2016 jyly 6 mamyrda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jarlyǵymen Aqparat jáne komýnıkasıalar mınıstrligi qurylyp, oǵan Dáýren Abaev basshylyqqa kelgen. Sodan beri tup-týra 11 aı ótti. Prezıdenttiń keńesshisi – baspasóz hatshysy laýazymynan Mınıstr oryntaǵyna jaıǵasqan Dáýren Áskerbekuly sodan beri qandaı qyzmet atqardy? Elimizdiń aqparat, komýnıkasıa salasyna nendeı jańalyqtar ákeldi? «Qamshy» agenttiginiń tilshisi saralap kórdi.
Nazarbaevtyń shekpeninen shyqqan sheneýnik
Dáýren Abaev aqparat salasyna bóten tulǵa, joldan qosylǵan áldebireý emes. 2001 jyly Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ulttyq ýnıversıtetin bitire sala 2003 jyldyń tamyzyna deıin Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń ortalyq apparatynda jumys istep, jastaı tájirıbeden ótti. 2003 jyldyń mamyry men 2007 jyldyń mamyry aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Ázerbaıjandaǵy jáne Nıderlandy Koróldigindegi Elshilikterinde dıplomatıalyq qyzmet atqardy. 2007 jyly mamyr –jeltoqsan aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń baspasóz qyzmetinde bólim basqardy. 2007 jyldyń jeltoqsany men 2008 jyldyń jeltoqsany aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Protokolynyń bas sarapshysy, konsýltanty boldy. 2008 jyldyń jeltoqsany men 2009 jyldyń qazany aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Baspasóz hatshysynyń orynbasary, 2009 jyldyń qazanynan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń Memlekettik baqylaý jáne aýmaqtyq-uıymdastyrý jumysy bóliminiń memlekettik ınspektory, 2011 jyldyń qazanynan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Baspasóz hatshysy bolyp taǵaıyndaldy. 2013 jyldyń shildesinen bastap baspasóz hatshylyǵyna prezıdent keńesshiligin qosa atqardy. Baıqap otyrǵanyńyzdaı mınıstr laýazymyna taǵaıyndalǵanǵa deıin Abaev segiz jylǵa jýyq aqparat quraldary men Aqordanyń arasyn jalǵaǵan baspasóz qyzmetinde qyzmet etti. Bıliktiń baspasózge qatysty ustanymynan habardar, baspasózdiń bas aýrýlarynan habardar.
Dáýren Abaev mınıstr qyzmetine taǵaıyndalǵan tusta úkimette jasy odan kishi bir ǵana mınıstr boldy. Alaıda Qazaqstan tarıhynda 30 jastyń ishinde mınıstr qyzmetine taǵaıyndalǵan tulǵalar sırek. Atap aıtqanda 23 jyl buryn alǵashqy úkimette nebári 32 jastaǵy Altynbek Sársenbaev Baspasóz jáne buqaralyq aqparat mınıstri bop taǵaıyndalǵan. Bul – qazirgi Dáýren Abaev basqaryp otyrǵan mınıstrliktiń sol kezdegi ataýy. Qazaqstanda jastar arasynan Prezıdent senimine ıe bolyp, mınıstr qyzmetine kelý ekiniń biriniń qolynan kele bermesi anyq. Mundaı baqyt kóbine tek «Nazarbaevtyń shekpeninen shyqqan» sheneýnikterge ǵana buıyrsa kerek. Mundaı jolmen qyzmetke kelgenderdiń bir artyqshylyǵy hám jaýapty tusy – onyń jumysy tek óziniń ǵana emes Elbasynyń da ataq-abyroıyna yqpal etedi.
«Aqparatty tunshyqtyrýǵa kelgen «mınıstr»
Dáýren Áskerbekuly mınıstr qyzmetine taǵaıyndalǵan soń aqparat áleminde oǵan «Aqparatty tunshyqtyrýǵa kelgen mınıstr» dep at qoıyp, aıdar taqqandar boldy. Jasyratyny joq, sońǵy kezde Qazaqstannyń aqparat salasy mısha bylyqqan. Bılik pen halyq eki jaqqa bólinip, memlekettik BAQ-tyń deńgeıi tómendep, onyń «óshin» táýelsiz BAQ-tan alý úrdisi etek jaıǵan edi... Sol úshin de ásirese erkin aqparat kózderi jas mınıstrden qatty qaýip kútken.
Bılik úshin táýelsiz BAQ bitispes «jaý» bolyp turǵanda, al táýelsiz BAQ úshin Aqorda alynbas qamal bolyp turǵanda Aqparat mınıstriniń aldynda rasynda eki tańdaý turdy. Biri – aıaýsyz tunshyqtyrý. Ekinshisi – bılik pen halyq ortasynda altyn kópir bolyp, memlekettiń aqparattyq ashyqtyǵyn júzege asyrý. Jurt Dáýren myrzadan birinshisin kútken. Sebebi bıliktiń sıqy, Prezıdent aınalasyndaǵy keı basshylardyń pıǵyly sondaı edi ol kezde... Onyń ústine buqaralyq aqparat quraldary máselelerine baılanysty keı zańnamalarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly bastama onsyz da bılikten úmitin úzgen táýelsiz BAQ ókilderiniń kúdigin kúsheıte tústi.
Abaevtyń «altyn kópiri»
Mine, Dáýren Abaev myrza mınıstr bolǵaly jylǵa jýyqtady. Jurt kútken eki qadam da áli ótkir kúıinde. Degenmen ekinshi úmittiń de oryndalyp jatqanyna el kýá. Ortalyq komýnıkasıalar qyzmetin aıtpaǵanda, Mınıstr myrza jýrnalıs qaýymynyń bılik ókilderine qoljetimdiligin aıtarlyqtaı júzege asyrdy. Memlekettiń aqparattyq ashyqtyǵyna qadam jasaldy.
«Qazaqstan» ulttyq arnasy, «Egemen Qazaqstan» gazeti syndy memlekettiń eń basty aqparat quraldaryna jańa basshylar kelip, qurylymdyq ózgerister jasaldy. Jer máselesi, tirkeý máselesi syndy buryn bılikshil BAQ aınalyp ótetin ózekti problemalar, halyq aıqaıy memlekettik BAQ-tan aıtyla bastady.
Tıisinshe aqparattyq qaýipsizdik memlekettik BAQ-tarda dáriptelip, Abaev kelgendegi alǵashqy jumysy – sheteldik arnalardan jarnama kórsetýge birjola tyıym salyndy.
Mınıstrliktiń eń basty jańalyqtarynyń biri aqparat jáne telekomýnıkasıalar salasyndaǵy zań jobasyn ázirleýi boldy. Jumys tobynyń quramynda BAQ qyzmetkerleri, baılanys salasy men memlekettik organdardyń ókilderi jumys istedi. Qoǵamnyń da pikirine qulaq túrip, azamattardan usynystar qabyldady.
Sondaı-aq, mınıstrlik BAQ, teleradıo habarlaryn taratý, baılanys jáne aqparattandyrý máseleleri boıynsha zańnamany jetildirýge baǵyttalǵan aqparat jáne komýnıkasıalar máseleleri boıynsha zań jobasynyń tujyrymdamasyn ázirledi. Tujyrymdama jobasymen 4 kodeks pen 12 zańǵa ózgerister engizý kózdelýde. Tujyrymdama keń talqylaýdan ótti. Oń ári syn pikirler eskerildi. Atalǵan baǵyt boıynsha jaqyn ýaqytta Zań jobasyn jarıalap, bıylǵy birinshi jarty jyldyqta zań jobasyn Parlamentke engizý úshin qujatty halyqpen keńinen talqylaý jóninde tapsyrma berildi.
Otandyq televızıanyń sapasyna, kórermen suranysyna da Abaevtyń kelýimen mınıstrlik deńgeıinde kóńil bólingenin aıta ketý kerek. Otandyq fılmderdiń kórermenge barynsha qoljetimdi bolýyn, olarǵa suranystyń ulǵaıýyna negiz salýydy, osy arqyly qazaqstandyq kınoónimderdiń sany men sapasynyń artýyna qoldaý kórsetý maqsatynda Naýryz qarsańynda jańa «El Arna» kınoarnasy ashyldy.
Qańtar aıynda «Ýaqytsha tirkeý» máselesi kúntártibinde turǵan kezde de mınıstrlik aıtqan merzimnen eki apta buryn «elektrondyq úkimet» veb-portalynda azamattardy ýaqytsha tirkeý qyzmeti pılottyq rejımde iske qosyp, komýnıkasıalyq operatıvtilik kórsetti.
Basqasy basqa, táýelsiz baǵytty ustanǵan «Qamshy» portalyna buryndary mınıstrlik tarapynan kún saıyn birneshe qońyraý shalynatyn edi. Ásirese, memlekettik saıasatqa jylt etken qarsy pikir aıtylsa, sol maqalany saıttan alyp tastaýdy, kúıip turǵan máselelerdi jazbaýdy jıi qadaǵalaıtyn. Al qazir mundaı qońyraýlardyń orynyna sol máseleni túsindirý jumystary jáne bılik tarapynyń pikiri de halyqqa jetse degen ótinish aıtylatyn boldy.
Kóp qyrly komýnıkasıashy
Mınıstr qyzmetine taǵaıyndala sala Abaev baılanys pen aqparat salasynda sıfrlandyrýdy qolǵa alyp, komýnıkasıalyq jańarýlar jasady.
Ótken jyldyń qyrkúıeginde Aqparat jáne komýnıkasıalar mınıstrligi «Kazsport» telearnasyn HD formatyna kóshirýdi sátti aıaqtady. Osylaısha, otandyq televızıanyń habar taratýyn joǵary sapaǵa kóshirýge alǵashqy qadam jasaldy.
Basym mindetterdiń biri retinde halyqty Internetke keńjolaqty qoljetimdilikpen qamtamasyz etý belgilendi. Búginde ǵalamtor paıdalanýshylar sany 73%-ǵa jetti. Turǵyndar sany 10 myń jáne odan kóp aýyldyq eldi mekenderde 3G standartynyń mobıldi baılanysy endirildi. 4G standarty turǵyndar sany 50 myń jáne odan kóp aýyldyq eldi mekenderde qosyldy. 2017 jyldyń sońyna qaraı elimizdiń barlyq aýdan ortalyqtary 4G standartymen qamtylatynyn habarlady. «OTAU TV» spýtnıktik habar taratý jelisi elimizdiń aýmaǵyn 100% qamtýdy qamtamasyz etýge jumys jasaýda.
Aqparattandyrý salasy boıynsha Mınıstrlik respýblıkalyq búdjetke salmaq salmaı, kvazımemlekettik sektorlar, jeke ınvestorlar qarjylandyrýdy kózdeıtin «Sıfrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń jobasyn ázirledi.
Dáýren Abaev mınıstrlikke kelgen alǵashqy toǵyz aıda kórsetilgen elektrondyq qyzmetter 30 mıllıonnan asty, 17 myńnan astam elektrondyq lısenzıa, 433 myń ruqsat qujaty berildi, 854 myń adam tirkeldi. Búginde Memqyzmet tiziminde 739 ataý bar, olardyń ishinde 530-yn elektrondyq úkimet portaly jáne Memlekettik korporasıa arqyly alýǵa bolady. Azamattarǵa yńǵaıly bolýy úshin qajetti keńester alýǵa bolatyn 1414 biryńǵaı nómiri engizildi. Sonymen qatar, Memkorporasıadaǵy sybaılas jemqorlyq oqıǵalary da atap ótildi. Bul máseleni basshylyqtyń erekshe baqylaýyna alý tapsyryldy.
Mınıstr Abaevtiń Facebook áleýmettik jelisinde dostarynan tys 10 myńǵa jýyq jazylýshysy bar. Mınıstr jazbalaryna túsetin pikirlerdiń basym bóligi ony qoldap otyrady. Ol mınıstrlik tóńiregindegi jańalyqtardy ǵana emes, el ómirindegi aıryqsha ózgeristerdi, tyń derekterdi, tosyn aqparattardy bólisip, oqyrmanymen qazaq jáne orys tilinde qatar derek almasyp, pikirlesip jatady. Onyń ózi Abaevtiń bılik pen halyq arasyndaǵy «Altyn kópir» ekenin aıǵaqtasa kerek.
«Opozısıalyq «Qamshydan» Aqordaǵa deıin
«Qamshy» portaly qatarǵa qosylǵan 5 jyldan beri qal-qaderinshe halyqtyń muń-muqtajyn jazýǵa tyrysty. Sol úshin bolsa kerek, bılik tarapynan «opozısıa» atanyp sońǵy jyldarǵa deıin «qara tizimde» júretin. 2015 jyly Dáýren Áskerbekuly Prezıdent baspasóz qyzmetiniń jetekshisi, Prezıdent keńesshisi bolyp júrgende dál sol «opozısıalyq Qamshy» portalyn Aqordaǵa shaqyrdy. Pikirlesti, oı bólisti. Nátıjesinde «Aqordanyń» alynbaıtyn qamal emestigin ispen dáleldedi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Ulybrıtanıa men Fransıaǵa resmı saparyna táýelsiz qazaqtildi saıttar ishinen «Qamshyny» qosty. Memlekettik saıasat pen kóshi-qon salasy jóninde portalǵa arnaıy keń kólemdi suhbat berdi. 2016 jyly Almatydaǵy Stýdentter saraıynda ótken «Kósh jáne Kóshbasshy» merekelik konsertine de arnaıy qatysyp, qarapaıym jurt aldynda bılik ustanymyn jetkizdi.
Sodan beri «Qamshy» - halyqtyń da, bıliktiń pikir alańyna aınaldy. Biz tek ózimiz anyq biletin jaıttardy aıtyp otyrmyz. Al basqa da táýelsiz, endi táı-táı basyp kele jatqan BAQ-qa qoldaýy men eldik, ulttyq sharalarǵa belsene qatysýy, qoljetimdi bılik ókiline aınalǵanynyń kórinisi bolsa kerek. Bul qadamdar eń aldymen memlekettiń, bıliktiń halyq aldyndaǵy senimin nyǵaıtsa, halyq sóziniń de sheneýnikter qulaǵyna jetýine jol ashty.
Qoryta kelgende memlekettik BAQ «Egemen Qazaqstan», «Qazaqstan» telearnasy, tipti táýelsiz BAQ-taǵy jetistikter - búgingi Aqparat jáne komýnıkasıalar mınıstri Dáýren Abaevtyń eńbegimen tyǵyz baılanysty. Árıne, bılik pen halyq arasynda «Altyn kópir» bolý úshin Mınıstr myrzanyń baǵyndyrǵan belesinen góri alatyn asýy kóp. Eldiń basty qundylyǵy – táýelsizdikti saqtap, memleketti ary qaraı jalǵasty damytý úshin atqarýǵa tıisti jumystar áli de shash-etekten.
Biz tek myńnan birin aıttyq. Naǵyz tarazy – halyq!
Nurǵalı Nurtaı
(Bul materıaldy kóshirip jarıalaý ruqsat etilmeıdi)
