Búkilálemdik boks serıasyndaǵy WSB jobasynyń bıylǵy jetinshi maýsymdaǵy kýbalyqtarǵa qarsy fınaldyq aıqas asa tartysty ótkeni barshaǵa málim. Chempıondyq ataq pen kýbokty alǵan "Astana Arlandary" qazaq boksynyń bıik deńgeıin anyq kórsetti. Jeńisti sáttiń ystyǵy basyldy-aý degen sátte Arlandardyń bas bapkeri Nurlan Aqúrpek myrzany áńgimege tartqan edik.
Bul jolǵy jekpe-jekte boksshylarymyz úmitti aqtady. Al osynaý aıtýly dodanyń Qazaq jerinde uıymdastyrylýyna sebep bolyp, sizderge rýhanı, materıaldyq turǵyda kómek bergen azamattardy aıtyp óetseńiz.
Iá, jetinshi maýsymǵa núkte qoıar aýyr synaq aldynda bul jekpe-jektiń Qazaqstanda ótýine muryndyq bolyp, qoldaý kórsetken Qazaq boksynyń jankúıeri, úlken júrekti azamat Tımur Qulybaevtyń eńbegi aıryqsha. Olımpıada chempıondary Baqtıar Artaev pen Serik Sapıevke de alǵysymyz sheksiz. Olar daıyndyq kezderinde arnaıy kelip, jigitterge jınalys ashyp, rýh-jiger berip otyrdy. Al fınaldyq jekpe-jektiń barlyq shyǵyndaryna materıaldyq kómegin aıamaǵan, iskerligin kórsetken Amanbek Qaıratuly men Saıat Ábildın sıaqty jigitterge rahmetten ózge aıtarymyz joq.
Jyl boıǵy tókken ter aqtaldy, kýbokty aldyńyzdar, al keıbir aqparat quraldary «Arlandardyń» bas bapkeri Nurlan Aqúrpekov Ulttyq quramaǵa, Vasılıı Levıt pen Qamshybek Qońqabaevqa renjýli» degen syńaıda habarlar tarady. Bul sózder shyndyqqa qanshalyqty jaqyn?
Ol áńgimeler týraly meniń aıtarym mynaý – kóbinese orys tildi jýrnalıserdiń qoıatyn suraǵy Vasılıı Levıt pen Qamshybek Qońqabaev tóńireginde. «Bul jolǵy sharshy alańǵa Levıt nege shyqpaı qaldy, kýbalyqtan qorqyp qaldy ma? Qamshybek nege kerekti kezde sharshy alańnan kórinbedi? Álde, olardyń maıdanǵa shyqpaýy Myrzaǵalı Aıtjanovtyń keńesimen bolar?», degen sıaqty arandatýǵa beıim suraqtardy óte kóp qoıyldy. Men ondaı suraqtarǵa jaýap berýden únemi bas tartyp júretinmin. Sebebi, ol jýrnalıser bizdiń ishki jaǵdaıymyzdan múlde beıhabar ǵoı. Shyndyǵynda Ulttyq quramanyń bizge eshqashan, eshqandaı qarsylyǵy bolǵan emes. Kerisinshe olar bizge únemi kómektesýmen keledi. Alǵashqy jattyǵý kezimizde-aq bárimiz ortaq kelisip, «myqty jigitter alańǵa shyqsyn, jeńis týyn birge kótereıik, El boıynsha ótip jatqan EKSPO kórmesine bir úlken syılyq jasasaq» degen oı bolǵan. Úzdiksiz daıyndyq barysynda olardyń jigitteri bizge sparıng seriktes bolyp, daıyndyqty solarmen birge jasadyq. Sosyn kez kelgen iste únemi Myrzaǵalı Qulanulymen aqyldasyp otyramyn. Ol bizdiń negizgi keńesshimiz. Astanada bolmaǵan kezinde men óz josparymdy oǵan ýatsappen jiberemin, sosyn ol kelispeıtin jerlerin aıtyp, aqyl-keńesin beredi. Sóıtip, ekeýara jap-jaqsy jumys jasap jatyrmyz. Biz jalpy Qazaqstan boksynyń múddesi úshin ter tógip júrgen adamdarmyz. Osy turǵydan kelgende «Olar bizge kómek bermedi, anaý-mynaý» degen qańqý áńgime eshqashan bolǵan emes, bolmaıdy da. Jalpy jankúıerler kórdi, osynaý fınalda qanshama kúsh-jiger jumsadyq, qanshama eńbekpen jeńisti alyp shyqtyq.
Al Qamshybek pen Levıttiń shyqpaı qalýy ol bólek áńgime. Ne bolsa da jeńis bizge buıyrdy ǵoı. Barsha Qazaqstan halqyna, jankúıerlerge qýanysh syıladyq. Jeńis ústindegi bizdiń qýanyshymyz tipti erekshe boldy. Sondaı bir mereıli sáttegi aıtqan sózderimdi keı jýrnalıser basqasha jetkizýge tyrysypty. Árıne, Qamshybek pen Levıt shyqqanda tipti jaqsy bolar edi, psıhologıalyq turǵydan salmaq túspeı, meniń de nerv júıelerim ornynda bolar edi. Qanshama uıqysyz tańdar atty? Bári ótip ketken soń qazir aıtý ońaı ǵoı. «Bul fınalda, aýyr syn saǵatta týymyz qulap, namysymyz tabanǵa túsip, jurt aldynda tómen qarap qalmasaq eken» degen ýaıym janymyzdy jegideı jedi. Al ol eki jigitimiz kelmeıtinin erterek aıtqanda jaqsy bolar edi, árıne. Olardyń qatyspaıtynyn erte bilgenimde Anton Pınchýk pen Oljas Buqaevty psıhologıalyq jáne fızıkalyq turǵydan jaqsylap daıyndap alatyn edim. Oljas Buqaevtyń ózi de: «Qamshybek myqty ǵoı, qarsylasyn qalaıda jeńedi» dep aıtyp júrdi. Pınchýk ta sondaı oıda boldy, bir apta qalǵanǵa deıin jarnamalarda Levıttyń sýreti turdy. Ony kórgen Pınchýk te «maıdanǵa Levıt shyǵady ǵoı, ol myqty jigit, qalaıda jeńiske jetedi» dep aıtty. Oǵan men «joq, Levıt shyqpaıtyn boldy, sen shyǵasyń» dedim. Qalǵan ýaqyt bir-aq apta, sportty túsinetin adamdar ony jaqsy biledi.
Men ózim ınternetke az kiretin adammyn, paıdaly istermen shuǵyldanǵandy jaqsy kóremin. Bir inilerim habarlasyp, «aǵa, siz Levıtty qorqyp, maıdanǵa shyqpaı qoıdy» dep aıtypsyz ǵoı, ınternet shýlap jatyr dedi. Qudaı-aý, Levıt degen tulǵa ǵoı ol, Rıo olımpıadasynda, ózge de el namysy synǵa túser maıdandarda elimizdiń týyn kóterip júrgen azamat qoı. Sondaı batyrdy «qorqyp qaldy, buǵyp qaldy» dep aıtý er jigiteke jaraspaıtyn is emes pe? Keshe ǵana Olımpıadada ony «halqymyzdyń batyry» dep áspettedik, endi kelip ony kýbalyq bir boksshydan qorqyp qaldy dep aıtty deý – meniń aýzymnan shyǵatyn sóz emes qoı...
Vasılıı Levıtti bárimizden siz jaqsy bilesiz. Basqa maqsaty bolǵan shyǵar...
Ol óte eńbekqor jigit, jattyǵýdan keıin de óziniń ustanatyn, mindet etip qoıǵan jeke josparlary bar, ári qaraı taǵy daıyndalady. Men kerisinshe Levıtti ósip kele jatqan jas jetkinshekterge úlgi retinde aıtyp júremin. «Ol óte eńbekqor, sol eńbeginiń arqasynda osyndaı bıik nátıjelerge jetip júr. Sender de sol aǵalaryńnan úlgi alyńdar» dep. Ózi úndemeı túnerip alady da jumysy men jattyǵýyn jasap júre beredi. Erteńgi kúni tyń nátıjelerge jetýim úshin qarsylasymnan on ese artyq daıyndalýym kerek degen úlken maqsaty bar. Al endi aldaǵy tamyz aıynda Álem chempıonaty kele jatyr. Ulttyq quramadaǵy eń tájirıbeli, eń myqty, baby da saı kelip turǵan jigitterdiń biri osy Levıt. Álem chempıonatynda ol altyn medal alsa degen tilegim bar. «Kýbamen fınalda jeńiske jetsek» dep men onyń jeke jospary men arman-muratyna balta shaba almaımyn ǵoı. Árkimniń óz ómiri, alǵa qoıǵan úlken josparlary bar.
Sol sıaqty Myrzaǵalı Qulanulyna da esh ókpemiz joq. Mysaly, Levıtti Myrzaekeń «shyqsań da shyǵasyń, shyqpasań da shyǵasyń» dep kúshpen rıngke shyǵardy delik, onyń baby kelgenimen baǵy kelispeı jeńilis taýyp qalsa nemese aýyr jaraqat alyp qalsa Levıtke jasalǵan úlken qıanat bolmas pa edi.
Ulttyq quramanyń, Myrzaǵalı Qulanulynyń da óz úmit-josparlary bar. Alda Levıtti altynǵa balap, sary maıdaı saqtap otyr. Sondyqtan taǵy qaıtalap aıtamyn, men óz jigitterime senemin. Levıt bolsa osy bizdiń jobada júrip ósti ǵoı, tabıǵaty, talanty basqasha jigit. Ony «qorqyp qaldy» dep aıtty degen tilshilerge meniń renishim bar.
Fınaldyq aıqasta bizge jeńilis qaýpi tóngen kezde Qamshybek Qońqabaev jaıynda ne oıladyńyz?
Qamshybek Qońqabaev bolsa, kóz aldymyzda ósip kele jatqan jigit. Baby da, fızıkalyq qýaty da, jigeri de myǵym azamat. Fınalǵa sanaýly kúnder qalǵanda anasy qatty syrqattanyp, Qyzylordaǵa ketip qalǵanyn bárińiz bilesizder. Adam balasy úshin qashanda ananyń orny bólek. Sol úshin oǵan ókpe artý artyq bolar edi. Bolashaǵy áli alda, baǵyndyrar asýy kóp áli. Sol bir syn saǵattarda onyń salmaǵynda baptaǵan batyrymyz Oljas Buqaev óz mindetin tamasha oryndady, jankúıerlerine esten ketpes jeńis syılady. Qysqasy, Qamshybekke degen eshqandaı ókpe-renish bizdiń taraptan bolǵan emes.
Fınaldyq shaıqastyń surapyl bolǵanyn, jigitterge ońaıǵa soqpaǵanyn bárimiz kórdik...
Iá, bul fınaldaǵy jeńisimiz bizge de eki ese kúsh berdi. Ózderińiz kórdińizder, zalǵa jınalǵan halyq ta, teledıdardan kóz almaı tamashalaǵan jurt ta keremetteı rýhtanyp qaldy. Qýanyshtan kózderine jas alyp bara jatqan adamdardy da kórip qaldym. Úlken aqsaqaldar kelip qolymdy alyp, batasyn berip jatty. Boks ardagerleri, qazaq boksiniń jankúıerleri Músilim aǵamyz, Mádıhan aǵamyz, Serik Ábdenáli, Qaırat Shotpaqov aǵalarymyz arnaıy quttyqtady. Olar únemi úlken dodalarda batasyn berip, jeńis tileıtin aqsaqaldarymyz, bizdiń synshymyz, aqylshymyz jáne qazaq boksynda júrgen barsha azamattardyń tatýlyq birligin tileıtin, biz asa qurmetteıtin iri tulǵalarymyz ǵoı. «Jeńis qoldan ketti-aý degen kezde sýyryp aldyńyzdar» dep rahmetterin aıtty.
Sosyn aldyńǵy kúni «Habar» arnasynan bul fınaldyq aıqastyń qaıtalanýyn taǵy bir kórip shyqtym. Jigitterim qaı jerde durys soqqy jasady, qaı jerde qatelesti, sony zerttedim. Men jattyǵý barysynda únemi aıtamyn, «kýbalyq myqtylardy jeńý úshin aldymen olardyń taktıkasyn syndyra bilý kerek, al ańdysqandaryń jeńilip qalýlaryń múmkin» dep. Sol aıtqandarymdy tyńdap, sanasyna sińirgender jeńdi, qoıan qoltyq urysqa baryp, batyl shabýylǵa ótken jigitter nátıjeli boldy. Al aılamdy asyryp ketemin dep ańdysqandarǵa báribir tóreshiler jeńis bermeıdi. Óıtkeni kýbalyqtardyń qımyl-áreketinde tóreshilerdi baýrap alatyn pýblıkaǵa jaqyn, bılep júrip nazaryn tartatyn qýlyqtary bar. Olar sol ádemi qımylymen-aq jeńisti alyp ketedi. Sol ádemi áreketin shyǵaryp úlgirtpeı syndyryńdar dep qaıradym.
Áıteýir, bıylǵy maýsymnyń kýbogy Qazaq Eline buıyrdy. Jyl boıy tókken ter aqtaldy dep oılaımyn. Alla qalasa aldaǵy kezdesýlerde de barsha jurtty qýantyp, el rýhyn, namysyn kóterip, aldaǵy ýaqytta jańa esimderdi, jańa chempıondardy shyǵaryp Qazaqstan boksyn bıik belesterge shyǵara beremiz dep úmittenemin.
Áńgimeńizge kóp rahmet, aǵa! Alda asar asýlaryńyzda tek jeńis násip bolǵaı!
Áńgimelesken Ularbek Dáleıuly
