الەمگە تانىمال ءار كاسىپكەردىڭ بيزنەستىڭ بيىك شىڭىنا جەتۋ جولىندا ۇستانعان قاعيداتتارى بولادى. دۇنيەجۇزىندەگى ەڭ قالتالى كاسىپكەرلەردىڭ تىزىمىندە تۇرعان امەريكالىق ىسكەر ازامات دجەفف حوففماننىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارى قانداي؟ بۇل جونىندە ول بىزگە قازاقستانعا كەلگەن ءبىر ساپارىندا اڭگىمەلەپ بەرگەن ەدى.

ەڭ ماڭىزدىسى اقشا ەمەس

بەس ءىرى كومپانيانىڭ پرەزيدەنتى بولىپ وتىرعان دجەفف حوففمان كاسىپكەرلىكتى باستاعاندا قالتاسىندا كوك تيىنى بولماعان دەسەدى. ۇلكەن قيىندىقتاردى جەڭە وتىرىپ، ءوزى ارمانداعان بيىك ماقساتتارعا قول جەتكىزگەن كورنەكتى كاسىپكەر «ادام ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى نارسە اقشا ەمەس» دەيدى. ونىڭ ويىنشا، ادام ساناسىندا بيىك ماقسات پەن اسقاق ارمان جانە وعان جەتۋگە باعىتتالعان جوسپارلار بولۋى كەرەك. سوندا عانا كەز-كەلگەن جان دىتتەگەن ماقساتىنا جەتە الادى.

ءوزىنىڭ ءومىر جولى تۋرالى اڭگىمەلەگەن دجەفف مىرزا ادام تەك اقشا قۋىپ، ءوز پايداسىن عانا ويلاسا، ءىسى كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە توقىراۋعا ۇشىرايتىنىن ايتتى. بۇگىندە دۇنيەجۇزىنىڭ سەكسەن ەلىن ارالاپ، بيزنەسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان بەلگىلى كاسىپكەر و باستا جۇمىستى قالاي باستاعان ەدى؟ شىعىس ايماقتاعى كوللەدجدى ءبىتىرىپ، ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا تۇسكەنمەن، وقۋ اقىسىن تولەۋگە وتباسىنىڭ شاماسى جەتپەيدى. بار بولعانى ون سەگىز جاستا بولعان ول الدىنا  «قايتسەم دە  جوعارى ءبىلىم الۋىم كەرەك» دەگەن ماقسات قويادى. قاراپايىم ينجەنەر بوپ اقش كومپانيالارىنىڭ بىرىنە جۇمىسقا كىرگەن دجەفف ءوز باستىعىنىڭ قىلىقتارىنا كوڭىلى تولمايدى. «مەنىڭ جالاقىم وتە جوعارى بولدى. ءبىراق باسشىنىڭ وركوكىرەكتىگى، مەيىرىمسىز، وزىمشىلدىگىن كۇن سايىن كورە بەرۋ جالىقتىردى. سودان وقۋ اقىمدى تولەۋ ءۇشىن عانا ەمەس، ءوزىمنىڭ ادام رەتىندەگى بوستاندىعىما جانە ماقساتتارىما قول جەتكىزۋ ءۇشىن شاعىن كومپانيا قۇرىپ، جۇمىس ىستەي باستادىم» دەپ ەسكە الدى جاس كەزىن اتاقتى كاسىپكەر. مەن باسقالار سياقتى، ياعني وزگەلەر جۇرگەن جولمەن جۇرگىم كەلمەدى. ومىردەن ءوز سوقپاعىمدى تابۋعا بەكىنگەن ەدىم. سول ۋاقىتتا الەمنىڭ ەلۋدەن استام ەلىن ارالاسام، گولليۆۋد جۇلدىزدارىمەن كەزدەسسەم، كينو تۇسىرسەم» دەگەن ارماندارىم بولدى. بۇل ارماندار مەنىڭ ءومىر جولىمدى ايقىنداعان ماقساتتار ەدى. ءيا، مەن بۇل ارماندارىما قولى جەتكىزدىم».

ۇلىق بولساڭ كىشىك بول

«مەن ءىرى كومپانيالاردىڭ پرەزيدەنتىمىن دەپ شالقايىپ جاتپايمىن، قاشاندا قاراپايىم ادام ەكەنىمدى ەستەن شىعارماي، باسقا قىزمەتكەرلەرمەن قاتار ەڭبەك ەتۋدەن جالىقپايمىن». دجەفف مىرزا كومپانيالاردىڭ باسشىسى بولسا دا باسقالارعا جۇمىس ىستەتىپ قويىپ، ءوزى ناتيجەسىن پايدالانۋدى جاقسى كورەتىن باستىقتاردى ۇناتپايدى ەكەن. «ليدەر دەگەنىمىز كىم؟ ليدەرلىككە باسقالارعا قىزمەت ەتە ءجۇرىپ قول جەتكىزۋ كەرەك. بۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ ياعني، ۇجىمىڭدا ءار مامان سەنى باسشى رەتىندە دە، ادام رەتىندە دە سىيلاۋ كەرەك. سىيلاتا ءبىلۋ ۇلكەن ەڭبەكتى قاجەت ەتەدى» دەي كەلە اقش كاسىپكەرى ءوز باسىنان وتكەن وقيعانى بايانداپ بەردى. بىردە ۇجىمى وعان اقش-تاعى ەڭ مىقتى دەگەن ۆەب ديزاينەردىڭ اتىن اتاپ، سول جىگىتتى جۇمىسقا الساق دەگەن ۇسىنىس ايتادى. باسقالاردىڭ قولىنان كەلمەيتىن كۇردەلى شارۋالاردى ول جىگىت ءبىر ءوزى تىندىرىپ تاستايدى ەكەن. دجەفف كەلىسىمىن بەرىپ، ىسساپارمەن شەت ەلگە كەتەدى. ءىسساپاردان ورالعان ول مەكەمەسىنە كىرىپ، جۇمىس ىستەپ وتىرعان ماماندارىنا «سىزدەرگە قانداي كومەك كەرەك؟» دەپ سۇراپتى. سوندا جاڭادان ورنالاسقان ۆەب ديزاينەر ونىڭ كومپانيا پرەزيدەنتى ەكەنىن بىلمەي، «كىر جۋاتىن ورىنعا كيىمدەرىمدى وتكىزىپ قويعان ەدىم، الىپ كەلسەڭىز» دەپتى. جۇرت «بۇنىڭ نە؟ ول ءبىزدىڭ باستىق قوي» دەگەنشە بولماي، دجەففف كىر جۋاتىن فيرمانىڭ مەكەن جايىن جازىپ الىپ، كيىمدەردى الۋعا ءوزى بارادى. ارتىنان جۇگىرە جەتكەن وفيس مەنەدجەر «ءسىز باسشىسىز عوي. بەدەلىڭىزگە نۇقسان ەمەس پە؟ جاس جىگىتتىڭ الدىندا قۇرداي جورعالاعانىڭىز نە؟» دەيدى. سوندا دجەفف «جووق، سەن ولاي دەمە. بۇل اقش-تاعى ەڭ مىقتى كومپيۋتەر ماماندارىنىڭ ءبىرى. وسى ۆەب ديزاينەردىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ كومپانيامىز  ميلليونداعان تابىسقا جەتەدى. مىقتى ماماندى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن دە امالدار كەرەك» دەپتى. سودان سوڭ دجەفف  الگى جىگىتكە كيىمدەرىن بەرىپ تۇرىپ، «تاعى قانداي كومەك كەرەك؟» دەپ سۇرايدى. ۆەب ديزاينەر «ماشينەمدى جۋا سالساڭىز ارتىق ەمەس» دەپتى. كومپانيا پرەزيدەنتى ايتقانىن ورىنداپتى. قاراپايىم مىسال بولسا دا بۇل وقيعادان ءتالىم الۋعا بولادى.  ەگەر دجەفف «مەن باستىقپىن» دەپ كەۋدەسىن كەرىپ تۇرسا، ۆەب ديزاينەر جەكە باسىنىڭ ءىسىن ويلاپ الاڭدار ەدى. ال بۇل جۇمىس ساپاسىنا ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرگەن بولار ەدى.

حوففمان ۇستاناتىن ءۇش قاعيدا

باسقالاردىڭ قولى جەتپەگەن جەتىستىككە جەتۋ ءۇشىن ادام باسقالاردان ارتىق جۇمىس ىستەۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى دجەفف حوففمان. العاشقى كومپانياسىن جيىرما جاسىندا قۇرعان دجەفف «ول كەزدە كاسىپكەرلىكتىڭ نە ەكەنىن دە بىلمەۋشى ەدىم. ماقساتتارىمنىڭ تياناقتى ورىندالۋى ارمانداي ءبىلۋىمنىڭ ارقاسى» دەيدى. ياعني ادام بالاسى بولاشاعى تۋرالى ادەمى ويلاردى ەشقاشان تاستاماۋ كەرەك، ۇنەمى ىزگى ماقساتتار جەتەگىندە بولعانى ءجون. اتاقتى كاسىپكەر ءجاسوسپىرىم كەزىندە بولمەسىنىڭ قابىرعاسىنا ءۇش قاعيدانى جازىپ قويىپتى. ءبىرىنشىسى — بيىك-بيىك ارمان بولسىن. ەكىنشىسى — قاجىرلى ەڭبەك ەت. ءۇشىنشىسى — قۇندى دۇنيە جاسا. بۇل قاعيدالار دجەففتىڭ بولمەسىندە ءالى كۇنگە جازۋلى تۇر. كاسىپكەر ەشقاشان اقشانىڭ ارتىنان قۋماعاندىعىن ايتادى. «ەگەر قۇندى دۇنيە جاساسام، اقشا ايتەۋىر كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ءوزى ىزدەپ تابادى» دەيدى. العاشقى كومپانياسىن ميلليون دوللارعا ساتىپ، ارتىنان بەس ءتۇرلى كومپانيا قۇرعان دجەفف حوففمان اقش-تىڭ ەڭ اتاقتى كاسىپكەرلەرىنىڭ  تىزىمىنە ەنگەن. «كەزىندە مەنى كەلەكە قىلىپ، كۇلگەن ادامدار بۇگىندە ماعان «دجەفف سەن جولى بولعان ادامسىڭ» دەيدى».

كاسىپكەردىڭ ەڭبەكقورلىعى سونداي، ءار جۇما كۇنى ۇجىمى كوڭىل كوتەرۋ كەشىنە كەتكەندە دجەفف وفيستە قالىپ، جۇمىسىن جالعاستىرادى ەكەن.  «قۇر قيالمەن ەشتەڭە ونبەيدى. ادام اسقاق ارمانىنا ساي قاجىرلى ەڭبەك ەتۋى كەرەك» دەگەن قاعيدا كاسىپكەردىڭ ومىرلىك ۇستانىمى. «بۇل كوڭىل كوتەرمەۋ كەرەك دەگەن ءسوز ەمەس. ەگەر سەن تىنباي ەڭبەك ەتسەڭ، قالعان ءومىرىڭ توي سياقتى كوڭىلدى وتەدى» دەيدى كاسىپكەر. دجەفف حوففماننىڭ مامانداردى تاڭداۋدا ءوز ۇستانىمى بار ەكەن. «مەن قاسىما قاشاندا وزىمنەن دە ءبىلىمدى، مەنەن گورى اقىلدىراق ادامداردى جينايمىن. سونىمەن قاتار ولاردىڭ جۇمىس ورنىندا وزدەرىن جايلى سەزىنۋى ءۇشىن بار جاعدايدى جاسايمىن. بۇل ءسوزدىڭ دالەلى، دجەففتىڭ كومپانيالارىنا جۇمىسقا كىرگەن ادام ونى تاستاپ كەتپەيدى ەكەن.

«بولاشاقتى كۇتىپ، شالقايىپ جاتپاي، كەلەشەكتى بۇگىن جاساۋ كەرەك» دەيدى كورنەكتى كاسىپكەر. العاشقى كومپانياسىن 25 جاسىندا ميلليون دوللارعا ساتقان دجەففتىڭ كەيىنگى قۇرعان ءبىر كومپانياسى «پرايسلاين» دەپ اتالادى. كاسىپكەردىڭ سوزىنە سەنسەك، «تاقىر جەرگە» قۇرىلعان بۇل كومپانيا بۇگىندە الەمنىڭ 180 ەلىنە قانات جايعان. كومپانيا تابىسى 60 ميلليارد دوللارعا جەتكەن.

شارافات جىلقىبايەۆا