Sońǵy tórt jylda Qazaqstannyń ekonomıkalyq damý qarqyny baıaýlady. Eki jyl (2015, 2016 jj) ekonomıkalyq daǵdarysta boldy: Qazaqstannyń İshki Jıyntyq Ónimi (İJÓ, oryssha-aǵylshynsha JDP, VVP). Máselen İJÓ ósimi: 2015 jyly 1,2% bolyp, al 2016 jyly 1,0% bolǵan eken. Bul óte tómen kórsetkish edi. Álemdegi otyz damyǵan el qataryna qosylý úshin tórt paıyzdyq ósim kerek. Osy eki sátsiz eki jyldyń áserinen bizdiń ekonomıka álemdegi 42-orynnan 58-orynǵa túsip ketti. Jaǵdaıdy túzetýge 2016 jyldyń 9 qyrkúıeginen premer-mınıstr bolyp Saǵyntaev taǵaıyndaldy. Forbes.kz baıandaýynsha, jaǵdaı tipti máz bolmapty: 2015 jyly İJÓ 16,7 paıyzǵa túsken. 2013 jylmen (13 891 dollar) salystyrǵanda İJÓ bir janǵa shaqqanda 24,3 paıyzǵa qysqaryp, 10 510 dollarly qurady [https: //forbes.kz/ massmedia/ ekspert_vvp_kazahstana _v_2016_upal_na_27/].
Saǵyntaevtyń kelýimen jaǵdaı kúrt túzeldi, biraq ósim uzaqqa sozylmady. 2017 jyly Qazaqstan ekonomıkasy 4% ósti. Bul álemdegi orta qarqyn 3.8% joǵary edi.[ Qazaqstandaǵy İJÓ ósimi 2017 jyly 4 paıyzdy qurady – Tımýr Súleımenov. https://www.inform.kz/ru/rost-vvp-kazahstana-v-2017-godu-sostavil-4-timur-suleymenov_a3119213] .
2018 jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda Qazaqstannyń İJÓ odan da tamasha bolyp kele jatyr edi (4.1%), birak lokaldy bank daǵdarysy qylań etti de bank otyryp qaldy, al úshinshi bank memleket qarjysymen qaıta aıaqqa tura bastady. Bul jaǵdaı Qazaqstannyń İJÓ keri áser etedi.Iaǵnı bizdiń ekonomıka álemdegi 55 orynnan sál aldyǵy jyljýymyz yqtymal, biraq aldydaǵy úsh aıdyń nátıjesin kóreıik. Jaqsy jańalyqtar da bar-munaıdyń baǵasy ósti, ýran ken baılyǵyn men metal satý ósti, bıdaı naryǵy kóterildi. Ýran alýshy naryǵymyz-Qytaı. Jalpy metal eksporty.
Taǵy bir pozıtıvtik faktor: óndiristiń ónimdi qosymsha óńdeý salasy qolǵa alyna bastady.[... óńdeý ónerkásibi 6,2% -ǵa ósti. Ekonomıkalyq vedomstvonyń málimeti boıynsha, qaǵaz ónimderin, hımıa ónerkásibin jáne farmasevtıka óndirisin eki ese ósirý baıqalady. https: //ru.sputniknews.kz/ economy /20180417/ 5316699/kazakhstan-ehkonomika-stabilnost.html]
Sońǵy eki jyldaǵy Qazaqstan ekonomıkasynyń ósýine búdjettik qarjylar úı qurlysyna jumsalyp jatyr. Biraq úı qurlysy udaıy ekonomıkany kótere bermeıdi.Bul resýrstyń da shegi bar.
Sonda ekonomıkanyń udaıy ósýin qamtamasyz etý úshin ne isteý kerek? Ne qajet? Jaýap reformalar qajet. Ol reformalar kim jasaıdy? Meniń oıymsha, Prezıdenttiń qolynan kezekti reformalar keledi. Ýájder: Prezıdenttiń 1990 jyldardaǵy Premer –Mınınıstr Qajygeldınmen jasaǵan radıkaldyq ekonomıkalyq reformalar aýyr bolsa da, Qazaqstan ekonomıkasyn eselep ósirdi. Nazarbaev – tehnokrat ,biraq plasıkalyq, ıkemdi tulǵa, sátti jáne batyl reformalar jasaý tájirıbesi bar. Onyń taǵy da reformalarǵa barý yqtımaldyǵy bar.
Búgingi kúni quqyqtyq jáne saıası reformalar qajet-basqa álternatıv toqyraý, stagnasıa , úlken ekonomıkalyq , áleýmettik tipti saıası daǵdarys bolýy da múmkin.
Ázimbaı ǴALI
