Megapolıstegi kólik sany mıllıonnan asyp ketti degen de derekter aıtylady. Soǵan oraı jaıaý júrginshilerdiń problemasy da asqynyp otyr. Álbette, mundaı máseleniń qala basshylyǵynyń nazarynan tys qalmaıtyny aıtpasa da belgili.

Ústimizdegi jyly megapolıste 17 jaıaý júrginshiler aımaǵy kógaldandyrylatyn boldy. Sol arqyly shahardyń ekologıasy da jaqsarmaq.

Bıyl Tóle bı – Dostyq dańǵyly – Abaı dańǵyly – Esentaı ózeni aımaǵyndaǵy 170 gektar alqapty modernızasıalaý josparlanýda.

Aldaǵy jyly taǵy da Respýblıka alańy rekonstrýksıalanady, sondaı-aq qosymsha týra bıylǵydaı 17 jaıaý júrginshiler aımaǵy kógaldan­dyrylady, degen jospar bar.

Qala basshylyǵy  ádettegideı  qala ekolo­gıasy men mádenıetine aıryqsha kóńil bólip otyr. Ústimizdegi jyly shahardaǵy saıabaqtardy, gúlzarlar men jasyl aımaqtardy damytý úshin bólinetin qarjy mólsheri 2017 jylmen salystyrǵanda 6,3 esege molaımaq.

Qaladaǵy asqynǵan problemanyń biri – aryqtarǵa baılanysty. Burynǵy taý ózenderinen bastaý alyp, sarqyrap aǵyp jatatyn kól-kósir sý joq. Aryqtar qurǵap qalǵan.

Osyǵan oraı aldaǵy jyly 500-den astam aýla jóndelip, aryq júıesi qaıta jańǵyrtylmaq. Oǵan qosa qaladaǵy kólik qatynasyn damytý úshin jańa avtobýstar satylyp alynady. Taǵy bir qýanyshty oqıǵa – bıyl 600 myńnan astam qala turǵynyn jeńildikpen tasymaldaýǵa qala búdjetinen sýbsıdıa bólinedi. Oǵan aldaǵy ýaqytta paıdalanýǵa beriletin eki metro beketin qossaq, máseleniń aq-qarasy barynsha aıqyndala túspek.

Aryqtarǵa baılanysty aıta keter taǵy da bir jáıt – ústimizdegi jyly taý muzdaqtaryndaǵy sýǵa monıtorıń júrgizýdiń sandyq júıesin jasaý qolǵa alynatyn boldy. Bárinen buryn burynǵy qańsyp jatqan aryqtardyń sýǵa tolatynyn aıtsańshy!

Álemdegi iri megapolısterdiń birine aınalyp kele jatqan Almatymyz kún sanap órkenıetke qaraı jaqyndaı túsetinge uqsaıdy.

Qala qozǵalysyndaǵy mańyzdy kólikterdiń biri – jedel járdem. Ár qyzmettiń, ár salanyń ózine tán túsi, boıaýy bolatyny da belgili. İs júzinde buǵan deıin shahardaǵy jedel járdem kólikteriniń túr-sıpaty birkelki, zamanǵa laıyqty boldy deı almaımyz.

Osy jáıtti eskergen qala basshylyǵy halyqaralyq tájirıbe men standarttarǵa sáıkes jedel járdem kólikterin bir tústi etýge sheshim qabyldap otyr.

Álbette, medısınaǵa eń jaqyn tús – sary dep esep­telinedi. Osydan bastap qala kóshelerinde burynǵydaı ala-qula emes, óńkeı sary tústi jedel járdem kólikterin ǵana kóretin bolamyz.

Respýblıkalyq Statısıka komıtetiniń mamandarynyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta Qazaqstan halqynyń sany 19 mıllıondyq deńgeıden aspaq. Onyń ishinde, ásirese Almaty qalasynyń halqy óse túsedi dep kútilýde.

Elimiz boıynsha ár 2 mınýtta bir sábı dúnıege keledi degen derekter keltiriledi. Álbette, onyń negizgi úles salmaǵy Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy eń iri megapolıs – Almatyǵa  tıesili.

Demek, Almaty turǵyndarynyń osyny eskerip, elimizdegi jyl saıyn jaqsaryp kele jatqan demografıalyq ahýalǵa shama-sharqy kelgenshe úles qosýy paryz dep sanaımyz.

Ústimizdegi jylǵy Naýryz mereke­siniń ózindik erekshelikteri kóp boldy. Dástúr boıynsha jyl basy shyǵys elinde bir aı boıy toılanady. Demek, Naýryzdyń alǵa tartar syıy áli de mol degen sóz.

Bárinen  buryn Almatyda eń úlken quraq kórpe qurastyrylýda. Taǵdyr qalasa shaharymyzdyń bul ǵajaıyby Gınnestiń rekordtar kitabyna enýi múmkin degen boljamdar da aıtylýda.

İs júzinde almatylyq quraq kórpeniń kólemi 25500 sharshy metr bolmaq. «Qobylandy kórpesiniń» ózindik erekshelikteri de mol bolady dep kútilýde. Onda Qazaqstanǵa tán dalalyq, taýly aımaqtardyń sýretteri, ózen-kólder kórinis tappaq.

Úkimet eldegi eki bas qalanyń qar­jylyq-ekonomıkalyq jaǵdaıyna aıryqsha kóńil bóle bastady. Taıaýda Astana men Almatyny damytý maqsa­tyn­da respýblıkalyq búdjetten qo­symsha 36,3 mlrd. teńge qarjy bólinbek.

Astananyń jaǵdaıy belgili. De­genmen, eldegi basty qarjy ortalyǵy bizdiń Almaty ekeni aıtpasa da túsinikti. Jalpy, makro­ekonomıkalyq boljamdardy túzetý nátıjesinde respýblıkalyq búdjetten bólinetin qosymsha qarjy mólsheri 181,4 mlrd. delinedi. Negizinen qarjy salyq tú­simderiniń ósýinen júzege asýǵa tıis degen boljamdar taǵy bar. Al res­pýblıkada dál qazirgi tańda ondaı múmkindik jetkilikti.

Naryq zańyna sáıkes, kez-kelgen tutyný taýarynyń baǵasynyń qubylýy zańdy qubylys. Ásirese, ol eldegi azyq-túlik, onyń ishinde et ónimderiniń baǵasyna oraı baıqalýda. Sońǵy kezde sıyr, jylqy, qoı, shoshqa  etiniń birshama qymbattaǵany ańǵarylady.

Bul aıyrmany álbette, aldymen Astana men Almaty qalasynyń tur­ǵyndary sezindi. Sarapshylardyń taldaýy boıynsha sońǵy kezdegi baǵa ósimi 9 paıyzǵa deıin jetken.

Soǵan qaramastan, kúnniń ysýyna oraı aldaǵy ýaqytta et baǵasy qaıtadan retteledi degen  boljamdar da joq emes.

Ómirzaq Muqaı

Almaty aqshamy