túsirip alǵannan basqa ne shara qaldy deısiz?
Daryn baýrymyzǵa taǵy bir aıtarymyz: ol ózin «hanafımin» deı bastaǵan kezde de onyń mazhabsyzdyqta ekendigine kúmándanǵandar az edi. Bul tek onyń jaı ǵana sózderi ekendigi barlyǵyna aıdan anyq bolǵan. Darynnyń «hanafımin» deýiniń maqsaty – ózi men izbasarlarynyń ustanymdaryn jasyrý. Shyndyǵyna kelgende, Darynnyń sáláfıshe namaz oqýy álgi «zálim ımam» túsirgen beınerolıkten emes, arab telearnalary kásipqoı deńgeıde montajdap shyǵarǵan rolıkten belgili bolyp ketken. Sondyqtan bar kináni ımamnan emes, ózinen izdeýi kerek.
Mine, myna beınerolık:
Al myna jerde Daryn Mýbarov hanafı mazhabyn ustanamyn dep jatyr:
Arasynda Daryn baýyrymyz «qaı moldaǵa qabir basynda Quran oqyǵanyń úshin kápirsiń dep aıtyptym, kórsetińdershi» deıdi. Ondaı moldany biz bilmeımiz, biraq matýrıdı aqıdasyn ustanyp, Allany bolmysymen aspanda demegeni úshin Daryn men onyń izbasarlarynyń takfırine kirip ketken kóptegen ımamdardy bilemiz.
Múmkin Darynnyń oıynsha ol ımamdarǵa sáláfıler aıtyp júrgen «Alla aspanda» degenniń dálelderi jetpegen shyǵar? Kóńiline aýyr tıse de aıtaıyq – aıtyp júrgen habarlary jetti, biraq biz olardy Áhli súnnet ýál Jamaǵat ǵalymdarynyń dálelderimen joqqa shyǵardyq. Osydan soń ol bizdiń «kápir» ekenimizdi betimizge aıta alady ma, álde sol aıtqan sózderinen bas tartýǵa batyldyǵy jetedi me?
Biz óz kezegimizde onymen kezdesip, Allaǵa qatysty «lá mákán» - ıaǵnı, Abaı atamyz aıtqandaı, jáne alǵashqy men, aqyrǵy býyndaǵy súnnet ustanýshylardyń senimderindeı ıman keltiretindigimizdi dáleldep beremiz.
Qorytyndylaı kele, bir mańyzdy nárseni atap ótkendi jón kórdik – Daryn da, onyń izbasarlary da tikeleı de jarıa dıspýttan jaltaryp keledi, aıtatyn syltaýlary – biz sóz talastyryp, fıtná taratqymyz kelmeıdi. Sonysymen qoımaı, olar ustazdar sıaqty bilimderi joq jýrnalısermen dinı taqyryptarda emin-erkin áńgime órbitý arqyly eptep-septep qoǵamǵa ózderiniń ıdeıalaryn engizip, sońǵy vıdeodaǵydaı qarsylastaryna alystan ǵana jaýap berip qoıyp otyra beredi. Árıne bul áreketteri de qyzý talqylaý týdyryp, qoǵamda fıtná shyǵaryp jatady, biraq toqtap jatqan olar joq. Bálkim, máseleniń barlyǵy fıtnáda emes bolsa she? Óıtkeni ımamdarmen shyn dıspýt bolatyn bolsa aldylaryna naqty dálel-dáıekter qoıylady, al olardy aınalyp ótý múmkin bolmaı qalady. Aqıqatynda sáláfılerdiń Allaǵa qatysty ustanymdaryn qoldamaıtyn musylmandardy «kápirge» shyǵarǵannan asqan fıtná bar ma?
Daryn men onyń izbasarlary kezekti vıdeo jaýaptyń ornyna bizben kezdesip, adal dıspýtta ne aldyńǵy aıtqan sózderinen qaıtady, nemese qatelikterin moıyndaıdy degen úmittemiz. Kúmándary bolsa kezdesýdi kameraǵa jazyp alýǵa da ruqsat beremiz. Tipti bolmaı jatqan jaǵdaıda árkim óz pikirinde qalsyn, biraq budan bylaı «Daryn ustanymyn jasyryp júr» dep eshkim aıta almaıtyn bolady, sebebi Darynnyń «hanafıt» bolyp uzaq júre almaǵany sıaqty, aqıqatty da uzaq jasyryp júrý múmkin emes. Aqıqatynda Alla - qupıalardy ashýshy, al oǵan dálel – Darynnyń osy sońǵy vıdeosy."
