Bala úshin ata-ananyń róli óte zor. Kez kelgen jaǵdaıda súıeneri, seneri tek ata-anasy bolmaq. Sol sebepti de ana men ákeniń balaǵa aıtatyn sózderi onyń psıhıkasyna tikeleı áser etedi. Balamen qalaı sóılesetin bolsa, olar da erteń dál solaı jaýap beretin bolatyn, dep jazady Qamshy aqparattyq agenttigi sheteldik BAQ-qa silteme jasap.
Álemdegi psıholog mamandar balalarmen qarym-qatynas jasaýda tómendegideı sózderdi qoldanbaýǵa keńes beredi.
«Boldy, jylaǵanyńdy doǵar!»
Bala esh sebepsiz jylaıtyn bolsa da, ony tómendetpeý qajet. Kishkentaı balalar ózderiniń sezimin ıgere almaıdy. Onyń ornyna «Jylaǵan durys, biraq seniń bul isiń durys emestigin túsýiniń qajet» dep aıtyńyz.
«Sen meniń kóńilimdi qaldyrdyń!»
Ata-analar bul sózdi ádette bala onsyz da kóńil-kúıi túsip otyrǵan kezderde jıi aıtady. Eger bala bir nárseni durys jasamasa ony qaıtadan durys jolǵa salýǵa kómektesińiz. «Seniki durys bolǵan joq. Muny jan-jaqty talqylap kóreıik, jaraı ma?» dep aıtqanyńyz abzal.
«Seniń qolyńnan bul nárse kelmeıdi!»
Balaǵa óziniń eshqandaı jetistikke jetpeı júrgendigin estý qıyn. Oǵan durys talpynyp júrgen joqsyń, qolyńnan kelmeıdi dep aıtýdyń qajeti joq. Kerisinshe «Seniń qolyńnan keledi, tek qattyraq tyrysyp kór» dep qoldap jiberý qajet.
«Sen úlken balasyń, úlken qyzsyń!»
Eger bala qorqyp qalǵan jaǵdaıda oǵan bul sózderdi aıtyp jubata almaısyz. Oǵan «Qoryqqan bul qalypty jaǵdaı, tipti, men de keıde qorqamyn, sondyqtan da men ne isteý kerektigin bilemin» dep aıtyńyz.
«Seniń esh paıdań joq!»
Bul sózderdi balaǵa múldem aıtýǵa bolmaıdy. Sebebi eń jaqyn adamdarynyń balaǵa berer baǵasy ol úshin óte mańyzdy bolyp tabylady. Onyń ornyna «Eshkim de minsiz emes, seniń qolyńnan budan da jaqsy is keledi» dep aıtqan jón.
«Sen jaman balasyń!»
Balanyń sanasyna bul sózderdi eshqashan da sińirmeńiz. Óziniń ómir súrip jatqany úshin kináli sezinetin jaǵdaıda dýshar etesiz. Onyń ornyna jaı ǵana» Seniń bul isiń durys bolmady» dep eskertý jasaǵan durys bolady.
«Men sen úshin barlyǵyn jasaımyn!»
Ata-ana onsyz da bar ómirin balasyna arnap, sol úshin barlyǵyn jasaıdy. Sol sebepti de balaǵa mundaı sózderdi aıtyp jatýdyń qajeti joq.
«Sen semizsiń!»
Balanyń namysyna eshqashan da tıip, qorlamańyz. Eger ol tompaq bolsa, ony betine basyp aıtqan durys emes. Balany onsyz da aınalasyndaǵy dostary mazaqtaıdy. Al úıinde ol ózin qaýipsiz sezinip, odan saıyn psıhıkalyq travma alýyna jol bermeý kerek.
Balanyń durys tárbıesi onyń da, sizdiń ómirińizge kepildik bolady. Olardy jaqsy kórip, barynsha qoldaý kórsetińizder.
Daıyndaǵan: Nazerke Labıhan
