حاياما يوشيكي

(1894-1945)

ماسۋدو يودزوۋ سەمەنت قۇيۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن. بەت-اۋزى ىلعي سۇپ-سۇر شاڭ بوپ جۇرەدى. توقتاۋسىز اينالىپ تۇرعان بەتون ارالاستىرعىشقا ىلەسۋ ءۇشىن قولىمەن مۇرنىن دا سۇرتە المايدى. ول تاناۋىن قاپقان توزاڭنان جيرەنسە دە، ون ءبىر ساعاتتىق جۇمىسقا ءتوزىپ باعادى.

بىردە ماسۋدونىڭ اۋىر جۇمىستان السىرەگەن قولى سەمەنت بوشكەدەگى اعاش قوبديشاعا ءتيدى.

"بۇل نە؟" دەپ، سەكەم الىپ قالعانىمەن، قوبديشاعا اسا ءمان بەرە قويمادى. ول ولشەۋىشكە سەمەنتتى سالدى. "تۇرا تۇر. سەمەنت بوشكەسىنەن قوبديشا شىعۋ دەگەن بولماعان جاعداي عوي". ول قوبديشانى الىپ، فارتۋگىنىڭ قالتاسىنا تىعا سالدى. قوبديشا جەڭىل ەدى. "جەڭىل بولعانىنا قاراعاندا ىشىندە اقشا جوق-اۋ". ول ويلانىپ تۇرىپ، كەلەسى بوشكەنى اشتى. تاعى دا سەمەنت  ولشەۋگە كوشتى. ءبىر كەزدە ارالاستىرعىش بوس اينالىسقا كوشتى. بەتون تاۋسىلىپ، جۇمىس ۋاقىتى دا اياقتالدى.  

ول ارالاستىرعىشقا تارتىلعان رەزەڭكە تۇتىكتىڭ سۋىمەن الدىمەن بەتى-قولىن جۋدى. ءسويتىپ ىشەر اسىن ويلاپ، ۇيىنە قايتتى. تۇنگى قاراڭعىلىقتا سورايعان ەناسان تاۋىن اپپاق قار باسىپتى. ءبىر كەزدە تەرگە مالشىنعان دەنەسى توڭا باستادى. كيسوگاۆا وزەنىنىڭ سۋى اق كوبىگىن اتىپ كۇرىلدەپ جاتىر.

"ءتۇف!  ءتوزۋ قيىن-اق، قاتىن تاعى جۇكتى..." ول شيەتتەي بالا-شاعاسىن، ءدال ايازدا دۇنيەگە كەلەر نارەستەنى، جوقشىلىقتا بوسانايىن دەپ وتىرعان ايەلىن ويلاعاندا تىپتەن ءتۇڭىلىپ كەتتى.

"1 يەن 90 دزەنيلىك كۇندىك تابىستان، بۇلاردىڭ تاماعىنا كۇنىنە 50 دزەنيگە كۇرىش الىپ، 90 دزەنيگە كيىندىرىپ، اسىراۋ دەگەن... اقىماق-اي! قالاي ىشەسىڭ؟"

 كەنەت ونىڭ ەسىنە قالتاسىنداعى قوبديشا ءتۇستى. ول قوبديشاعا جابىسقان سەمەنتتى شالبارىنا ءسۇرتتى.

قوبديشاعا ەشتەڭە جازىلماپتى. ءبىراق شەگەمەن مىقتاپ بەكىتىلىپتى.

"بۇندا ءبىر قۇپيا بار عوي، شەگە قاققانىنا قاراعاندا...".

ول قوبديشانى تاسقا ۇردى. سىنباعان سوڭ اياعىمەن تاپتادى.

قوبديشادان شۇبەرەككە ورالعان قاعاز قيىعى شىقتى. وندا بىلاي دەپ جازىلىپتى:

"مەن N دەگەن مەكەمەدە سەمەنتكە قاپ تىگەتىن جۇمىسشى ايەلمىن. مەنىڭ سۇيىكتىم ۇنتاقتاعىش قوندىرعىعا تاس سالۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن. سودان قازاننىڭ جەتىسى كۇنى تاڭەرتەڭ ءداۋ تاستى سالىپ جاتقاندا سول تاسپەن بىرگە ۇنتاقتاعىشتىڭ ىشىنە ءتۇسىپ كەتتى.

جولداستارى قۇتقارماق بولعانمەن، سۇيىكتىم تۋرا سۋعا باتقانداي بوپ، تاسپەن بىرگە باتتى دا كەتكەن. سودان تاس پەن سۇيىكتىمنىڭ دەنەسى ۇنتاقتالىپ، قىپ-قىزىل جالپاق تاسقا اينالىپ، مەتالل تۇتىككە ءتۇستى. مەتالل تۇتىك ۇنتاق­تاعىش سيليندرگە كىرىپ كەتتى. سول جەردە ءبارى ارالاسىپ، بولشەكتەلدى. سودان كەيىن كۇيدىرىلىپ، كەرەمەت سەمەنتكە اينالدى.

 سۇيەگى دە، جانى دا ۇنتاقتالدى. ءسويتىپ سۇيىكتىمنىڭ دەنەسى سەمەنت بولدى. قالعانى مىناۋ — كيىمىنىڭ قيىعى. مەن بولسام سۇيىكتىمدى سالاتىن قاپ تىگىپ وتىرمىن.

ءيا، سۇيىكتىم سەمەنتكە اينالدى.  ءبىر كۇن وتكەندە وسى حاتتى جازىپ، مىنا بوشكەنىڭ ىشىنە تىقتىم.

ءسىز جۇمىسشىسىز با؟ ەگەر جۇمىسشى بولساڭىز مەنى اياپ، جاۋاپ بەرىڭىزشى.

بۇل بوشكەنىڭ ىشىندەگى سەمەنتتى نە نارسەگە پايدالاندى ەكەن، مەن سونى بىلگىم كەلەدى.

 سۇيىكتىمنىڭ دەنەسى قانشا بوشكەدەگى سەمەنتتىڭ قۇرامىنا كىردى جانە ول قانداي ماقساتقا جۇمسالدى؟ ءسىز قابىرعا بوياۋشى ەمەسسىز بە؟ الدە قۇرىلىسشىسىز با؟

مەن سۇيىكتىمنىڭ تەاتر دالىزىنە اينالىپ، ۇلكەن ءۇيدىڭ قورشاۋى بولعانىنا توزە المايمىن. ءبىراق ونى قالاي توقتاتامىن؟ ءسىز جۇمىسشى بولساڭىز، بۇل سەمەنتتى ونداي ورىنعا پايدالانباڭىز.

جوق، مەيلى. قانداي ورىنعا بولسا دا پايدالانىڭىز. سۇيىكتىم قايدا كومىلسە دە، سول ورىنعا قاتىستى جاقسى ءىس اتقارامىن.  

ول مىقتى ادام ەدى، مىندەتتى تۇردە سوعان لايىق ارەكەت ەتەمىن.  

ول مەيىرىمدى، جاقسى ادام بولاتىن. وعان قوسا باتىل، ءور مىنەزدى ەدى. ءالى جاس ەدى عوي، جيىرما التىدا عانا. ول مەنى قانشالىقتى ايالاعانىن كەزىندە بىلمەپپىن. ءبىراق مەن ونى كەبىنگە وراۋدىڭ ورنىنا سەمەنت قاپقا سالماقشىمىن. ول كىسى تابىتقا سالىنباي اينالمالى قازاندىقتىڭ ىشىندە كەتتى عوي.

ەندى ونى قالاي شىعارىپ الامىن؟ ول باتىسقا، نە شىعىسقا، الىسقا  نەمەسە جاقىنعا كومىلۋى مۇمكىن.

ءسىز ەگەر جۇمىسشى بولساڭىز، ماعان جاۋاپ بەرىڭىزشى. سونىڭ ورنىنا سۇيىكتىم كيگەن جۇمىسشى كيىمىنىڭ قيىندىسىن سىزگە بەرەيىن. بۇل حات سىزگە  ارنالعان. مىنا شۇبەرەككە تاستىڭ ۇگىندىسى مەن مارقۇمنىڭ تەرى سىڭگەن.

ءوتىنىشىم وسى. بۇل سەمەنتتى پايدالانعان ايى، كۇنىن جانە مەكەنىن جازىپ، نە نارسەگە جۇمسالعانىن، وعان قوسا ءوزىڭىزدىڭ ءاتى-جونىڭىزدى دە، قيىن بولماسا، حابارلاڭىزشى. ءوزىڭىز دە ساق بولىڭىز. قوش بولىڭىز".

ماسۋدو يودزوۋدى قورشاعان بالالارى ۋ-شۋ. ول حات سوڭىنداعى يەسىنىڭ مەكەن-جايى مەن اتى-جونىنە قارادى دا، كەسەگە قۇيىلعان ساكەنى ءسىمىرىپ جىبەردى.

"ۋداي ماس بولسام، شىركىن! ءبارىنىڭ كۇل-تالقانىن شىعارار ما ەدىم؟" دەپ، اقىردى.

"ۋداي ماس بولىپ، كۇش كورسەتكەنىڭە شىدايمىز با؟ بالالاردى قايتەسىڭ؟" — دەدى ايەلى.

ول ايەلىنىڭ شەرتيگەن ىشىنە قارادى. وندا ەندى بىرەر كۇندە تۋىلاتىن جەتىنشى بوبەك جاتىر ەدى.

جاپون تىلىنەن اۋدارعان شارافات جىلقىبايەۆا