ەكى جارىم جىل بويى «31-ارنانىڭ» جاڭالىقتارىن اقپاراتتىق حابار تاراتۋ ءبولىمىنىڭ ديرەكتورى گۇلجان مۇقىشيەۆا باسقارىپ كەلەدى. بەلگىلى جۋرناليست، بۇعان دەيىن اۆتورلىق ساراپتامالىق باعدارلاما جاساۋمەن اينالىسقان تەلەجۇرگىزۋشى جاڭا جۇمىسىنا ەرەكشە قۇلشىنىسپەن كىرىستى. ونىڭ ۇستىنە، جاس باسشىنىڭ موينىنا ۇلكەن مىندەت جۇكتەلدى. تاپسىرما قازاقستاندا كەڭىنەن تانىمال «ينفورمبيۋرو» جاڭالىقتار باعدارلاماسىن تولىقتاي جاڭاشالاندىرۋ بولاتىن.

- گۇلجان، ءسىز كەلگەلى بەرى «ينفورمبيۋرودا» نە وزگەردى؟ 

- كوپ نارسە. بىرىنشىدەن، باعدارلامانىڭ ەفيردەگى ۋاقىتى وزگەرىپ، كەشكى ساعات سەگىزدە كورسەتىلەتىن بولدى. ەكىنشىدەن، ءداستۇرلى جاڭالىقتار شىعارىلىمىنا جاڭاشىلدىق ەنگىزدىك. قازاق جانە ورىس رەداكسيالارى ءبىر مەزگىلدە قاتار جۇمىس ىستەپ، ەكى تىلدە بىر-بىرىنە ۇقساس جاڭالىقتار شىعاراتىن بولىپ، كىشىگىرىم ريەۆوليۋسيا جاسادىق.

«ينفورمبيۋرو» بۇگىندە ۇلكەن ۇجىمعا اينالدى.  ول – قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ەفيرگە شىعاتىن ءبىرتۇتاس اقپاراتتىق ساعات. ايتپاقشى، جاقىن ارادا جۇرگىزۋشىلەرىمىز ەكى ءتىلدى قاتار الىپ جۇرەدى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. ماسەلەن، ناتاليا رايم ءقازىردىڭ وزىندە ويىن مەملەكەتتىك تىلدە جەتكىزە الاتىن بولعان. ءبىز ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە ايتۋلى جاڭالىقتاردى بولماسا، باسقالارىن وتە سيرەك قايتالايمىز. سونىڭ وزىندە اقپاراتتى ءارتۇرلى قىرىنان جەتكىزۋگە تىرىسامىز. ءبىزدىڭ تاۋلىگىنە 24 ساعات بويى جەدەلدىكپەن جۇمىس ىستەيتىن وزگە اقپارات اگەنتتىكتەرىنەن ايىرماشىلىعىمىز – جاڭالىقتى ەفيرگە دايىنداۋعا ءبىر كۇن ۋاقىتىمىز بار. ءبىز ولارمەن باسەلەكەسۋگە تىرىسپايمىز. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز باسقا. كەشكە قاراي كورەرمەندىڭ الدىندا شىعىپ، كۇننىڭ جاڭالىقتارىن وزىمىزشە قورىتىندىلايمىز. ياعني، قۇبىلىسقا باسقاشا كوزبەن قارايمىز، قايدا نە بولعانىن ايتىپ قانا قويماي، ماسەلەنى قالاي شەشۋ كەرەك، ارى قاراي نە بولادى دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيمىز. كورەرمەنگە جاقىنداي ءتۇسۋ ءۇشىن ۇجىمنىڭ رەداكسيالىق ساياساتىن قايتا جاساقتادىق. كۇندەلىكتى ومىردەن الىنعان تۇتىنۋشىلىق جاڭالىقتاردى كوبىرەك بەرۋگە تىرىستىق. ماسەلەن، قازاقستاندىقتارعا جانارماي، الەۋمەتتىك ءومىر، زاڭ، قارجىلىق ساۋاتتىلىق سالالارىندا اقپاراتتار جەتىسپەيدى.

- ۇجىم ءسىزدى قالاي قارسى الدى؟

- وتە جاقسى. ءبىز بۇگىندە ءبۇتىن ءبىر اۋلەتكە اينالدىق. مەنىڭ الدىمداعى ءبىر مىندەت وسى بولاتىن. ۇجىمنىڭ جاڭا تىنىسىن اشىپ، ءبىرتۇتاس اقپاراتتىق ساعاتتى مەيلىنشە قىزىقتى ەتۋ ءۇشىن رەداكسيانىڭ باسىن بىرىكتىرۋ كەرەك بولدى. سول سەبەپتى مەن جاڭا ۇجىمىمدى زەرتتەپ-زەردەلەپ، ولاردىڭ قابىلەتىن قالاي اشۋعا بولاتىنىن تۇسىنۋگە تىرىستىم.

ءسويتىپ، باعدارلامادا جەكە-جەكە جۋرناليستەرگە بەكىتىلگەن تۇراقتى ايدارلار پايدا بولدى. «حالىقتىق كاپيتال» جانە «نارودنىي كاپيتال» قارجىلىق حابارى ەكى ماۋسىم بويى ءساتتى شىقتى. ايدارلاردىڭ دەمەۋشىسى بولعانىنا قاراماستان، كورەرمەندەردىڭ اراسىندا دا تانىمالدىققا يە بولدى.  جاننا راحىمجانوۆامەن جانە جانار جولتايەۆامەن بىرگە ماتەريالدارىمىزدى مەيلىنشە شيراق، قىزىقتى، جالپاق جۇرتقا قول جەتىمدى ەتە وتىرىپ، بانكتەردى اۋىرتپالىعىن بولىسۋگە شاقىردىق. ءبىزدىڭ ۇجىمدا ناعىز رەپورتەرلار بار.  ارىپتەستەرىمنىڭ اراسىندا، اسىرەسە، «ءسوزدىڭ شىنى كەرەك» باعدارلاماسىنىڭ اۆتورى  ءارى جۇرگىزۋشىسى يرينا سوۆەتجانقىزىن ەرەكشە قۇرمەتتەيمىن. يرينا تاۋلىكتىڭ قاي مەزگىلىندە، قانداي جاعدايدا بولسىن جۇمىسىنىڭ ءبارىن تاستاپ، باسىنا ءقاۋىپ ءتونىپ تۇرعانىنا قاراماستان قايناپ جاتقان وقيعانىڭ قاق ورتاسىنا بارا بەرەدى. سوعان قاراماستان ول – ەكى بالانىڭ اناسى. يرينا جۋرناليستىك زەرتتەۋ جانرىنداعى ماتەريالدارىن ءوز بەتىمەن ۇسىنۋعا لايىقتى. قازاقستاندىقتاردىڭ سۇيىكتى جۇرگىزۋشىسى – ايدا بورانباي – ەكى جىل بۇرىن «ينفورمبيۋرو» باعدارلاماسى اياسىندا ءوزىنىڭ «جۇلدىزدار جارقىرايدى» اتتى اۆتورلىق جوباسىن جالعاستىردى. شوۋ-بزينەس تۋرالى ايداردى كورەرمەندەر قاتتى جاقسى كورىپ كەتكەنى سونشا، ونىڭ Youtube ارناسىنداعى جەكەلەگەن شىعارىلىمدارىنىڭ كورسەتىلىم سانى 1 ميلليوننان اسىپ كەتكەن. قازىردە ايدا دەمالىستا، ۇلىنىڭ تاربيەسىمەن اينالىسىپ جاتىر. ءبىراق ارىپتەسى ناتاليا رايمنان ۇلگى الىپ، جاقىن ارادا ەفيرگە قايتا ورالادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. سونداي-اق استانا قالاسىنداعى ارنامىزدىڭ شەف-رەداكتورى گۇلبانۋ ءانيات قىزىنىڭ دەكرەتتىك دەمالىستان ورالعانىن دا اسىعا كۇتىپ ءجۇرمىز. مەن استانالىق كورپۋنكتتىڭ كەلەشەكتەگى جارقىن قادامىن گۇلبانۋمەن بايلانىستىرامىن. ءبىزدىڭ رەداكسيادا كەز كەلگەن ۋاقىتتا ارقا سۇيەۋگە بولاتىن ەكى ادام بار. ولار – بولات ءمۇرسالىم مەن يرينا ەۆگەنيەۆا.

ءبىز جان-جاقتى بولۋعا، بارلىق كورەرمەننىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا تىرىسامىز. ويتكەنى، ءبىز، ەڭ الدىمەن، وتباسىلىق ارنامىز. «ينفورمبيۋرو» دا وتباسىلىق كورسەتىلىمگە ارنالعان باعدارلاما.  ءبىزدىڭ ارنانى ەر ادامدار دا، ايەلدەر قاۋىمى دا ءسۇيىپ كورەدى.

جۇمىس ىستەگەن ەكى جىل ىشىندە شەبەرلىك كلاسىن وتكىزۋ ءۇشىن بىزگە رەسەيدەن الەكسەي پيۆوۆاروۆ، انتون حرەكوۆ، دميتريي ديبروۆ سىندى ءمۇيىزى قاراعايداي جۋرناليستەر كەلدى. سونىڭ ارقاسىندا ۇيىمشىل ۇجىمعا اينالىپ، 2014 جىلدىڭ اياعىنا قاراي اقپاراتتىق باعلاردامالار اراسىندا كوش باستادىق.  

    «ينفورمبيۋرونىڭ» رەيتينگىك جانە ۇلەستىك كورسەتكىشتەرى شارىقتاپ، العا شىقتى. 2015 جىلدى باعدارلامانىڭ ۇلەسى 19%-بەن قورىتىندىلادىق (TNS مالىمەتتەرى). "31-ارناداعى" ارىپتەستەرىمىزدىڭ ايتۋىنشا، بۇل باعدارلامانىڭ ۇزاق جىلدىق تاريحىنداعى رەكوردتىق كورسەتكىش ەكەن. سول سياقتى مەن دە 2015 جىلى ستس

- ءسىز ۇزاق جىلدار بويى ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىگىندە جۇمىس ىستەپ كەلدىڭىز. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق الاڭىنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە دەپ ويلايسىز؟   

- ءيا، ءبىز ءقازىر اقپاراتتىق تەحنولگيالار زامانىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. اقپاراتتار اعىنىن توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس. ءسات سايىن وزگەرىستەر ورىن الۋدا. سول سەبەپتى دە بۇگىنگى تاڭدا اۋديتوريانىڭ اقپاراتتىق جاڭالىقتاردى كورگىسى كەلەتىنى زاڭدىلىق. ال ءبىز ولاردىڭ پىكىرلەرىنە، قارالىم سانىنا قاراپ، كورەرمەندەردىڭ قانداي وقيعالاردى قامتىعانىمىزدى قالايتىنىن قاداعالايمىز.  سونىمەن بىرگە ينتەرنەت-اۋديتوريا مەن تەلەارنا كورەرمەندەرى ەكى بولەك. ولاردىڭ قىزىعۋشىلىقتارى بىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايدى. قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىر توبى كەيدە الەۋمەتتىك جەلىدە نە بولىپ جاتقانىن دا بىلمەيدى. مەن ونى اۆتورلىق جوبامەن جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتتا ءتۇسىندىم. وندا اپتا سايىن  قازاقستان بويىنشا 100 شاقتى ادامعا ساۋالناما جۇرگىزۋگە ارنالعان «حالىقتىق IQ» دەگەن ايدار بولعان. سول كەزدە حالىقتىڭ جارتىسىنان كوبى سول ۋاقىتقا دەيىن قىزمەتتە التى جىل قاتارىنان وتىرعان پرەمەر-مينيستردىڭ ءتۇرىن تانىماعان كەزدە جاعامدى ۇستاعانىم بار. سودان باستاپ، اۋديتوريانىڭ تالعامىنا باعا بەرگەن ۋاقىتتا وڭاي قاتەلەسۋگە بولاتىنىن ءبىلدىم. قاتەلەسپەۋ ءۇشىن تۇيسىگىڭىزگە عانا جۇگىنەسىز.  

ال ينتەرنەتتى دامىتۋعا كەلەتىن بولساق، Informburo.kz پورتالىنداعى ارىپتەستەرىمىز بۇل سالانى دا جەتىك مەڭگەرگەن. قازىردە ءبىز «ينفورمبرو» باعدارلاماسى ءۇشىن Youtube ارناسىنا قاراجات سالۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، بۇعان ءال-اۋقاتىمىز جەتكىلىكتى. ماسەلەن، بايان ەسەنتايەۆا تۋرالى ءبىر عانا ماتەريالدى تەلەەفيرگە شىققاننان كەيىن ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە 100 مىڭعا جۋىق ادام كورەدى. بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى ينتەرنەتتەن تەلەديدار كورگەندى ۇناتقاننىڭ وزىندەگى كورسەتكىش. ولارعا ساعات سايىن، مينۋت سايىن جەلىدەن اقپارات باقىلاپ وتىرۋدىڭ قاجەتى جوق، 31 ارنانى قوسىپ، وزدەرى جاقسى كورەتىن تەلەحيكايالارى مەن جاڭالىقتارىن كورسە جەتكىلىكتى.  

- جاڭالىق شىعارۋ كەزىندە ارىپتەستەرىڭىزبەن بىرگە قانداي قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلەسىزدەر؟

- «ينفورمبيۋرو» دەسە، حالىقتىڭ كوز الدىنا ادال جۋرناليستەر ەلەستەيدى. بۇل شىنىمەن دە سولاي. سول سەبەپتى ءبىزدىڭ شىندىقتى ايتقانىمىزدى ۇناتپايتىندار تاراپىنان شابۋىلدار جاسالىپ، ءتىپتى كەيدە سوتقا دا بەرىپ جاتادى. «ينفورمبيۋرونىڭ» بەدەلى وتە جوعارى. بىزبەن باسقالار ساناسادى. ماتەريالدارىمىز ەفيرگە شىققاننان كەيىن وسىنداي اسەر قالدىراتىنى ماعان ۇنايدى. باسىندا بەلگىلى-بىر ادامداردىڭ جەكە مۇددەسىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن اقپارات تاراتقانىمىز ءۇشىن ءبىزدى ايىپتاۋعا، تويتارىس بەرۋگە تىرىسادى. ال ودان كەيىن ماسەلەگە جوعارى جاقتاعىلار ارالاسىپ، قيىندىقتى شەشۋگە كومەكتەسەدى. ءتىپتى ءبىر سيۋجەت ءۇشىن وقيعا ورنىنا پرەمەر-مينيستردىڭ ءوزى بارىپ، ءبىز كوتەرگەن ماسەلەنى بىرگە كوتەرگەن كەزى بولدى. بولماسا، ءبىزدىڭ جاڭالىقتارىمىز پارلامەنت قابىرعاسىندا تالقىعا تۇسەدى. جەدەل كومەككە مۇقتاج جاندار تۋرالى حابار جاساساق، از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ولاردىڭ ءومىرى تۇبەگەيلى وزگەرىپ، ءۇيلى بولىپ، باسقا دا جاعدايلارى جاسالادى. مۇنداي وقيعالار ءبىزدى العا جەتەلەپ، حالىق تاراپىنان قولداۋدى سەزگەن سايىن جۇمىس ىستەۋگە دەگەن ىنتامىز ارتا تۇسەدى.

ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ءوز كاسىبىمىزدى جەتىك مەڭگەرگەن مامان بولۋ، ماسەلەنى ءادىل جانە وبەكتيۆتى كوزقاراسپەن شەشۋ، ەڭ باستى تۇتىنۋشىمىز – كورەرمەنىمىزدىڭ مۇددەسىن ەستەن شىعارماۋ.  

ارىپتەستەرىمىز ايتپاقشى، تىكەلەي ەفيرگە شىعۋ – عارىشقا ءبىر رەت ۇشىپ قايتقانمەن تەڭ. اسىرەسە، شۇعىل جاڭالىقتار ەفيرگە شىققان ۋاقىتتا رەداكسيانىڭ تەلەفوندارى جارىلىپ كەتە جازدايدى. ادامدار سول جاڭالىق تۋرالى ءوز پىكىرلەرىمەن ءبولىسۋ ءۇشىن ەفير ۋاقىتىندا رەداكسياعا قوڭىراۋ شالادى. ارينە، قولىمىزدان كەلگەنشە، ولاردى تىڭداۋعا تىرىسامىز. ءبىر جاعىنان، ءبىزدى باعالايتىنى كوڭىلىمىزگە دەم بەرەدى.

- جالپى جۇمىستان، سونىڭ ىشىندە «ينفورمبيۋرودان» قانداي ومىرلىك تاجىريبە جيناقتادىڭىز؟ 

- مۇندا العاش كەلگەن ۋاقىتتا ماعان بيزنەس-جوسپار جاسا دەدى. بۇل ءبىر جاعىنان جاڭا، ەكىنشى جاعىنان قىزىقتى تاپسىرما بولاتىن. ويتكەنى تەليەۆيزيانىڭ قازانىندا باسشى، مەنەدجەر رەتىندە قاينايسىڭ. ءونىمدى جاي ۇسىنىپ قانا قويماي، ونىڭ مەيلىنشە سۇرانىسقا يە بولۋىن، قاجەتتى جەردەن تابىلىپ، قاجەتتى ماتەريالدان تۇرۋىن قامتاماسىز ەتەسىڭ. جانە وسى مەحانيزمدەردىڭ ءبارى كەدەرگىسىز بولۋى كەرەك. ءبىر جاعىنان، بىزدە كۇشتەپ جۇمساۋ ءادىسى جۇزەگە اسپايدى. ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەردى كەرەك ەكەنىن سەزدىرىپ، جىگەرلەندىرىپ، بەلسەندىرىپ وتىرۋ كەرەك.

مەن «31-ارنادا» ۇلكەن تاجىريبە جيناقتادىم، جاي ەمەس، كاسىبي ماماندار ۇجىمىن باسقارۋ وڭاي ەمەس. ارىپتەستەرىمنەن، باسشىلارىمنان كوپ نارسە ۇيرەندىم. «ينفورمبيۋروعا» ءاردايىم قولداۋ كورسەتىپ ، باستامالارىمىزدى دەمەپ وتىراتىن باس ديرەكتورىمىز باعدات قوجاحمەتوۆ مىرزاعا، ونىڭ ورىنباسارى ەۆگەنيا گۋليايەۆاعا العىس ايتامىن. مۇندا جۇمىس ىستەۋگە بار جاعداي جاسالعان، ءاردايىم كۇش-قۋاتىڭ تاسىپ جۇرەتىنىن سەزەسىڭ. ارىپتەستەرىمىزبەن بىرگە ءارتۇرلى ترەنينگتەرگە ءجيى شىعامىز، برەينشتورمينگ وتكىزەمىز، بىر-بىرىمىزدەن ۇيرەنەمىز، ۇنەمى دامۋ مەن ىزدەنۋ ۇستىندەمىز. تاجىريبە الماسۋ پروسەسى ۇزىلمەيدى. ويتكەنى ءبىز – تەلەارنامىز، كورەرمەننىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرىپ وتىرۋعا ءتيىسپىز. بۇل ۇجىمعا كەلگەلى ءوزىمنىڭ وزگەرگەنىمدى بايقادىم، اقىلىم تولىسىپ، جۇمىسقا دەگەن كوزقاراسىم وزگەردى. مەن ءۇشىن بۇل ماڭىزدى. سول ءۇشىن 31 ارناعا العىسىم شەكسىز.